Το 2025 υπήρξε μια χρονιά-σταθμός για τον κόσμο της λογοτεχνίας, καθώς φιλοξένησε την επιστροφή κορυφαίων συγγραφέων του 20ου αιώνα, αλλά και την ανάδειξη νέων, συναρπαστικών φωνών. Ο Thomas Pynchon, ο αμερικανός γίγαντας της λογοτεχνίας, στα ύψη της δεκαετίας των 80 του, παρουσίασε το πρώτο του μυθιστόρημα μετά από 12 χρόνια, το “Shadow Ticket”. Το έργο, μια χαρακτηριστικά παιχνιδιάρικη ιστορία μυστηρίου από την εποχή της ποτοαπαγόρευσης, ξετυλίγεται στο φόντο της ανόδου του ναζισμού, ενώ παράλληλα δημιουργεί ευρείες συνδέσεις με τον σημερινό φόβο του φασισμού.
Στη λίστα των «μεγάλων επιστροφών» εντάχθηκε και ο Salman Rushdie με το “The Eleventh Hour”, ένα παιχνιδιάρικο σύνολο πέντε διηγημάτων εμποτισμένων με τη σκέψη του θανάτου, το πρώτο του λογοτεχνικό έργο μετά την επίθεση του 2022 που του στέρησε την όραση από το δεξί μάτι. Παρόμοια, ο Ian McEwan εξερεύνησε στα “What We Can Know” τις έννοιες του τέλους και της κληρονομιάς, μέσα από τα μάτια ενός λογοτεχνικού μελετητή του 22ου αιώνα, ο οποίος κοιτάζει πίσω, από την άλλη πλευρά της αποκάλυψης, μια στενή ομάδα (κυρίως φανταστικών) λογοτεχνικών τιτάνων της δικής μας εποχής. Σε μια εποχή κλιματικής τρομοκρατίας, το μυθιστόρημα αυτό αποτελεί έναν συναρπαστικό προβληματισμό για τα όρια της ανθρώπινης φροντίδας – από την απλή επιβίωση, το πάθος και την ποίηση, έως την κολοσσιαία περιβαλλοντική καταστροφή – και ταυτόχρονα μια συγκινητική ωδή στο παρελθόν που χάνεται.
Ωστόσο, ίσως η πιο πολυαναμενόμενη επιστροφή της χρονιάς ήταν αυτή μιας άλλης παγκόσμιας μορφής: της Chimamanda Ngozi Adichie. Με το πρώτο της μυθιστόρημα μετά από περισσότερο από μια δεκαετία, το “Dream Count”, παρουσιάζει τις ζωές τεσσάρων αλληλένδετων γυναικών, μεταξύ Νιγηρίας και ΗΠΑ. Το έργο, που εξετάζει την αγάπη, τη μητρότητα και τη γυναικεία αλληλεγγύη, αλλά και την προνομιακή μεταχείριση, την ανισότητα και τη σεξουαλική βία, αποτελεί ένα πλούσιο και υπέροχα δομημένο ανθολόγιο της γυναικείας εμπειρίας.
Δύο από τα πιο μεγάλα μυθιστορήματα της χρονιάς, από κάθε άποψη, βρίσκονταν σε διαδικασία συγγραφής για ακόμη μεγαλύτερο διάστημα. Η Kiran Desai χρειάστηκε 20 χρόνια για το επικό της έργο “The Loneliness of Sonia and Sunny”, το οποίο έφτασε στο shortlist για το Booker Prize. Η ιστορία ακολουθεί δύο Ινδούς που ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο, των οποίων οι παρεμβατικές οικογένειες προσπαθούν να τους φέρουν κοντά, για να τους κρατήσουν στη συνέχεια μακριά. Είναι ένας απέραντος καμβάς, αποτυπωμένος με ακρίβεια, γεμάτος υπέροχες περιγραφές της φύσης και πικρόχολη ανθρώπινη κωμωδία, που διερευνά πού μπορεί κανείς να βρει το κέντρο του σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, και πώς να γράψει ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει ανατολικές και δυτικές παραδόσεις.
Επίσης, η Sarah Hall χρειάστηκε δύο δεκαετίες για το “Helm”, μια αφήγηση για έναν άνεμο του Cumbrian, από τη δημιουργία της Γης έως σήμερα. Πρόκειται για ένα κολοσσιαίο επίτευγμα, το οποίο προκάλεσε έκπληξη που δεν συμπεριλήφθηκε στη λίστα του Booker. Ο κατάλογος των χαρακτήρων περιλαμβάνει όχι μόνο τον ευμετάβλητο άνεμο, αλλά και νεολιθικούς σαμάνους, μεσαιωνικούς ζηλωτές, βικτωριανούς μετεωρολόγους και σύγχρονους επιστήμονες, καταλήγοντας σε μια αριστουργηματική αφήγηση και μια επείγουσα παρέμβαση για την κλιματική κρίση.
Η νικήτρια του Booker, “Flesh” του David Szalay, ήταν μια τολμηρή αλλά εξαιρετική επιλογή: μελαγχολική στη διάθεση, ασυμβίβαστη στη μορφή και απόλυτα καθηλωτική, θέτει την πρωτοκαθεδρία του σώματος στο επίκεντρο, καθώς παρακολουθεί την άνοδο και την πτώση ενός άνδρα του οποίου η εσωτερική ζωή παραμένει αδιαφανής. Εν τω μεταξύ, το πλούσια φιλοσοφικό “The Book of Records” της Madeleine Thien φωτίζει τις ζωές μεγάλων στοχαστών του παρελθόντος μέσα από την ιστορία ενός κοριτσιού και του πατέρα της, που έχουν εγκλωβιστεί σε ένα παράξενα μεταβαλλόμενο ξενοδοχείο μεταναστών. Πρόκειται για μια όμορφα γραμμένη διερεύνηση της μετανάστευσης και της μνήμης.
Για μια μεγάλη, καθηλωτική αμερικανική σάγκα, βαθιά ευχάριστη αλλά και σημαδεμένη από μελαγχολία, το “Dream State” του Eric Puchner (Sceptre) είναι ιδανικό. Ξεκινάει με ένα υπέροχο φόντο στην Montana, με ένα φαινομενικά τέλειο ζευγάρι να ετοιμάζεται για γάμο, και στη συνέχεια ξεδιπλώνεται για μισό αιώνα μέσα από περιπλοκές, παιδιά και υπαρξιακές κρίσεις, με την καταστροφή της κλιματικής κρίσης και τη σχέση μας με τον φυσικό κόσμο να έρχονται ολοένα και περισσότερο στο προσκήνιο.
Μια άλλη αμερικανίδα μυθιστοριογράφος, η Susan Choi, χαρτογράφησε μια οικογενειακή σάγκα πάνω στις γεωπολιτικές αναταραχές του 20ου αιώνα στο εντυπωσιακό “Flashlight”. Η ιστορία ενός Κορεάτη μετανάστη, της Αμερικανίδας συζύγου του και της κόρης τους εκτείνεται από την μεταπολεμική Ιαπωνία και τη Βόρεια Κορέα μέχρι τα αμερικανικά προάστια. Με μια τραγική μυστηριώδη πλοκή στον πυρήνα της, αποτελεί ένα αριστούργημα στην τοποθέτηση της ακανθώδους ιδιαιτερότητας του ατόμου απέναντι στις παλίρροιες της ιστορίας.
Ο Gurnaik Johal, μετά από εξαιρετικά διηγήματα, παρουσίασε το “Saraswati”, μια ευρύτατα φιλόδοξη ιστορία οικογενειακής ιστορίας και σύγχρονης πολιτικής σε μια Ινδία που αλλάζει. Εν τω μεταξύ, ο Tash Aw ξεκίνησε ένα πολυεπίπεδο και οικείο κουαρτέτο για την οικογενειακή κληρονομιά: στο “The South”, δύο αγόρια ενηλικιώνονται σε μια εκσυγχρονιζόμενη Μαλαισία. Η οικογένεια αποτελεί επίσης το πεδίο δράσης μιας οξείας και ασυνήθιστης μελέτης γυναικείας φιλοδοξίας, το “The Tiger’s Share” της Keshava Guha. Δύο φίλες στην πατριαρχική Δελχί αντιμετωπίζουν τους εγωκεντρικούς αδελφούς τους, καθώς η περιβαλλοντική κατάρρευση απειλεί όλους τους τρόπους ζωής, παραδοσιακούς και σύγχρονους, σε μια διαφορετική προσέγγιση του μυθιστορήματος “state-of-the-nation”. Παράλληλα, στο “Audition”, που έφτασε στο shortlist για το Booker, η Katie Kitamura χρησιμοποιεί την οικογένεια και το θέατρο ως σκηνικό για μια αμφίβολη διερεύνηση της περφόρμανς και της ταυτότητας: πώς χτίζουμε τους εαυτούς μας σε σχέση με τους γύρω μας. Το έργο, που αποτελείται από δύο ξεχωριστές και αντιφατικές αφηγήσεις, είναι ένα κουτί-παζλ που απαιτεί άμεση επανάγνωση.
Στη συνέχεια, το “Gunk” (Bloomsbury), που διαδραματίζεται σε ένα βρώμικο κλαμπ του Brighton, η Saba Sams δίνει μια φρέσκια οπτική στη μητρότητα και την «οικογένεια εκλογής», με μια ιστορία δύο γυναικών, ενός «αντρόγυνου» και ενός πραγματικού μωρού. Οι σκηνές του κλαμπ είναι αυθεντικά «κολλώδεις», και η γραφή για την εγκυμοσύνη και τη γέννηση είναι σπλαχνικά τρυφερή. Ένα άλλο βρετανικό μυθιστόρημα που δεν πρέπει να χάσετε είναι το “Seascraper” του Benjamin Wood (Viking), στο οποίο ένας νεαρός άνδρας, εγκλωβισμένος σε μια παραθαλάσσια πόλη της δεκαετίας του ’50, όπου ψαρεύει γαρίδες από την παραλία όπως ο παππούς του, αποκτά μια ματιά ελευθερίας και νεωτερικότητας. Βαθιά ατμοσφαιρικό και τόσο αλλόκοτο όσο η θαλασσινή ομίχλη που ξετυλίγεται χωρίς προειδοποίηση, είναι μια «εκρηκτική βόμβα» που αντηχεί πολύ μετά την ανάγνωση.
Βρήκα κωμική ανακούφιση σε ένα τρίο πνευματωδών μυθιστορημάτων. Το “The Pretender” της Jo Harkin (Bloomsbury) είναι η αισχρή, έξυπνη, καθηλωτική πικαρέσκικη περιπέτεια για έναν διεκδικητή του θρόνου του Ερρίκου Ζ’ που δεν ξέρατε ότι χρειαζόσασταν. Το “Slags” της Emma Jane Unsworth (Borough), στο οποίο δύο μεσήλικες αδελφές κάνουν ένα απρόσεκτο ταξίδι με τροχόσπιτο στα Scottish Highlands, είναι απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον έχει δεσμό αδελφικής αγάπης. Η Rebecca Wait διαπρέπει στην τραγικομωδία, και το “Havoc” (Riverrun), που διαδραματίζεται σε ένα ετοιμόρροπο κορίτσιας οικοτροφείο στην κορύφωση του ψυχροπολεμικού παρανοϊκού κλίματος, είναι το “St Trinian’s στα στεροειδή”.
Στο “Endling” (Virago) της Maria Reva, ο κωμικός τόνος γίνεται ξαφνικά πολύ πιο σκοτεινός, καθώς μια ουκρανική περιπέτεια που περιλαμβάνει σπάνια είδη σαλιγκαριών και τη βιομηχανία γάμου, διαταράσσεται, τόσο στη γραφή όσο και στην ανάγνωση, από την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας. Η Reva χειρίζεται τις φορμαλιστικές απαιτήσεις της σύντηξης αυτοβιογραφίας, road trip και αιχμηρής δημοσιογραφίας με συγκίνηση και μαεστρία. Η κωμωδία είναι επίσης σκοτεινή στο “Eden’s Shore” (John Murray) του Oisín Fagan, μια ελεύθερη σάτιρα για την επανάσταση, την αποικιακή απληστία και την ανθρώπινη ανοησία, καθώς ένας Ιρλανδός του 18ου αιώνα βρίσκεται εγκλωβισμένος στη Λατινική Αμερική. Ο Fagan αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο λαμπρούς και τολμηρούς στυλίστες.
Το μεγαλύτερο ντεμπούτο της χρονιάς ήταν το “The Names” (Phoenix) της Florence Knapp, το οποίο υιοθέτησε την υψηλή του ιδέα τύπου “Sliding Doors” – μια μητέρα δίνει στο νεογέννητο γιο της τρία διαφορετικά ονόματα, και τρεις πολύ διαφορετικές ζωές ξεδιπλώνονται για τους Gordon, Julian και Bear – για να γίνει ένα τρυφερό πορτρέτο της δυνατότητας, της ελπίδας και της οικογενειακής αγάπης σε δύσκολες στιγμές. Στη λίστα για το Women’s Prize, το ντεμπούτο της Nussaibah Younis, “Fundamentally”, υπήρξε μια ακόμη επιτυχία: μια ατρόμητη κριτική της διεθνούς βοήθειας, που βρίσκει μεγάλο γέλιο στην ιστορία μιας Βρετανίδας ακαδημαϊκού που προσπαθεί να αποκαταστήσει έναν έφηβο που παρασύρθηκε στο να γίνει νύφη του Ισλαμικού Κράτους.
Το “The Benefactors” (Sceptre) της Wendy Erskine, ένα χορωδιακό μυθιστόρημα για την τάξη και την εξουσία στο Μπέλφαστ, που ακολουθεί τις συνέπειες μεταξύ διαφορετικών οικογενειών όταν τρεις νεαροί άνδρες επιτίθενται σε ένα έφηβο κορίτσι, εκπλήρωσε πλήρως την υπόσχεση των διηγημάτων της. Ενώ το ντεμπούτο του Charlie Porter, “Nova Scotia House” (Particular Books), στο οποίο ένας θλιμμένος μεσήλικας άνδρας τιμά τη ζωή και την κληρονομιά του πολύ μεγαλύτερου συντρόφου του, και το πέρασμα μιας γενιάς ομοφυλόφιλων ανδρών, αφηγείται με πρωτοτυπία και θάρρος.
Υπήρξε πληθώρα σπουδαίων ντεμπούτων για τη νεολαία, συμπεριλαμβανομένης της τρυφερής ιστορίας του πρώτου ομοφυλοφιλικού έρωτα του Seán Hewitt, “Open, Heaven”. Το “We Pretty Pieces of Flesh” (Vintage) της Colwill Brown, μια αιχμηρή αφήγηση της εφηβείας σε φτωχές περιοχές του Doncaster των δεκαετιών 2000, και το “To Rest Our Minds and Bodies” (Les Fugitives) της Harriet Armstrong, ένα ακανθώδες, άκρως σύγχρονο πορτρέτο της αδέξιâns πανεπιστημιακής ζωής.
Εξαιρετικές συλλογές διηγημάτων περιλάμβαναν το “Rejection” του Tony Tulathimutte (4th Estate), μια σειρά από εντελώς αδιάλλακτες αποκηρύξεις της σύγχρονης ζωής που ζει, και παραμορφώνεται, από το ψηφιακό πεδίο. Συναντάμε φετιχιστές, «incels» και εθισμένους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάθε είδους σε βάναυσα αστείες, γλωσσικά εφευρετικές ιστορίες που είναι ακόμη πιο εθιστικές από το “doomscrolling”. Αλλά η συλλογή της χρονιάς ήταν αναμφίβολα το “Every One Still Here” από τη νεαρή Βορειοϊρλανδή συγγραφέα Liadan Ní Chuinn (Granta). Από το διαγενεακό τραύμα των Troubles μέχρι βαθιά ερωτήματα μνήμης και ταυτότητας, και τις ιδιομορφίες της σύγχρονης κοινωνίας, αυτές οι ιστορίες είναι σθεναρά πολιτικές και συγκρουσιακές, αλλά ταυτόχρονα σφύζουν από τα μυστήρια της ζωής. Σηματοδοτούν την άφιξη ενός φαινομενικού νέου ταλέντου.
