Ο παγκοσμίου φήμης θεατρικός συγγραφέας, Σερ Τομ Στόπαρντ, γνωστός για την παιχνιδιάρικη ευφυΐα του που καθήλωσε το θεατρόφιλο κοινό για δεκαετίες, απεβίωσε σε ηλικία 88 ετών. Ο Στόπαρντ, ένας από τους λίγους συγγραφείς οποιασδήποτε τέχνης που απέκτησαν δικό τους επίθετο –«Stoppardian»– στην Οξφόρδη, ήταν αριστοτέχνης στον συνδυασμό απίθανων θεμάτων: φιλοσοφία και γυμναστική στο έργο “Jumpers” (1972), πρώιμη αγγλική κηπουρική και θεωρία χάους στο “Arcadia” (1993), ροκ μουσική, Τσέχοι αντιφρονούντες ακαδημαϊκοί και η ερωτική ποίηση της Σαπφούς στο “Rock ’n’ Roll” (2006).
Η πρεμιέρα ενός νέου έργου του Στόπαρντ αποτελούσε διεθνές γεγονός από τότε που το “Rosencrantz and Guildenstern Are Dead”, που παρουσίαζε δύο άγνωστους αυλικούς του Σαίξπηρ, έκανε την εμφάνισή του στο φεστιβάλ του Εδιμβούργου το 1966 και αναπτύχθηκε από το National Theatre. Η καριέρα του περιλάμβανε πάνω από 30 θεατρικά έργα, καθώς και μια συνεχή ροή έργων για την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, και σενάρια για τον κινηματογράφο, όπως η διασκευή του “The Russia House” του John le Carré, το “Brazil” του Terry Gilliam και η συν-συγγραφή του βραβευμένου με Όσκαρ σεναρίου του “Shakespeare in Love”.
Ωστόσο, η επιρροή του ξεπερνούσε κατά πολύ τις κινηματογραφικές του συμμετοχές. Ήταν η πρώτη επιλογή για blockbuster ταινίες που χρειάζονταν μια πινελιά ανανέωσης, συμπεριλαμβανομένων των “Indiana Jones and the Last Crusade” και “Star Wars: Revenge of the Sith”. Μάλιστα, ο Steven Spielberg τον είχε αποσπάσει από το ντους με ένα επείγον τηλεφώνημα για να συζητήσουν ένα πρόβλημα με το “Schindler’s List”.
Ο Στόπαρντ παντρεύτηκε τρεις φορές και ήταν γνωστός για την κοινωνικότητά του. Ο θεατρικός συγγραφέας Simon Gray αποτύπωσε κάτι από τη γοητευτική του ζωή με το αστείο: «Είναι πραγματικά ένα από τα επιτεύγματα του Τομ που δεν τον ζηλεύεις για τίποτα, εκτός ίσως από την εμφάνισή του, τα ταλέντα του, τα χρήματά του και την τύχη του. Το να είσαι τόσο αξιοζήλευτος χωρίς να σε ζηλεύουν, είναι αρκετά αξιοζήλευτο, αν το σκεφτείς».
Η πρώιμη παιδική του ηλικία δεν ήταν ευοίωνη. Γεννημένος ως Τομάς Στράισλερ στην Τσεχοσλοβακία, δεν είχε κλείσει καν τα δύο του χρόνια όταν οι Εβραιοι γονείς του διέφυγαν από την εισβολή των Ναζί το 1939 για τη Σιγκαπούρη. Τρία χρόνια αργότερα, εκκενώθηκε στην Ινδία με τη μητέρα και τον αδελφό του, αφήνοντας πίσω τον πατέρα του, ο οποίος υπέστη μοιραία συνάντηση με την ιαπωνική κατοχή ως ιατρός του στρατού. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, η μητέρα του παντρεύτηκε έναν Βρετανό ταγματάρχη, τον Kenneth Stoppard, ο οποίος υιοθέτησε τα αγόρια και επέστρεψε την οικογένεια στην Αγγλία μετά τον πόλεμο.
Ο Στόπαρντ εγκατέλειψε το σχολείο στα 17 του, αρχικά για να γίνει δημοσιογράφος στην εφημερίδα Western Daily Press στο Bristol. Μετά από μερικά χρόνια πειραματισμού με σύντομα ραδιοφωνικά έργα, το πρώτο του θεατρικό έργο παίχτηκε στο θέατρο του Αμβούργου και στην τηλεόραση στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μετακομίζοντας στο Λονδίνο, έγραφε κριτικές θεάτρου υπό το ψευδώνυμο William Boot, εμπνευσμένο από τον Evelyn Waugh, πριν μια υποτροφία από το Ίδρυμα Ford του επιτρέψει να μεταβεί στο Βερολίνο για να αφοσιωθεί στην ιδέα που θα γινόταν το “Rosencrantz and Guildenstern Are Dead”.
Παρόλο που οι διανοητικές του πυροτεχνικές επιδείξεις και η θεατρική του δεξιοτεχνία οδήγησαν κάποιους να τον απορρίψουν ως περισσότερο “κεφάλι” παρά “καρδιά”, αυτό άρχισε να αλλάζει με το “The Real Thing”, μια μελέτη για τον πόνο της απιστίας και την ασταθή σχέση μεταξύ τέχνης και ζωής, το οποίο ο Michael Billington κατέταξε ανάμεσα στα 101 σπουδαιότερα θεατρικά έργα που γράφτηκαν ποτέ. Πρεμιέρα στο West End το 1982, πρωταγωνιστούσαν οι Felicity Kendal και Roger Rees σε ρόλους που επαναλήφθηκαν στο Broadway από τους Jeremy Irons και Glenn Close.
Κατά τη διάρκεια των 15 ετών μετά το “The Real Thing”, έφτασε στην κορυφή της καριέρας του. Σύμφωνα με την βιογράφο του Hermione Lee, ο ίδιος ο Στόπαρντ θεωρούσε το “Arcadia” (1993) πιθανώς το καλύτερο έργο του, ενώ το “The Invention of Love” (1997) – για τον ποιητή AE Housman – ήταν το αγαπημένο του. Μόνο το “Hapgood” (1988) αντιμετώπισε την παλιά κριτική ότι ήταν “πολύ έξυπνο για τα γούστα κάποιων”, με τον συνδυασμό ιστορίας κατασκοπείας και θεωρίας σωματιδίων, αν και ευρέως αποδείχθηκε επιτυχημένο με την επανεμφάνισή του το 2015 στο Hampstead Theatre.
Παρά την προσωπική του κοινωνικότητα, ως συγγραφέας ο Στόπαρντ ήταν μοναχικός και δεν μοιράστηκε τις αριστερές πολιτικές συμπάθειες των συγχρόνων του. Αυτοπροσδιοριζόμενος ως “δειλός φιλελεύθερος” και “επίτιμος Άγγλος”, ήταν θαυμαστής της Margaret Thatcher και το 1984 υπέγραψε επιστολή υποστήριξης για την εισβολή των ΗΠΑ στη Γρενάδα. Τιμήθηκε με το CBE το 1978 και χρίστηκε ιππότης το 1997. Το 2013, του απονεμήθηκε το βραβείο PEN Pinter για την “αποφασιστικότητά του να λέει τα πράγματα όπως είναι”.
Επέστρεψε συχνά στις κεντροευρωπαϊκές ρίζες του, με έργα που ανατομούσαν τον Ψυχρό Πόλεμο, όπως το “Every Good Boy Deserves Favour” (1977), το οποίο ανέθεσε στον André Previn για παράσταση με πλήρη ορχήστρα στη σκηνή, και το σπουδαίο τηλεοπτικό του έργο “Professional Foul”, το οποίο προβλήθηκε την ίδια χρονιά. Το τελευταίο ήταν αφιερωμένο στον φίλο του Václav Havel, ο οποίος εκείνη την εποχή βρισκόταν συχνά στη φυλακή.
Έφτασε στα 50 του χρόνια πριν ανακαλύψει την αλήθεια για την εβραϊκή του καταγωγή, και στα 80 του όταν αυτή η γνώση μετουσιώθηκε στο αριστούργημα της ύστερης περιόδου του, “Leopoldstadt”, το οποίο αφηγείται την ιστορία μιας άλλοτε ευκατάστατης βιεννέζικης οικογένειας από το 1899 έως το 1955.
