Ο Martin Parr, ο Βρετανός φωτογράφος ντοκιμαντέρ που κατέγραψε τις ιδιαιτερότητες της χώρας του με σαφήνεια και χιούμορ, απεβίωσε σε ηλικία 73 ετών. Είχε διαγνωστεί με καρκίνο τον Μάιο του 2021.
Γνωστός για τις οξείες παρατηρήσεις του στην αγγλική ταξική δομή, οι φωτογραφίες του Parr κάλυπταν παραθεριστές και συντηρητικά κλαμπ, χωριάτικα πανηγύρια και πρωινά καφέ, συχνά με ζωηρό χρώμα και με μια δόση χιούμορ. Το εμβληματικό του φωτογραφικό λεύκωμα του 1986, “The Last Resort: Photographs of New Brighton”, κατέγραφε εργατικές οικογένειες στις διακοπές τους στο Wirral του Λίβερπουλ και σηματοδότησε μια αλλαγή στην βρετανική φωτογραφία ντοκιμαντέρ, από το σκληρό, ασπρόμαυρο στυλ του παρελθόντος προς ένα πιο τολμηρό και πολύχρωμο ύφος.
“Φτιάχνω σοβαρές φωτογραφίες μεταμφιεσμένες σε διασκέδαση”, είχε δηλώσει κάποτε ο Parr ως μάντρα.
Γεννήθηκε στο Surrey το 1952 και μεγάλωσε στο Epsom. Εμπνευσμένος από τον παππού του, έναν παθιασμένο ερασιτέχνη φωτογράφο, ο Parr είχε αποφασίσει για την επαγγελματική του πορεία μέχρι την εφηβεία του. Αφού σπούδασε στο Manchester Polytechnic, πέρασε μερικές σεζόν φωτογραφίζοντας στα Butlin’s, αρχικά μαζί με τον συνάδελφό του Daniel Meadows. Εκεί παρατήρησε τις υπερκορεσμένες, νοσταλγικές καρτ ποστάλ του John Hinde, οι οποίες θα επηρέαζαν το μεταγενέστερο έργο του.
Μετά τη μετακόμισή του στο Hebden Bridge, ο Parr πέρασε χρόνο φωτογραφίζοντας τις κοινότητες των εκκλησιών εκεί, προτού γνωρίσει τη σύζυγό του Susan Mitchell και μετακομίσει στη δυτική ακτή της Ιρλανδίας, όπου δημοσίευσε πολλά έργα, συμπεριλαμβανομένου του “Bad Weather” του 1982, το οποίο τραβήχτηκε με υποβρύχια κάμερα.
Ωστόσο, όταν το ζευγάρι μετακόμισε στο Wallasey, ο Parr παρήγαγε αυτό που αργότερα χαρακτήρισε ως το σπουδαιότερο έργο του. Εμπνευσμένος από χρωματιστές φωτογράφους από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπως ο Joel Meyerowitz και ο Stephen Shore, το “The Last Resort” ήταν το αποτέλεσμα τριών καλοκαιριών που πέρασε στις παραλίες του New Brighton, φωτογραφίζοντας περιτυλίγματα από ψάρι και πατάτες, κλαίγοντα παιδιά και λούνα παρκ.
Έκανε όνομα, αλλά το “The Last Resort” δεν έτυχε καθολικής αποδοχής. Ο Parr αντιμετώπισε σημαντική κριτική για τον τρόπο που απεικόνιζε τις εργατικές οικογένειες από την προνομιακή του θέση, με κάποιους να επικρίνουν την άκομψη εστίαση στο μαυρισμένο δέρμα και τις φτηνές απολαύσεις των θεμάτων του. Όμως, για τους θαυμαστές του, όλα αυτά ήταν μέρος της αταλάντευτης ματιάς του Parr: ήθελε να αποτυπώσει την κανονική ζωή όπως ήταν για τους περισσότερους Βρετανούς, χωρίς να την αποφεύγει.
Εξάλλου, ο Parr μπορούσε να είναι ακόμα πιο καυστικός όταν επρόκειτο να τεκμηριώσει την μεσαία τάξη, στην οποία ανήκε και ο ίδιος. Καθώς η Thatcher αναδιαμόρφωνε τη χώρα κατά τη δεκαετία του ’80, ο Parr μετακόμισε στο Bristol με τη Susan και τη νεογέννητη κόρη τους Ellen. Εκεί έστρεψε την προσοχή του στην άλλη άκρη της κοινωνίας, έναν κόσμο από κοκτέιλ πάρτι, ψώνια και ανοιχτές ημέρες σε δημόσια σχολεία, που αποτέλεσαν το φωτογραφικό του λεύκωμα “The Cost of Living” του 1989.
Χάρη στο ευφυές, ανθρωπολογικό του μάτι, το έργο του Parr μπορούσε να προκαλέσει πολλαπλές αντιδράσεις – χιούμορ, συμπάθεια, αηδία – συχνά μέσα στην ίδια εικόνα. Αντικατόπτριζε τη δική του σχέση αγάπης-μίσους με την πατρίδα του· ο Parr ήταν ένας αυτοαποκαλούμενος “Remoaner” που, παρόλα αυτά, λάτρευε το νοσταλγικό παρελθόν με τις πλατείες χωριών και τα τοπικά πανηγύρια. Το έργο του δεν ήταν ανοιχτά πολιτικό, αν και κάποτε δήλωσε στον Observer ότι “όλοι οι φωτορεπόρτερ είναι αριστεροί, δεν μπορείς να κάνεις αυτή τη δουλειά αν δεν νοιάζεσαι για τους ανθρώπους”.
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90, το έργο του Parr έγινε πιο διεθνές με τις κριτικές του στην τουριστική βιομηχανία (Small World) και τον παγκόσμιο καταναλωτισμό (Common Sense). Υπήρξε επίσης περισσότερη διαμάχη όταν εντάχθηκε στην επιφανή φωτογραφική πρακτορείο Magnum το 1994.
Ο ιδρυτής της πρακτορείου και καθοδηγητικό πνεύμα, Henri Cartier-Bresson, είχε απορρίψει το έργο του Parr ως “από άλλο πλανήτη” σε σύγκριση με τους καλλιτέχνες που ανήκαν τότε στο ρόστερ. Ο Ουαλός φωτογράφος του πολέμου του Βιετνάμ, Philip Jones Griffiths, είχε εκστρατεύσει κατά της εισδοχής του, λέγοντας: “Όποιος περιγραφόταν ως ο αγαπημένος φωτογράφος της Margaret Thatcher σίγουρα δεν ανήκε στην Magnum”. Τελικά, ο Parr έγινε δεκτός με μία ψήφο, ένδειξη ότι η πρακτορείο εκσυγχρονιζόταν σιγά-σιγά: ο Parr θα γινόταν πρόεδρος της Magnum μεταξύ 2014 και 2017.
Το 2014 ίδρυσε το Martin Parr Foundation, το οποίο φιλοξένησε το δικό του φωτογραφικό αρχείο, καθώς και την τεράστια συλλογή του από βρετανική και ιρλανδική φωτογραφία άλλων καλλιτεχνών. Ο Parr δεν ήταν απλώς φωτογράφος, αλλά και συλλέκτης, συλλέγοντας φωτογραφικά λευκώματα, καθώς και καρτ ποστάλ και παράξενα αναμνηστικά αντικείμενα. Το βιβλίο του 2019 “Space Dogs: The Story of the Celebrated Canine Cosmonauts” περιλάμβανε την πληθώρα των αντικειμένων του αφιερωμένων σε σκυλιά όπως η Laika, η Belka και η Strelka. Η συλλογή του με ρολόγια του Saddam Hussein έγινε επίσης βιβλίο το 2004.
Όμως, η ίδια η φωτογραφία ήταν πάντα η μεγαλύτερη εμμονή του Parr. “Πρέπει να είσαι ατρόμητος για να είσαι φωτογράφος”, είχε πει κάποτε. “Δεν υπάρχει χρόνος για να νιώθεις τρομοκρατημένος.”