Το 1980, η École Philippe Gaulier άνοιξε τις πόρτες της στο Παρίσι με έναν ξεχωριστό στόχο: να βοηθήσει τους ερμηνευτές να βρουν και να γιορτάσουν τον “εσωτερικό τους ηλίθιο”. Η σχολή έγινε σύντομα ο κορυφαίος προορισμός για την εκπαίδευση κλόουν, προσελκύοντας φοιτητές θεάτρου, ηθοποιούς και περίεργους από όλο τον κόσμο.
Ο Philippe, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών μετά από λοίμωξη του πνεύμονα, έθεσε την έννοια του *le jeu* – του παιχνιδιού – στο επίκεντρο της διδασκαλίας του. Για εκείνον, η κωμωδία δεν βασιζόταν σε αστεία, αλλά στον κίνδυνο: τη στιγμή που ο ερμηνευτής ρισκάρει την αποτυχία ή τον χλευασμό επιδιώκοντας την ευχαρίστηση. Οι κλόουν του δεν ήταν συναισθηματικά αθώοι, αλλά πονηρά πλάσματα που αγαπούσαν το κοινό και λαχταρούσαν να ανταποδοθούν την αγάπη.
Εξίσου αναγνωρισμένος ήταν για το *bouffon*, μια γκροτέσκα, σατιρική μορφή όπου οι ερμηνευτές χλευάζουν την εξουσία και την υποκρισία. Οι bouffons είναι άγριοι αλλά παιχνιδιάρικοι κριτικοί της κοινωνίας, παράγοντας σοκαριστικό γέλιο μέσα από το πιο σκοτεινό υλικό. Προσφέρονταν επίσης μαθήματα μελοδράματος, Σαίξπηρ, Τσέχοφ, ουδέτερης μάσκας, τραγωδίας και βοντβίλ.
Στον Philippe δεν θα περνούσε από το μυαλό να διεκδικήσει τα εύσημα για την επιτυχία αποφοίτων του, όπως οι Sacha Baron Cohen, Emma Thompson, Helena Bonham Carter, Simon McBurney, Kathryn Hunter, Roberto Benigni, David Schwimmer, Geoffrey Rush, καθώς και μελών της βρετανικής κωμικής σκηνής και του εναλλακτικού θεάτρου των δεκαετιών 1990 και 2000. «Ήταν ήδη ταλαντούχοι», επέμενε. «Τους έλεγα μόνο πότε έλεγαν ψέματα».
Στην αναφορά του ονόματός του, μια κοινή αντίδραση ήταν: «Α, έχω ακούσει ότι είναι πολύ αυστηρός». Ποτέ δεν βρήκα αυτό να ισχύει, αν και ήταν απότομος για να έχει αποτέλεσμα. Αναμφίβολα, ο Philippe διασκέδαζε πετώντας ευφυείς προσβολές στους μαθητές, αλλά αυτές ήταν χρήσιμες για να απομακρυνθεί ο εγωισμός και να φτάσει κανείς σε μια ταπεινότητα πιο ευνοϊκή για το κλόουνινγκ. Πρώην μαθητές θα απαριθμούσαν περήφανα την πολιτικά ακατάλληλη κακοποίηση που είχαν υποστεί.
Σε παιχνίδια όπως το “Balthazar a dit”, μια παραλλαγή του “Simon Says” που πήρε το όνομά της από τον μεγαλύτερο γιο του, ο Philippe συχνά απολάμβανε να πιάνει λάθη για να επιβάλει “τιμωρίες”. Ήπιες κλωτσιές και τράβηγμα μαλλιών ήταν συνηθισμένα. Οι περισσότεροι μαθητές το απολάμβαναν και κατανοούσαν την προοριζόμενη επίδραση· κάποιοι ήταν φρίξαν.
Το καλοκαίρι του 1988, έδωσε ένα μάθημα κλόουν στο Ivy House στο Golders Green, στο βόρειο Λονδίνο, και εκεί ένιωσα τη ζωή μου να αλλάζει. Ό,τι μου επέπλητταν στη δραματική σχολή, εκείνος φαινόταν να το αποδέχεται.
Το 1991, το Arts Council England τον προσκάλεσε να μεταφέρει τη σχολή του στο Λονδίνο. Ο Philippe, η σύζυγός του – η Ιρανή ηθοποιός Soussan Farrokhnia, την οποία είχε παντρευτεί το 1987 – και οι δύο γιοι τους μετακόμισαν σε ένα σπίτι στο Hampstead. Οι Gauliers ήταν φιλόξενοι· το κρασί έρεε και περνούσαν αξέχαστα βράδια εκεί. Εκείνη την περίοδο, η σχολή στεγαζόταν στο Highbury, μετακόμισε μετά από τρία χρόνια στο Kentish Town και έπειτα, το 1999, σε μια εγκαταλελειμμένη, ποντικότρυπα εκκλησία στο Cricklewood.
Ο Philippe επέστρεψε στη Γαλλία το 2002, όταν έληξε ο γάμος του, και αποκτήθηκε βιαστικά ένας νέος χώρος στα βόρεια προάστια του Παρισιού, στο Montreuil. Τρία χρόνια αργότερα, η σχολή μετακόμισε στα νότια προάστια, στο Sceaux, και άνθισε εκεί μέχρι το 2011, παρά τις δυσκολίες του Philippe με την τοπική αυτοδιοίκηση: «Οι άνθρωποι που δούλευαν στο δημαρχείο σε έκαναν να κλαις από απόγνωση».
Στη συνέχεια, τη μετέφερε στο Étampes, 45 λεπτά νότια του Παρισιού. Ο Philippe συνέχισε να διδάσκει μέχρι λίγους μήνες πριν, και η σχολή συνεχίζει να λειτουργεί δυναμικά υπό την καθοδήγηση της Michiko Miyazaki Gaulie, της συζύγου του από το 2005, και του διδακτικού προσωπικού τους.
Γεννημένος στο Παρίσι κατά τη διάρκεια του πολέμου, υπό γερμανική κατοχή, ο Philippe ήταν γιος της Jacqueline Everling, από την Ισπανία, και του André Gaulier, γενικού ιατρού. Σύμφωνα με δικές του αφηγήσεις, ήταν πεισματάρης και τελικά εκδιώχθηκε από το δημοτικό σχολείο επειδή έριξε μπουνιά στον γυμναστή του, «επειδή μας έκανε να βαδίζουμε σαν στρατιώτες». Το προσωπικό του σχολείου τον μαστίγωσε επανειλημμένα για την πεισματική του στάση και, όπως ισχυρίστηκε, επειδή έφερε το όνομα Philippe, που θύμιζε τον συνεργάτη ηγέτη της Γαλλίας του Βισύ, στρατάρχη Philippe Pétain.
Ο μαθητής δήλωσε ότι αυτή η καταπίεση του εμφύσησε την αγάπη να προσποιείται ότι είναι κάποιος άλλος. Ως έφηβος, δοκίμασε την υποκριτική, αλλά το κοινό τον γέλασε σε σοβαρούς ρόλους. Έτσι, βρήκε τον τρόπο να σπουδάσει κοντά στον Jacques Lecoq στη σχολή παντομίμας του στο Παρίσι. Εκεί διδάχθηκε από τον Pierre Byland, με τον οποίο αργότερα δημιούργησε την παράσταση κλόουν Les Assiettes, όπου οι δυο τους έσπαγαν 200 πιάτα κάθε βράδυ. Έπαιξαν εκτενώς στο Odéon Théâtre de l’Europe στο Παρίσι και σε διεθνείς περιοδείες.
Η παράσταση έτυχε θριαμβευτικής υποδοχής παντού εκτός από το Βέλγιο, όπου έπαιξαν στο σιωπή. Σύμφωνα με τον Philippe, πολλοί Βέλγοι συγκεντρώνονταν στην πίσω πόρτα του θεάτρου για να ρωτήσουν: «Γιατί σπάσατε όλα αυτά τα πιάτα;»
Δίδαξε κλόουνινγκ στον Lecoq για μερικά χρόνια πριν φύγει για να ιδρύσει τη σχολή που φέρει το όνομά του, με οικονομική βοήθεια από την παιδίατρο Françoise Dolto και την ηθοποιό Madeleine Milhaud, σύζυγο του συνθέτη Darius Milhaud.
Ως πολυγραφότατος συγγραφέας, ο Philippe ξυπνούσε καθημερινά στις 4 το πρωί για να εργάζεται στο γραφείο του μέχρι να έρθει η ώρα να διδάξει. Μεταξύ των δημοσιευμένων έργων του περιλαμβάνονται τα Le Gégèneur (Ο Βασανιστής: Οι Σκέψεις μου για το Θέατρο, 2007), Lettre Ou Pas Lettre (2008), στοχασμοί για τη διδασκαλία από καλλιγραφική αφετηρία, και Le Gauche et le Droit, μια ιστορία ενός ζεύγους πανομοιότυπων διδύμων, ενός γιατρού και ενός “τρελού” (επίσης 2008). Η συλλογή έργων του Pièces pour Bouffons περιλαμβάνει το πιο γνωστό του έργο, No Son of Mine.
Τον διαδέχονται η Michiko, οι γιοι του Balthazar και Samuel, τα εγγόνια Gladness και Soloman, και οι αδελφές του Nicole, Martine, Michèlle και Frédéric· η αδελφή του Claudine τον είχε προαποβιώσει.
Philippe Michel Gaulier, δάσκαλος κλόουνινγκ, γεννημένος 4 Μαρτίου 1943, πέθανε 9 Φεβρουαρίου 2026.
