Το 1951, ένα βράδυ στο σπίτι του, ο Λουσιάν Φρόιντ δημιούργησε τρία σχέδια του συναδέλφου του, Φράνσις Μπέικον. Ο βιογράφος Γουίλιαμ Φίβερ αφηγείται το περιστατικό όπως το διηγήθηκε ο Φρόιντ: ο Μπέικον είχε σηκωθεί, είχε λύσει τα κουμπιά του παντελονιού του, είχε μαζέψει τα μανίκια του και είχε κουνήσει λίγο τους γοφούς του, λέγοντας: «Νομίζω ότι πρέπει να το κάνεις αυτό, γιατί νομίζω ότι είναι αρκετά σημαντικό.»

Ο ίδιος ο Φρόιντ παραδέχεται ότι ο μεγαλύτερος σε ηλικία ζωγράφος ήταν προκλητικός με πολλούς τρόπους πέραν αυτής της στάσης: «Είχα γίνει πολύ ανυπόμονος με τον τρόπο που δούλευα. Ήταν περιορισμένος και ένα περιορισμένο μέσο για μένα», είπε ο Φρόιντ στον Φίβερ. Ένιωθε ότι το σχέδιό του τον εμπόδιζε να ελευθερωθεί, λέει, «και νομίζω ότι ο θαυμασμός μου για τον Φράνσις έπαιξε ρόλο σε αυτό. Συνειδητοποίησα ότι δουλεύοντας με τον τρόπο που δούλευα δεν μπορούσα πραγματικά να εξελιχθώ. Η αλλαγή δεν ήταν ίσως περισσότερο από μια αλλαγή εστίασης, αλλά μου έδωσε τη δυνατότητα να προσεγγίσω τα πάντα με έναν διαφορετικό τρόπο.»

Ακολουθώντας με το βλέμμα τις καμπύλες και την ακρίβεια αυτών των τριών γραμμικών σχεδίων, η λέξη «περιορισμένο» είναι η τελευταία που θα περνούσε από το μυαλό. Είναι μαγευτικά. Αυτά που κρύβουν τα σχόλια του Φρόιντ είναι η αδιάκοπη προσπάθεια που δίνει σε όλο του το έργο τόση δύναμη.

Ο Φρόιντ ανακάλυπτε πράγματα, εξερευνούσε, και αυτό ήταν μια ταχύτερη διαδρομή με ένα μολύβι ή κάρβουνο από ολόκληρο το φάσμα των λαδιών.

Αυτή η τριάδα περιλαμβάνεται ανάμεσα στις 175 πίνακες και έργα σε χαρτί της έκθεσης της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων, “Lucian Freud: Drawing into Painting”. Το σχέδιο, για τον Φρόιντ, σήμαινε πολλά. Ήταν ο τρόπος που έγραφε γράμματα ως παιδί, ο τρόπος που “έσπαγε” καμβάδες (μια τραχιά, φασματική εικόνα που θα εξαφανιζόταν κάτω από το χρώμα), έλυνε προβλήματα (πηγαίνοντας στην Εθνική Πινακοθήκη αργά τη νύχτα για να εξετάσει συγκεκριμένα έργα), και ζωγράφιζε χωρίς χρώμα (όλα εκείνα τα εύρωστα χαρακτικά από τη δεκαετία του 1980 και μετά). Ήταν επίσης συχνά αυτό που έκανε αφού, όπως λέει ο πρώην βοηθός του, Ντέιβιντ Ντόσον, «είχε ζωγραφίσει τον εαυτό του έξω από έναν πίνακα». Η επιμελήτρια Σάρα Χάουγκετς επισημαίνει αρκετά σχέδια με μελάνι και κάρβουνο σε χαρτί που σχετίζονται με το “Large Interior, W11 (after Watteau)”, εκείνο το μνημειώδες καμβά που δημιούργησε μεταξύ 1981 και 1983. Πολλά από τα σχέδια, λέει η Χάουγκετς, «ήταν μια απάντηση στον τελειωμένο πίνακα. δεν ήταν προπαρασκευαστικές εργασίες».

Ο Ντόσον, που εργάστηκε για τον Φρόιντ από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 και είναι το τελευταίο άτομο του οποίου έκανε πορτρέτο, λέει ότι το σχέδιο μετά το γεγονός αφορούσε την ατέρμονη αναζήτηση του καλλιτέχνη για μια άμεση γραμμή από την καρδιά στο μάτι, στο χέρι, στον καμβά: «Ανακαλύπτει πράγματα, εξερευνά, και είναι ένας ταχύτερος τρόπος εξερεύνησης με ένα μολύβι ή κάρβουνο από ολόκληρο το φάσμα των λαδιών.»

Είναι επίσης ο πιο απαιτητικός. «Πάντα έλεγε ότι δεν μπορείς ποτέ να πεις ψέματα με το σχέδιο», λέει ο Ντόσον. «Ενώ με το χρώμα, είναι ένα τόσο ελκυστικό μέσο, μπορείς να θολώσεις λίγο τα πράγματα, αν παρακάμψεις τις γωνίες – κάτι που ποτέ δεν έκανε, αλλά εσύ… Μπορείς να το προσποιηθείς λίγο με το χρώμα. Δεν μπορείς με το σχέδιο.»

Η έκθεση “Lucian Freud: Drawing Into Painting” στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων, Λονδίνο, διαρκεί έως τις 4 Μαΐου.

Σχέδια με μολύβι: Πέντε εικόνες από την έκθεση.

“Portrait of a Young Man”, 1944 (κύρια εικόνα): Η Χάουγκετς τονίζει την αμεσότητα του βλέμματος του καλλιτέχνη Τζον Κράξτον εδώ, και την απίστευτη λεπτομέρεια στην απόδοση από τον Φρόιντ των μαλλιών του άνδρα, της ύφανσης του σακακιού του, των απαλών πτυχών της γραβάτας του. Η χρήση λευκής κιμωλίας σε χρωματιστό χαρτί θυμίζει τον Ινγκρες, και την εκτίμηση του ιστορικού τέχνης Χέρμπερτ Ριντ για τον Φρόιντ ως «τον Ινγκρες του υπαρξισμού».

“Bella in her Pluto T-Shirt” (χαρακτικό), 1995. Φωτογραφία: © The Lucian Freud Archive. All Rights Reserved [2025] / Bridgeman Images. Μια προηγούμενη εκδοχή αυτού του πορτρέτου της Μπέλα Φρόιντ δείχνει την κόρη του καλλιτέχνη χωρίς πρόσωπο. Τα χαρακτικά του Φρόιντ καταγράφουν διάφορες στιγμές κατά τις οποίες έκανε μια γραμμή και μετά άλλαζε γνώμη, ή, όπως εδώ, όταν έβαζε τον χαράκτη να τρίψει την πλάκα χαλκού για να την λειάνει, ώστε να μπορεί να ξαναδουλέψει ό,τι δεν ήταν ευχαριστημένος.

“Girl in Bed”, 1952. Με κάποιους καλλιτέχνες, λέει η Χάουγκετς, «όλα τα πορτρέτα τους άλλων ανθρώπων είναι στην πραγματικότητα πορτρέτα του εαυτού τους. Νομίζω ότι αυτό ισχύει λιγότερο για τον Λουσιάν.» Ο Φρόιντ μιλούσε συχνά για την εσωτερική ζωή του θέματός του ως σημαντική. Δεν ήταν απλά κενά για να τα γεμίσει. Αντίθετα, έκανε τα ιδιωτικά τους σύμπαντα απτά.

“Solicitor’s Head”, 2003. Ο Φρόιντ δούλευε όρθιος λιγότερο από ένα μέτρο μακριά από το σημείο όπου το θέμα του βρισκόταν διάφορα ξαπλωμένο στο κρεβάτι, ή στο πάτωμα, ή καθισμένο σε μια καρέκλα, και, λέει ο Ντόσον, «πλησίαζε πραγματικά κοντά σου, σαν, πολύ κοντά». Αν η διαδικασία του ήταν πολύ εσωτερικευμένη, ήσουν ενήμερος για την νευρική του ανησυχία. «Δεν ήταν χαλαρό. Και αυτό σε κρατούσε ως μοντέλο ελαφρώς σε ένταση, γιατί δεν ήξερε ακριβώς… Έδινε μάχη με τον εαυτό του κάθε μέρα.»

“David Hockney”, 2002. Στην έκθεση περιλαμβάνονται μια επιλογή από πίνακες που δείχνουν τον διάλογο μεταξύ των έργων του Φρόιντ σε χαρτί και σε καμβά. Για αυτό το πορτρέτο, ο Χόκνεϊ περπατούσε στο Holland Park για να δει τον Φρόιντ και καθόταν «για 120 ώρες, όπως του αρέσει να λέει», λέει η Χάουγκετς. Έκανε επίσης ένα σχέδιο του Φρόιντ, το οποίο βρίσκεται επίσης στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων, αλλά, όπως το θέτει ο Ντόσον, ο Φρόιντ έδωσε στον Ντέιβιντ μόνο 45 λεπτά «και μετά έφυγε».