Η πρόσφατη είδηση ότι η Royal Shakespeare Company (RSC) προχωρά σε περικοπές στο μουσικό της τμήμα, μειώνοντας ένα από τα τελευταία προπύργια σύνθεσης, παραγωγής και εκτέλεσης θεατρικής μουσικής από επτά άτομα σε μόλις δύο, εκπέμπει το τελευταίο καμπανάκι για τη θέση της ζωντανής μουσικής και των μουσικών στο θέατρο. Οι περικοπές κόστους της RSC έρχονται σε μια εποχή που οι ορχήστρες για περιοδεύουσες παραστάσεις και μιούζικαλ του West End έχουν συρρικνωθεί από συμφωνικές δυνάμεις σε χούφτες μουσικών. Ποιος χρειάζεται ζωντανούς ερμηνευτές όταν η τεχνολογία μπορεί να τα κάνει όλα;
Δεν ήταν πάντα έτσι. Υπάρχει ένα ολόκληρο είδος θεατρικής μουσικής από συνθέτες από τον Purcell έως τον Birtwistle που σπάνια, αν ποτέ, εκτελείται όπως την βίωναν οι θεατές από τον 17ο αιώνα και μετά. Αυτή η “παρεμπίπτουσα μουσική” για το θέατρο δεν ήταν παρεμπίπτουσα καθόλου – ήταν ζωτικής σημασίας για το πώς η δραματουργία ζωντάνευε, από τον Shakespeare έως τον Goethe. Η συνεργασία με συγγραφείς και σκηνοθέτες για τη δημιουργία της ατμόσφαιρας του κειμένου και της ιστορίας καθιστά έργα όπως η μουσική του Mendelssohn για το “Όνειρο Θερινής Νύχτας” ή του Grieg για τον “Peer Gynt” του Ibsen, προγόνους αυτού που κάνουν σήμερα οι συνθέτες κινηματογραφικής και βιντεοπαιχνιδιών μουσικής.
Οι κλασικές επιτυχίες που δημιούργησαν ο Mendelssohn και ο Grieg σε αυτές τις συνθέσεις – το ορχηστρικό σκέρτσο από το “Όνειρο Θερινής Νύχτας” και η “Πρωινή Διάθεση” από τον “Peer Gynt” – δεν θα υπήρχαν χωρίς τα έργα που τις ενέπνευσαν. Όμως, σπάνια ακούγονται πλέον στο θέατρο: δεν βλέπεις πια τον Shakespeare ή τον Ibsen με τη συνοδεία μιας πλήρους συμφωνικής ορχήστρας. Αντίθετα, όταν ακούς τη συγκλονιστική μελωδία φλάουτου και όμποε του Grieg στην “Πρωινή Διάθεση” σε μια χαλαρωτική κλασική playlist, σκέφτεσαι αμέσως το πρώτο φως της αυγής που ανατέλλει πάνω από ένα νορβηγικό φιόρδ. Αλλά δεν είναι αυτό το νόημα αυτής της μουσικής. Είναι στην πραγματικότητα μια απόδοση της σκηνής όπου ο Peer Gynt έχει εγκλωβιστεί στην έρημο του Μαρόκου: “Αυγή. Ακακίες και φοίνικες. Ο Peer κάθεται στο δέντρο του χρησιμοποιώντας ένα σπασμένο κλαδί για να αμυνθεί εναντίον μιας ομάδας πιθήκων.” Απόλυτα τίποτα σχετικό με τη Νορβηγία.
Η “Πρωινή Διάθεση” του Grieg προκαλεί σκέψεις για τα νορβηγικά φιόρδ – αλλά αφορά τον Peer Gynt εγκλωβισμένο στην έρημο του Μαρόκου.
Και αυτό είναι το ζήτημα: η έμπνευση της σύνθεσης μουσικής για θεατρικά έργα επέτρεψε στους συνθέτες να βρουν νέους τρόπους ήχων, κάτι που η μουσική τους για αίθουσες συναυλιών δεν επιτυγχάνει με τον ίδιο τρόπο. Η μουσική του Sibelius για το έργο “Everyman” του Hofmannsthal είναι ένα από τα πιο ακραία ορχηστρικά του οράματα, συμπεριλαμβανομένου ενός κομματιού 10 λεπτών που συνοδεύει την ερημιά του κεντρικού χαρακτήρα με την πιο οδυνηρά αλλόκοτη αλυσίδα ημιτονίων που συνέθεσε ποτέ αυτός ή οποιοσδήποτε άλλος. Και ο Harrison Birtwistle βρήκε μια νέα ηχητική και θεατρική τελετουργία όταν εργαζόταν ως μουσικός διευθυντής στο National Theatre για την παραγωγή του Peter Hall, “The Oresteia”: τα κρουστά και οι ρυθμοί ομιλίας των χορών δημιούργησαν μια υβριδική μουσική-θεατρική σύνθεση που είναι από τις πιο κοντινές που έχει φτάσει ποτέ μια παραγωγή στην αναδημιουργία του πνεύματος και του γράμματος του αρχαίου ελληνικού δράματος.
Αυτή είναι η μεγαλύτερη ιδέα για τη θεατρική μουσική: τα έργα συγγραφέων από τον Σοφοκλή έως τον Shakespeare δεν αφορούσαν ποτέ μόνο τον προφορικό λόγο. Η μουσική των λέξεων, και η μουσική που συντέθηκε για τις λέξεις, ήταν πάντα θεμελιώδης για την τέχνη: όχι “παρεμπίπτουσα”, αλλά ουσιώδης. Χάνεις πολλά περισσότερα από λίγους μουσικούς όταν αδειάζεις ένα μουσικό τμήμα.
Η επιστροφή της “popera” Ωστόσο, οι ορχηστρικοί μουσικοί εξακολουθούν να διαπρέπουν στη σκηνή σε τεράστιους αριθμούς, απλώς όχι πάντα στο θέατρο: η Heritage Orchestra συνεργάστηκε με τη Rosalía σε εκείνη την αξέχαστη εμφάνιση του Berghain στα Brit Awards. Κλίμακα, φιλοδοξία και δράμα, με επιπλέον Björk ως deus ex machina: το Berghain ήταν τέσσερα λεπτά πολυμεσικής παράστασης στην παράδοση των πιο φιλόδοξων και δαπανηρών θεατρικών θεαμάτων που δημιουργήθηκαν ποτέ. Ήταν, με άλλα λόγια, οπερατικό – ακόμα κι αν αυτό το κομμάτι δεν είναι, ξέρεις, όπερα. Το Berghain παίζει δεξιοτεχνικά με όλους τους συμβολισμούς της μουσικο-δραματικής υπερβολής, αλλά η Götterdämmerung της Rosalía είναι ακόμα ένα έργο εν εξελίξει.
Και ούτως ή άλλως, αν θέλεις πραγματικά η ποπ μουσική σου να είναι οπερατική, ακόμη και η Rosalía δεν μπορεί να ανταγωνιστεί το The Goat: Barcelona. Όταν ο Freddie Mercury και η Montserrat Caballé συνεργάστηκαν το 1988 για να δημιουργήσουν το “Barcelona”, το τραγούδι και το άλμπουμ, τα κλισέ της οπερατικής υπερβολής και της ποπ λάμψης συγκρούστηκαν για να δημιουργήσουν τη νέα μουσική δύναμη της popera. Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο, πιο camp, ή πιο ένδοξο. Τι θα λέγατε να μετατρέψετε τη Βαρκελώνη σε ένα θεατρικό έργο με μια μη διαπραγματεύσιμη συμφωνική ορχήστρα πλήρους μεγέθους να παίζει παράλληλα με τον ποπ ντίβο και την οπερατική ντίβα; Τότε θα επιστρέφαμε μουσικούς στο “θέατρο”.
Αυτήν την εβδομάδα ο Tom ακούει: τον βιολιστή Pekka Kuusisto να παίζει “The Lark Ascending”, επαναπροσδιορίζοντας το κομμάτι του Vaughan Williams ως μια στοιχειωμένη λαϊκή τελετουργία με τη Norwegian Chamber Orchestra.
