Η Kim Sajet, διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων της Washington DC, ενός από τα σημαντικότερα παραρτήματα του Smithsonian Institution, βρέθηκε ξαφνικά στο επίκεντρο ενός πολιτικού σκανδάλου. Στις 30 Μαΐου του προηγούμενου έτους, ενώ βρισκόταν στο γραφείο της, πληροφορήθηκε ότι ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Donald Trump, είχε διατάξει την απόλυσή της μέσω ανάρτησης στην πλατφόρμα Truth Social. Ο Trump κατηγόρησε τη Sajet για “πολιτική προσέγγιση” και υποστήριξη προγραμμάτων ποικιλομορφίας και ένταξης, τα οποία είχε καταργήσει με προεδρικό διάταγμα.
Η Sajet, Ολλανδή στην καταγωγή και Αυστραλέζα στην ανατροφή, ιστορικός τέχνης γύρω στα 60, περιέγραψε το περιστατικό ως “ακόμα μια μέρα στο γραφείο”, αναγνωρίζοντας την ιδιότητά της ως δημόσιο πρόσωπο λόγω της θέσης της στο Smithsonian. Ανέφερε ότι τα προηγούμενα 12 χρόνια, τα εκθέματα του μουσείου είχαν δεχτεί συνεχείς ερωτήσεις από μέλη του Κογκρέσου, ενώ είχε αντιμετωπίσει και δικαστικές διαμάχες από έναν ζωγράφο του οποίου το πορτρέτο του Trump δεν είχε εκτεθεί λόγω ανεπαρκούς ποιότητας. Ωστόσο, παραδέχτηκε ότι η προσωπική απόλυση από τον πρόεδρο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν ένα πρωτοφανές γεγονός, χαρακτηρίζοντας την εποχή “ασυνήθιστη”.
Η επίθεση στην Sajet δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό. Ο Trump είχε προηγουμένως αυτοανακηρυχθεί πρόεδρος του Kennedy Center, του εθνικού κέντρου παραστατικών τεχνών των ΗΠΑ, απειλώντας να τερματίσει “woke” προγράμματα και προχωρώντας στην αλλαγή της ονομασίας του ιδρύματος προς τιμήν του. Παρά το γεγονός ότι το Smithsonian και η Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης δεν ήταν ομοσπονγιακές υπηρεσίες, είχαν προληπτικά κλείσει τα γραφεία ποικιλομορφίας τους αμέσως μετά το διάταγμα του Trump.
Στις 27 Μαρτίου, εκδόθηκε ένα νέο εκτελεστικό διάταγμα που υποστήριζε ότι το Smithsonian είχε “πέσει υπό την επιρροή μιας διχαστικής, φυλετικά επικεντρωμένης ιδεολογίας” που “προωθούσε αφηγήσεις που παρουσίαζαν τις αμερικανικές και δυτικές αξίες ως εγγενώς επιβλαβείς και καταπιεστικές”. Την ευθύνη για την αφαίρεση αυτής της “ακατάλληλης ιδεολογίας” ανέλαβε η Lindsey Halligan, μια συνεργάτιδα του Trump χωρίς εμπειρία στις τέχνες.
Η Sajet, μόλις πληροφορήθηκε την ανάρτηση του Trump, επικοινώνησε με τον προϊστάμενό της, Lonnie Bunch III, γραμματέα του Smithsonian Institution, ο οποίος τόνισε ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν είχε δικαιοδοσία να απολύσει έναν διευθυντή του Smithsonian. Η εξουσία ανήκε στον Bunch, υπό την εποπτεία του συμβουλίου αντιπροσώπων του Smithsonian, μιας παραδοσιακά μη κομματικής ομάδας. Μετά από έκτακτες συνεδριάσεις του συμβουλίου, η Sajet διατήρησε τη θέση της, παρά τις πιέσεις από τον αντιπρόεδρο JD Vance. Το Smithsonian, ως παραχώρηση, ανακοίνωσε μέτρα για τη διασφάλιση “αμερόληπτου περιεχομένου” στα μουσεία.
Τελικά, η Sajet αποφάσισε να παραιτηθεί στις 12 Ιουνίου, θεωρώντας ότι η ιστορία δεν θα άλλαζε και επιθυμώντας να αναλάβει τον έλεγχο της κατάστασης. Η αποστολή της, όπως δήλωσε, ήταν να διασφαλίσει ότι οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να δουν πορτρέτα ανθρώπων που τους έμοιαζαν, αυξάνοντας την εκπροσώπηση γυναικών, μειονοτήτων και Αφροαμερικανών στους τοίχους του μουσείου.
Η ένταση των πολιτισμικών πολέμων και η αστάθεια της πολιτικής παγκοσμίως έχουν καταστήσει τις τέχνες και τον πολιτισμό πεδία σοβαρής πολιτικής αντιπαράθεσης. Ο Trump, σε ανάρτησή του, χαρακτήρισε τα μουσεία ως “το τελευταίο εναπομείναν τμήμα του ‘WOKE'”, επικρίνοντας το Smithsonian για την προβολή “αρνητικών” αφηγήσεων για την ιστορία των ΗΠΑ. Ο στόχος του ήταν η αναδιαμόρφωση της αμερικανικής ιστορίας σε ένα εθνικιστικό και θριαμβευτικό πλαίσιο, υποβαθμίζοντας πτυχές όπως η δουλεία.
Στη δεύτερη θητεία του, η κυβέρνηση Trump έχει θέσει ως προτεραιότητα τον πολιτισμό, χρησιμοποιώντας νομικές διαδικασίες, εκτελεστικά διατάγματα, απειλές και εκφοβισμό για να κατευθύνει τη χώρα προς τα δεξιά. Τα μουσεία και τα πανεπιστήμια, ως ιδρύματα που διαμορφώνουν τη σκέψη και την ταυτότητα, βρίσκονται στο στόχαστρο.
Το Smithsonian Institution, με την ομοσπονδιακή του χρηματοδότηση και τη συμμετοχή μελών του Κογκρέσου και του αντιπροέδρου στο διοικητικό του συμβούλιο, είναι ιδιαίτερα ευάλωτο. Η απειλή περικοπής χρηματοδότησης ή αφαίρεσης της φορολογικής ατέλειας για ιδιωτικά μουσεία και ιδρύματα αποτελεί ένα ισχυρό όπλο.
Η αυτολογοκρισία έχει εισχωρήσει και σε άλλα ιδρύματα. Η Amy Sherald, μια εικαστικός, απέσυρε την έκθεσή της από την Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων λόγω ανησυχιών για λογοκρισία από το ίδιο το Smithsonian, αναφορικά με ένα πορτρέτο μιας τρανς γυναίκας. Στελέχη μουσείων αναφέρουν ότι “οτιδήποτε σχετίζεται με την τρανς ζωή” απαιτεί επιπλέον ελέγχους, και φράσεις όπως “κοινωνική δικαιοσύνη” αφαιρούνται από κείμενα.
Η πίεση για “διορθώσεις περιεχομένου” και η υιοθέτηση ενός “αναζωογονημένου” επιμελητικού οράματος, ριζωμένου στην “ισχύ, το εύρος και τα επιτεύγματα της αμερικανικής ιστορίας”, έχουν οδηγήσει στην επιβολή του “Αμερικανισμού”. Παρά τις προσπάθειες του Smithsonian να διατηρήσει την αυτονομία του, η πίεση από τον Λευκό Οίκο, συμπεριλαμβανομένης της απειλής διακοπής χρηματοδότησης, παραμένει έντονη.
Η Kim Sajet, πλέον διευθύντρια του Milwaukee Art Museum, ενός ιδιωτικά χρηματοδοτούμενου ιδρύματος, βρίσκεται μακριά από την άμεση επιρροή της κυβέρνησης Trump. Ωστόσο, η σκιά του προέδρου παραμένει, με τις επιπτώσεις να είναι ορατές στα μουσεία και στις συζητήσεις για το νόημα της αμερικανικής ταυτότητας.
