Στην πολιτική σκηνή των Ηνωμένων Πολιτειών, οι εξελίξεις συνεχίζουν να αποκαλύπτουν εντυπωσιακές νέες διαστάσεις στις δυνατότητες της ορχηστρικής μουσικής. Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για το “Trump Kennedy Center” ότι θα κλείσει για ανακαίνιση, αποτελεί έναν ιδιοφυώς κυνικό τρόπο για να σταματήσει ο θόρυβος όταν καλλιτέχνες προσπαθούν να ακυρώσουν τις εμφανίσεις τους κατά τη διάρκεια της υπόλοιπης προεδρικής του θητείας: το κέντρο είναι ήδη κλειστό!
Ωστόσο, δεν πρόκειται για την νέα αυγή του καλλιτεχνικού είδους για την οποία μιλάμε. Αναφερόμαστε στην εμπνευσμένη ζωγραφική που αποκάλυψε ο μαέστρος του “Trumpian kitsch”, Jon McNaughton, με την επίσημη σφραγίδα της προεδρικής έγκρισης – δηλαδή, μια ανάρτηση στο Truth Social. Ο Tucker Carlson δίνει ρυθμό στα κύμβαλα και ο Elon Musk; Φυσικά, παίζει ηλεκτρική κιθάρα: ο τζόκερ στην ορχηστρική παρτίδα.
Η “Maga Symphony”, όπως ονομάζεται, απεικονίζει τον Τραμπ ως μαέστρο πολιτικών και πολιτιστικών προσωπικοτήτων που επαναφέρουν τη “Μεγάλη Ορχήστρα“. Ποιοι περιλαμβάνονται σε αυτό το “fever dream” της “Maga” ορχήστρας; Ο Marco Rubio διευθύνει τα βιολιά, ο JD Vance παίρνει τα τσέλα (η Melania περιορίζεται στο δεύτερο μέσο), οι γιοι του και ο Roger Stone παίζουν στα κοντραμπάσα, θεμέλια της ιδεολογικής ηχητικής παλέτας της ορχήστρας. Μια περίεργα διαμορφωμένη σύνθεση πνευστών και χάλκινων οργάνων περιλαμβάνει τέσσερις φλογέρες και καμία όμποε – σημειωτέον, ούτε βιόλες υπάρχουν, εκείνες οι αμφίβιες πιθανές Δημοκρατικές! – συν τον Tom Homan στο κόρνο, με τον Tucker Carlson να δίνει ρυθμό στα κύμβαλα. Πού είναι ο Elon Musk, θα αναρωτηθείτε; Παίζει ηλεκτρική κιθάρα, φυσικά: ο τζόκερ στην ορχηστρική παρτίδα.
Όπως περιγράφει ο McNaughton αυτή την εικόνα, «μπορείς να το νιώσεις – η μουσική συγκεντρώνεται – ανεβαίνει και ξυπνά κάτι βαθιά μέσα στο είναι… Όταν οι Αμερικανοί συνεργάζονται και εμπιστεύονται ένα κοινό όραμα, δημιουργούν κάτι δυνατό, ανθεκτικό και μεγαλύτερο από οποιοδήποτε άτομο.»
Και αυτό είναι το πολιτισμικό πρότυπο που αυτή η γελοία εικόνα γυαλίζει: η ιδέα του παντοδύναμου μαέστρου, που εμπνέει απόλυτη υπακοή και υπακοή από τους μουσικούς του, κάτι που αποτέλεσε “catnip” για δικτάτορες από τον Χίτλερ και τον Στάλιν μέχρι τον Μουσολίνι. Όπως έγραφε ο Elias Canetti στο βιβλίο του “Crowds and Power”: «Δεν υπάρχει πιο προφανής έκφραση εξουσίας από την εκτέλεση ενός μαέστρου… Έχει τη δύναμη ζωής και θανάτου πάνω στις φωνές των οργάνων.»
Οι ορχήστρες μπορούν να αντιπροσωπεύουν μια ιδανική κοινωνία – αν, βέβαια, είσαι ένας επίδοξος δεσπότης. Φανταστείτε: εκατό μουσικοί, που εργάζονται σε τέλεια αρμονία για να υλοποιήσουν το όραμά σας, χωρίς δυνατότητα διαφωνίας, κριτικής ή διαφωνίας. Κάθε μικρή κίνηση των χεριών και οι εκφράσεις του προσώπου σας μαγικά μεταμορφώνονται μέσω της δύναμης της αγνής θέλησης σε ήχους των βαθύτερων επιθυμιών σας. Ποιος αυτοδημιούργητος αυτόκλητος ηγέτης δεν θα ήθελε τέτοιου είδους κοινωνικό έλεγχο;
Η “Maga” ορχήστρα του McNaughton ανεβάζει την ιδέα ένα βήμα παραπέρα. Δεν υπάρχουν μουσικοί πάγκοι μπροστά από τους παίκτες – εκτελούν μέσω “Trumpian telepathy”, μιας σύνδεσης τόσο μυστικιστικής όσο και μουσικής. Δεν πρόκειται τόσο για μια “Maga” συμφωνία, όσο για μια πολιτική “ψαλμωδία” που μετατράπηκε σε ήχο.
Αυτή η αντίληψη της ορχήστρας δεν κατέλαβε μόνο τις πυρετώδεις φαντασιώσεις των δικτατόρων της δεκαετίας του 1930 και των προέδρων της δεκαετίας του 2020. Έργα όπως αυτό του McNaughton χρησιμοποιούνται τακτικά σε λιγότερο προφανώς πολιτικά φορτισμένα πλαίσια για να περιγράψουν την πιθανή κοινωνική ωφέλεια που μπορούν να προσφέρουν οι ορχήστρες, από απολογητές του El Sistema της Βενεζουέλας – το «σύστημα» μουσικής εκπαίδευσής του, και οι δορυφόροι του σε όλο τον κόσμο – έως πολλούς ηγέτες της ορχηστρικής κουλτούρας εδώ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αν η κοινωνία λειτουργούσε περισσότερο σαν ορχήστρες, η ιστορία λέει, οι ζωές μας θα ήταν όλες καλύτερες, επειδή στις ορχήστρες όλοι θυσιάζουν την ατομικότητά τους για το ευρύτερο καλό.
Μια ορχήστρα δημιουργείται μέσα από τις εντάσεις μεταξύ των ατομικών βουλήσεων των παικτών και της συμβολής τους στο σύνολο.
Αλλά αυτή είναι μια βαθιά προβληματική ιδέα, επειδή οι ορχήστρες ποτέ δεν λειτουργούν σε απόλυτη αρμονία. Μια ορχήστρα δημιουργείται μέσα από τις εντάσεις μεταξύ των ατομικών βουλήσεων των παικτών και της συμβολής τους στο σύνολο. Οι καλύτερες ορχήστρες δεν λειτουργούν σαν καλολαδωμένες μηχανές, εκπαιδευμένες στις λεπτότερες αποχρώσεις της ομοφωνίας. Αντ’ αυτού, είναι μοντέλα ενός ελεγχόμενου χάους ανθρώπινων συναισθημάτων, επιθυμιών και δεξιοτεχνιών που διατηρούνται σε ένταση, ισορροπία και τριβή στη στιγμή της εκτέλεσης. Δημιουργούνται από την μεταμορφωμένη εμπειρία της ακρόασης ο ένας του άλλου. Όταν οι ορχήστρες πραγματικά απογειώνονται, ο μαέστρος δεν είναι ένας παντοδύναμος μουσικός δεσπότης, αντίθετα, είναι ένας εμπνευστής μιας δυναμικής κουλτούρας στην οποία όλοι ανταποκρίνονται στην πορεία του μουσικού λόγου, αναγνωρίζοντας πότε έχουν πιάσει τη μελωδία ή τη συνοδεία, δημιουργώντας μια μόνιμη κατάσταση ρευστότητας, αστάθειας και δημιουργικής διαπραγμάτευσης.
Η εικόνα του Τραμπ είναι κωμική και ανησυχητική, επειδή αποκαθιστά την ιδέα της σχέσης μεταξύ μαέστρων και ορχηστρών ως λαϊκά συνθήματα για αυταρχισμό και δημαγωγία. Αναμφίβολα, η ετήσια διάσκεψη της Ένωσης Βρετανικών Ορχηστρών, που συνέρχεται στο Λονδίνο αυτή την εβδομάδα, θα εμπνεύσει ένα πιο γνήσια συλλογικό όραμα για το μέλλον της ορχήστρας σε αυτή τη χώρα. Ή ίσως μια ευρηματικά δουλοπρεπής ορχήστρα θα προσλάβει τον Τραμπ ως τον επόμενο μουσικό της διευθυντή. Πιο παράξενα πράγματα έχουν συμβεί. Και πιθανώς θα συμβούν μέχρι την επόμενη εβδομάδα.
Αυτή την εβδομάδα ο Tom ακούει: Emily: No Prisoner Be του Kevin Puts, σε συνεργασία με την Joyce DiDonato και τους Time for Three. Είναι επικοινωνιακό και επειγόντως ισχυρό σε ηχογράφηση και εκτέλεση. (Apple Classical, Spotify)
