Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις στις 3 Ιανουαρίου στη Βενεζουέλα, οδήγησε σε αναπάντεχες καθυστερήσεις στα αεροπορικά ταξίδια. Με τον εναέριο χώρο σε μέρη της ανατολικής Καραϊβικής να κλείνει προσωρινά, η διαμονή μου στο St Kitts παρατάθηκε απροσδόκητα, καθώς έπρεπε να προσαρμοστώ στους περιορισμούς του εναέριου χώρου και στις ροές των πτήσεων. Σε αυτή την πραγματικότητα, η Καραϊβική φάνταζε λιγότερο ως μια σειρά από γειτονικά νησιά και περισσότερο ως ένα σύνολο διαδρομών που συνδέονται από εξωτερικές δυνάμεις.
Αυτή η εξουσία, ωστόσο, δεν ρυθμίζει μόνο τον εναέριο χώρο, αλλά και τη μετάδοση του πολιτισμού: ποιοι εκπέμπουν, ποιοι ακούγονται και υπό ποιους όρους. Γι’ αυτό, η ανησυχία γύρω από την εμφάνιση του Πορτορικανού καλλιτέχνη Bad Bunny στο ημίχρονο του Super Bowl, καθώς και η χροιά ορισμένων για την αποκλειστική χρήση της ισπανικής γλώσσας στη μουσική του ως “εισβολή”, φαίνονται αδικαιολόγητες. Η ουσία του ζητήματος δεν έγκειται στην κατανόηση των στίχων, αλλά στην αντίληψη του Bad Bunny και της μουσικής του ως κάτι θεμελιωδώς “μη αμερικανικό”, μια αντίδραση που πηγάζει από τον φόβο του αποκλεισμού ή, όπως είναι γνωστό, από το “fear of missing out” (Fomo).
Τα αισθήματα του Fomo τείνουν να εκδηλώνονται με δύο τρόπους: είτε μετατρέπονται σε πικρία είτε μετριάζονται από μια εποικοδομητική περιέργεια. Ενώ ορισμένοι διοργανώνουν εναλλακτικές εκδηλώσεις κατά τη διάρκεια του ημιχρόνου, όπως το “All-American Halftime Show” του Turning Point USA, η γειτόνισσά μου Susie αφιερώνει λίγα λεπτά κάθε βράδυ στο τραπέζι με τα παιδιά της, επαναλαμβάνοντας την ακατάληπτη προφορά των φράσεων “más beso’ y abrazo”. Κάποιοι αποσύρονται, άλλοι συμμετέχουν. Και οι δύο αντιδράσεις διαμορφώνονται από τις ίδιες δυνάμεις που καθορίζουν τι ακούγεται “Αμερικανικό” και τι ωθείται στο περιθώριο ως “ξένο”.
Οι ΗΠΑ βασίζονται εδώ και καιρό στην Καραϊβική, ενώ επιμένουν ότι η περιοχή παραμένει πολιτισμικά “αλλού”. Η κατάσταση του Πουέρτο Ρίκο ως μη ενσωματωμένης επικράτειας σχεδιάστηκε έτσι ώστε να παραμένει αρκετά κοντά για να διεκδικείται (δηλαδή, να κατέχεται), ενώ ταυτόχρονα στερείται πλήρους ένταξης για τους κατοίκους του. Υπάρχει, φυσικά, μια λεπτότητα σε αυτή τη ρύθμιση. Η αυτοκρατορία βασίζεται σε αυτές τις κρυφές υποδομές, οι οποίες δημιουργούν αόρατα σύνορα μεταξύ τόπων και ανθρώπων.
Οι καλλιτέχνες της Καραϊβικής, από την πλευρά τους, καθιστούν αυτά τα αόρατα σύνορα απτά – συχνά με έναν τρόπο που μας κάνει να χορεύουμε και να τραγουδάμε μαζί τους. Πολλά από όσα γνωρίζω για τη φύση του ιμπεριαλισμού προέρχονται μέσα από τους ήχους της Καραϊβικής: Peter Tosh, The Mighty Sparrow, Singing Sandra και Ruben Blades, για να αναφέρουμε μόνο μερικούς. Πριν καν καταλάβω ακριβώς τι σήμαινε όταν τραγουδούσαν για ελευθερία, απελευθέρωση και αποικιοκρατία, οι εθιστικές μελωδίες και οι ρυθμοί που σε κάνουν να κουνιέσαι, με κρατούσαν κοντά για αρκετό χρόνο, ώστε να μάθω περισσότερα και να κατανοήσω καλύτερα.
Γι’ αυτό, δεν με συγκινεί ο ισχυρισμός ότι η μουσική που τραγουδιέται στα ισπανικά θα “αποξενώσει” τους θεατές. Το τραγούδι του Bunny “El Apagón” (2022), για παράδειγμα, αναφέρεται στις συχνές διακοπές ρεύματος στην Πουέρτο Ρίκο, μια μακροχρόνια αποτυχία των υποδομών – ένα ηλεκτρικό δίκτυο που αφέθηκε να σαπίσει και μια ευρύτερη αποτυχία εγκατάλειψης από την αποικιακή δύναμη. Πάνω σε ένα δυνατό κρουστό ρυθμό, απογυμνωμένο από την ψηφιακή του λάμψη, το τραγούδι εκφράζει τις χαμηλής τεχνολογίας συνθήκες που δηλώνει ο τίτλος του, “Η Διακοπή Ρεύματος”. Παραμένει ένα τραγούδι για πάρτι, σε κάνει να κινείσαι, αλλά το πολιτικό κέντρο είναι αναπόφευκτο. Η μουσική της Καραϊβικής, όπως αυτή του Bad Bunny – επηρεασμένη από το reggaeton και τη βάση του dembow, μαζί με τη salsa και τη bomba, ενισχυμένη από το trap και τις διασπορικές του συγγένειες – που παρουσιάζεται σε μια σκηνή όπως το ημίχρονο του Super Bowl, αποτελεί μια πρόσκληση σε μια κοινή κατάσταση, και οι άνθρωποι θέλουν να συμμετάσχουν.
Το επιχείρημά μου δεν είναι ότι η μουσική είναι καθολική ή ότι η μουσική του Bad Bunny είναι ένας υπερβατικά παγκόσμιος ήχος. Δεν είναι. Είναι πολύ συγκεκριμένα ριζωμένη και διαμεσολαβημένη από την πατρίδα του. Η μουσική του δεν υπερβαίνει τη γλώσσα, αλλά τραβάει την προσοχή μας αρκετά, ώστε να επιτελέσει την πραγματική εργασία της υπέρβασης των επιφανειακών στίχων. Μας προσκαλεί να κάνουμε την προσπάθεια της κατανόησης, και αυτό είναι ιδιαίτερα εύστοχο (ίσως και κρίσιμο) σε ένα πολιτικό τοπίο όπου ο νατιβισμός μεταμφιέζεται σε λογική και ο φόβος πωλείται ως πατριωτισμός.
Σε μια εποχή φθίνουσας διάρκειας προσοχής, αυτό που οι συντηρητικοί επικριτές του Bad Bunny ξεχνούν – εθελοντικά ή όχι – είναι ότι το σύγχρονο κοινό καταναλώνει μουσική με απεριόριστους οδηγούς μελέτης. Καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του, τα βίντεο κλιπ του Bad Bunny έκαναν τη βαριά δουλειά για εκείνους από εμάς που δεν καταλαβαίνουν αμέσως την πορτορικανική καθομιλουμένη ισπανική του. Στο πιο πρόσφατο έργο του, Debí Tirar Más Fotos (DtMF), τα βίντεο κλιπ (πραγματικές μικρού μήκους ταινίες) αφηγούνται συγκινητικές ιστορίες αλλαγής, απώλειας, οικογένειας, μετανάστευσης και της επιθυμίας για καλή διασκέδαση. Αυτό που μπορεί να λείπει από τους ανθρώπους σε κατανόηση μιας ξένης γλώσσας, αναπληρώνεται από αμέτρητα tutorials μεταφράσεων και πραγματικούς ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να εξηγήσουν τα διακυβεύματα και να αποσαφηνίσουν τα νοήματα.
Μια συναρπαστική στιγμή στα φετινά βραβεία Grammy ήταν όταν ο Νοτιοαφρικανός Trevor Noah τραγούδησε τους στίχους του single DtMF στον ίδιο τον El Conejo Malo. Ο Noah έδειχνε ένα σύγχρονο ήθος ακρόασης: μια συνηθισμένη προθυμία να διανύσει μια μικρή απόσταση για το αντάλλαγμα της αμοιβαίας αναγνώρισης. Τόσοι πολλοί άνθρωποι περιμένουν μια παρόμοια στιγμή παρακολουθώντας το ημίχρονο.
Όταν ο φόβος πωλείται ως εθνικισμός, η εποικοδομητική περιέργεια που μπορεί να εμπνεύσει το Fomo γίνεται μια αντίθετη δύναμη – μια ατελής, σίγουρα, αλλά καταλυτική. Και σε μια στιγμή που καθορίζεται από τόσους πολλούς φόβους – φόβο για το μέλλον, ή την αισθητή απουσία του – πολλοί από εμάς επιλέγουμε την εργασία της συμμετοχής αντί να φοβόμαστε ο ένας τον άλλον.
