Η αβάν-γκαρντ αμερικανική metal μπάντα Imperial Triumphant, αναζητώντας μια ανανέωση στην εικόνα της το 2015, εξέτασε το ενδεχόμενο χρήσης “corpse paint”, του μακάβριου μακιγιάζ που έγινε δημοφιλές από το black metal της δεκαετίας του ’90. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο τραγουδιστής/κιθαρίστας Zachary Ezrin, συνειδητοποίησαν πόση προσπάθεια θα απαιτούσε και πόσο “ψυχρό” θα ένιωθαν οι μετα-συναυλιακές τελετουργίες. Αντ’ αυτού, επέλεξαν να φορούν εντυπωσιακές χρυσές μάσκες εμπνευσμένες από την αρχιτεκτονική Art Deco της δεκαετίας του 1920, αν και αυτές παρουσίασαν τις δικές τους δυσκολίες, όπως την απώλειά τους κατά τη μεταφορά.
Ο Alpha, ο ανώνυμος frontman των Πορτογάλων black metallers Gaerea, αναφέρει ότι όταν αρχίζει κανείς να ιδρώνει, είναι δύσκολο να δει, να αναπνεύσει ή να τραγουδήσει φορώντας μάσκα. Περιγράφει μια συναυλία σε ένα πολύ μικρό κλαμπ στη Στουτγάρδη, όπου η έλλειψη εξαερισμού και ο συνωστισμός οδήγησαν σε επανειλημμένα λιποθυμικά επεισόδια λόγω θερμοπληξίας.
Παρά τις πρακτικές δυσκολίες και την αυξημένη δυσκολία στο headbanging, πολλοί από τους μεγαλύτερους αστέρες του είδους επιλέγουν να φορούν μάσκες. Συγκροτήματα όπως οι Ghost, Sleep Token και Slaughter to Prevail έχουν κατακτήσει θέσεις headliners σε φεστιβάλ και έχουν γεμίσει στάδια, διατηρώντας (ως επί το πλείστον) την εμφάνισή τους κρυμμένη πίσω από περίτεχνες θεατρικές δημιουργίες. Από τότε που το pop-infused progressive metal των Sleep Token άρχισε να κυριαρχεί στο TikTok το 2023, έχουν αναδειχθεί παρόμοιας εμβέλειας καλυμμένα, genre-meshing σχήματα όπως οι President και οι Cenobia.
Πολλές από αυτές τις καλυμμένες μπάντες ενσωματώνουν pop στοιχεία στον ήχο τους. Οι Sleep Token, President και οι ανερχόμενοι Γάλλοι Sunborn συνδυάζουν συντριπτικά κιθάρες και ηλεκτρονικά υποστηριζόμενο belting, ενώ οι Ghost διαθέτουν μια μελωδική χάρη που θυμίζει τους Abba. Άλλες, ωστόσο, παραμένουν αδιαμφισβήτητα ακραίες, όπως οι Portal, Briqueville, Batushka και Kanonenfieber. Όπως και στα περισσότερα πράγματα στο metal, πρόκειται κυρίως για ανδροκρατούμενο φαινόμενο – ίσως επιτρέποντας στους άνδρες να εκφράζονται μέσω της μεταμφίεσης με έναν τρόπο που θα χλευαζόταν εκτός σκηνής. Ωστόσο, υπάρχουν και γυναίκες που φορούν μάσκες, όπως οι Cenobia, και η Maria Franz από το metal-adjacent σκανδιναβικό σχήμα Heilung.
“Μπαίνουμε σε μια διαφορετική ψυχική κατάσταση”, λέει ο Alpha, όταν ρωτώ γιατί οι μπάντες από όλο το φάσμα της heavy μουσικής έλκονται τόσο πολύ από τις μάσκες. “Γνωρίζω μερικούς ανθρώπους που τρέχουν μαραθώνιους και λένε ότι μετά από ένα ορισμένο σημείο, όταν τρέχεις, όλα παύουν να είναι δύσκολα και μπαίνεις σε αυτό το είδος trance. Το ίδιο συμβαίνει και με εμάς.”
Αν και δεν υπήρξαν ποτέ τόσες πολλές metal μπάντες με μάσκες ταυτόχρονα όσο τώρα, το φαινόμενο δεν είναι νέο. Όταν οι Slipknot γνώρισαν μεγάλη επιτυχία το 1999, η εικόνα τους – μια ομάδα ντυμένη με φόρμες εργασίας, που κρατούσε ρόπαλα του μπέιζμπολ, με μάσκες που διέθεταν αγκάθια και ασεβείς προεξοχές – έκανε τα φοβερά τους κομμάτια ακόμη πιο εκφοβιστικά. Πιο πίσω, οι thrashers Gwar, μια επταμελής μπάντα, αναδύθηκαν από την punk σκηνή της Βιρτζίνια στα μέσα της δεκαετίας του ’80 και έγιναν η πρώτη metal μπάντα με μάσκες που πραγματικά απέκτησε απήχηση. Το κόλπο τους, να απεικονίζουν υπερβολικά βίαιους πολέμαρχους από τον πλανήτη Scumdogia, παρωδούσε την θεατρικότητα αναδυόμενων συγκροτημάτων όπως οι Iron Maiden, οι οποίοι με τη σειρά τους είχαν ακολουθήσει το προηγούμενο των shock rockers με κοστούμια όπως οι Alice Cooper, Kiss, Arthur Brown και Screamin’ Jay Hawkins.
“Στους Gwar, γελοιοποιούσαμε πώς οι metal πράξεις είχαν αυτά τα ίχνη σατανισμού και τεράτων, αλλά απλώς πειραματίζονταν με αυτό, χρησιμοποιώντας το ως εικόνα”, εξηγεί ο κιθαρίστας Mike Derks, γνωστός ως Balsac the Jaws of Death. “Σκεφτόμασταν, ‘Τι θα γινόταν αν ήταν αληθινό;'”.
Με τους υπερβολικούς χαρακτήρες και τα κοστούμια τους, που περιλάμβαναν τον αείμνηστο ιδρυτή Dave “Oderus Urungus” Brockie να φοράει ένα γιγαντιαίο εξωγήινο πέος που αποκαλούσε “σουπιά”, οι Gwar ανέβασαν την αηδία του metal σε νέα επίπεδα. Ήταν όλα DIY – “ψάχναμε σε κάδους απορριμμάτων, προσπαθώντας να βρούμε παλιά μαξιλάρια καναπέ για να σκαλίσουμε τον αφρό”, λέει ο Derks – και βασισμένο στην καλλιτεχνική εκπαίδευση του Brockie και το μίσος του για την αριστοκρατία των συμμαθητών του. Οι μάσκες επιτρέπουν τη σάτιρα μεγαλύτερου από τη ζωή: αντιπρόσωποι φιγούρων από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β’ έως τον Βλαντιμίρ Πούτιν έχουν ξεκοιλιαστεί στη σκηνή, και πέρυσι, η μπάντα “σκότωσε” τον Elon Musk και τον Donald Trump στο Riot Fest του Σικάγο, εξοργίζοντας τους ακροδεξιούς.
“Κατά κάποιον τρόπο, είναι απλώς γελοίο, αλλά ήταν τρομακτικό όταν δεχόμασταν απειλές θανάτου στα social media”, θυμάται ο Derks. “Με αναστάτωσε πολύ όταν οι άνθρωποι προσπαθούσαν να πουν: ‘Ω, δεν μπορείς να το κάνεις αυτό.’ Αυτή είναι η χώρα όπου υποτίθεται ότι μπορούμε να το κάνουμε αυτό! Οι άνθρωποι έλεγαν ότι δεν μπορούμε να το κάνουμε, αφού το κάναμε για 40 χρόνια.”
Παρόμοια με τους Gwar, αν και πιο διακριτικά, πολλοί από τους σημερινούς αστέρες με μάσκες έχουν τις δικές τους μυθολογίες. Οι Ghost παρουσιάζονται ως μια ανατρεπτική, λατρευτική του διαβόλου εκκλησία με επικεφαλής έναν σκελετωμένο πάπα, με μια σειρά στο YouTube και ακόμη και μια ταινία για τους χαρακτήρες του κλήρου. Τα τραγούδια των Sleep Token – ή “προσφορές” – αφορούν φαινομενικά την αφοσίωσή τους σε έναν θεό που ονομάζεται Sleep. Δεδομένου ότι σχεδόν ποτέ δεν δίνουν συνεντεύξεις, αμέτρητα άρθρα και νήματα στο Reddit έχουν αναζητήσει τα “πραγματικά” νοήματα των στίχων. Οι μάσκες και η ανωνυμία βοηθούν μπάντες σαν αυτές να γίνουν κάτι περισσότερο από απλώς μπάντες: καλλιεργούν αποδραστικά, πολυμεσικά σύμπαντα στα οποία οι θαυμαστές μπορούν να χαθούν. Όταν οι Sleep Token ανέλαβαν την επικεφαλίδα του Download festival μπροστά σε 80.000 ανθρώπους πέρυσι, το πεδίο ήταν γεμάτο από ενθουσιώδεις cosplayers, και οι Ghost έχουν μεγιστοποιήσει την εμπορική εκμετάλλευση του frontman Papa Emeritus, πουλώντας τα πάντα, από ρέπλικες μασκών μέχρι sex toys σε σχήμα μίτρας του.
Για τους Imperial Triumphant, οι χρυσές μάσκες σε στυλ Art Deco βαθαίνουν τη μεταφορά της μουσικής τους. Βασισμένοι στη Νέα Υόρκη, παίζουν χαοτικούς ρυθμούς κατευθείαν από την τζαζ, με στόχο να μοιάζουν και να ακούγονται όπως αυτό που συναντούν συνεχώς στην πόλη τους: κάποτε πλούσια απομεινάρια της δεκαετίας του ’20 που μαραζώνουν. “Οι μάσκες μας διαλύονται συνεχώς”, γελάει ο Ezrin. “Το χρυσό πάνω τους κυριολεκτικά σαπίζει, από τον ιδρώτα και τα ταξίδια και τις παραστάσεις. Αντιπροσωπεύει την παρακμή αυτού του μεγαλοπρεπούς θηρίου.”
Γενικότερα, λέει ο Ezrin: “Οι μάσκες υπάρχουν σε κάθε κοινωνία και πολιτισμό για χιλιάδες χρόνια. Σε βγάζουν από την εικόνα και παρουσιάζουν έναν χαρακτήρα: έναν θεό, έναν πρόγονο ή ένα άλλο ον. Αυτό είναι πραγματικά συναρπαστικό σε έναν κόσμο όπως το heavy metal, που βασίζεται ισχυρά στην εννοιολογική αισθητική.”
Το πρόβλημα είναι ότι, ακούσια, οι μάσκες κινητοποιούν τους θαυμαστές να ανακαλύψουν ποιος κρύβεται πίσω από αυτές. Ο Tobias Forge αποκάλυψε τον εαυτό του ως ιδρυτή και frontman των Ghost το 2017, αφού αναφέρθηκε σε μια αγωγή από πρώην μέλη του συγκροτήματος, αλλά είχε αποκαλυφθεί έξι χρόνια νωρίτερα, όταν ιντερνετικοί ντετέκτιβ τον βρήκαν σε μια βάση δεδομένων τραγουδοποιίας. Οι Sleep Token παραμένουν προσηλωμένοι στο μυστήριό τους, παρά την εκπομπή του πιστοποιητικού γέννησης ενός μέλους από εμμονικούς θαυμαστές τον Ιανουάριο του 2024. Η φήμη γύρω από τον frontman των President, που προσέλκυσε τεράστιο ενδιαφέρον εμφανιζόμενος σε αφίσες του Download πριν κυκλοφορήσει μουσική, είναι ότι η μάσκα κρύβει τον pop star που τη φοράει: οι θαυμαστές ξεφύλλισαν γρήγορα αρχεία πνευματικών δικαιωμάτων και ισχυρίστηκαν ότι ο τραγουδιστής είναι ο Charlie Simpson από τους Busted. Η μπάντα, που ξεκινά περιοδεία αυτόν τον μήνα, δεν έχει σχολιάσει τη φήμη, και οι δημοσιογράφοι που τους παίρνουν συνέντευξη πρέπει να υπογράψουν συμφωνίες εμπιστευτικότητας ώστε να μην αποκαλύψουν μυστικά.
Οι Gaerea δεν είναι τόσο “στρατιωτικοί” στην ανωνυμία τους. Αν και μου ζητήθηκε να μην αποκαλύψω το πραγματικό όνομα του Alpha, εκείνος συμμετείχε στην βιντεοκλήση μας χωρίς μάσκα και με την κάμερα ανοιχτή. “Ως ακροατής, δεν με νοιάζει πραγματικά ποιος παίζει αυτό που ακούω, αν είναι υπέροχο ή όχι”, δηλώνει ο τραγουδιστής με πεζό τρόπο. Οι μάσκες, επομένως, είναι ένας τρόπος για την μπάντα να αποκλείσει οποιαδήποτε λατρεία προσωπικότητας: “Νοιαζόμαστε πολύ για την ιδιωτικότητά μας, [αλλά] πραγματικά, απλώς θέλω οι άνθρωποι να εστιάζουν στη μουσική.”
Αντί για σκληρές μάσκες, οι Gaerea φορούν κουκούλες, οι οποίες μεταφέρονται εύκολα: τις δένουν στις ζώνες τους στο αεροδρόμιο. Αλλά κατά τη διάρκεια της ακμής των Gwar τη δεκαετία του ’80, “ο Oderus και η Slymenstra Hymen [πρώην τραγουδίστρια, χορεύτρια και fire-breather Danielle Stampe] έπρεπε να εμφανιστούν στο MTV και να ταξιδέψουν σε μια συναυλία, και η αεροπορική εταιρεία έχασε και τις δύο στολές τους”, λέει ο Derks. “Έβαλαν λίγο μαύρο μακιγιάζ, και αυτός αγόρασε ένα dildo από το διπλανό sex shop και το έδεσε ανάμεσα στα πόδια του. Οι άνθρωποι το λάτρεψαν!”
Ο Derks φοράει ένα γιγαντιαίο κράνος σε σχήμα σαγονιών που κρύβει το πρόσωπό του. “Το να είσαι μισοτυφλωμένος όλη την ώρα είναι δύσκολο”, γελάει. “Επίσης, φοράω πλατφόρμες επτά ιντσών, οπότε πάντα διατρέχω τον κίνδυνο να σκοντάψω ακόμα και από το παραμικρό αντικείμενο στη σκηνή.” Επιπλέον, οι Gwar χάνουν χρήματα περιοδεύοντας, “επειδή παίρνουμε όλα τα χρήματα και τα βάζουμε πίσω σε νέες παραστάσεις. Θα μπορούσαμε απλώς να συνεχίσουμε να περιοδεύουμε με τις ίδιες στολές που είχαμε στην αρχή, αλλά πρέπει πάντα να τις ξαναφτιάχνουμε, γιατί καταστρέφονται κατά τη διάρκεια της περιοδείας.”
Όλες οι μπάντες με τις οποίες μιλάω λένε ότι, παρά τις δυσκολίες, οι μάσκες βαθαίνουν την τέχνη τους. “Αγαπώ την παρουσίαση των Imperial Triumphant”, λέει ο Ezrin. “Ακόμα και το 2026, όταν θα υπάρχουν ένα εκατομμύριο συγκροτήματα με μάσκες, θα έλεγα ότι είμαστε ακόμα μοναδικοί: αν κάποιος φοράει οποιαδήποτε λαμπερή μάσκα, με κάνουν tag στο Instagram. Είμαι τεράστιος οπαδός της αυθεντικότητας και της προσπάθειας να σφυρηλατήσεις τη δική σου εικόνα.”
Ο Derks ενθαρρύνεται από όλες τις μπάντες με μάσκες που ακολουθούν τα βήματα των Gwar: “Μου αρέσει που η ίδια η μπάντα γίνεται η παράσταση, αντί απλώς να υπάρχουν μεγάλα σόου με φώτα και πυροτεχνήματα.” Και, όπως λέει, αυτές οι μάσκες επιτρέπουν στους μουσικούς να έχουν πρόσβαση σε νέα μέρη της προσωπικότητάς τους. Όταν τα παπούτσια πλατφόρμες και τα γιγαντιαία σαγόνια αφαιρούνται, ο Derks είναι ένα πολύ διαφορετικό, μάλλον πιο δειλό άτομο: “Δεν είμαι τόσο άνετος στο να είμαι το αστέρι όταν είμαι εγώ, και όχι ένας χαρακτήρας.”
