Η παγκοσμίως γνωστή παραγωγή της “Turandot” του Andrei Șerban, με τα εντυπωσιακά σκηνικά της Sally Jacobs, έκανε πρεμιέρα το 1984 και παραμένει η μακροβιότερη παραγωγή της Royal Opera. Αυτή είναι η 19η αναβίωσή της, με την παράσταση στις 18 Δεκεμβρίου να είναι η 295η στο Covent Garden. Η “Turandot” εξερευνά βαθιά συναισθήματα και κολοσσιαία θέματα: αγάπη, φόβο, αφοσίωση, εξουσία, πίστη, ζωή και θάνατο, σε μια φανταστική, παραμυθένια εκδοχή της αυτοκρατορικής Κίνας. Και, φυσικά, περιλαμβάνει το πιο διάσημο ίσως σημείο της όπερας, την αχτύπητη άρια “Nessun Dorma”.
“Αν η όπερα έχει βάθη, ο Șerban αρκείται να τα αγνοεί, αλλά για μία φορά δεν φαίνεται να πειράζει. Το κινέζικο σκηνικό τριών ορόφων, ο στρατός των κομπάρσων και η ομάδα των μασκοφόρων χορευτών καθιστούν τη δημιουργία του, με τα καρτουνίστικα χρώματά της, το πιο κοντινό που έχει η εταιρεία σε ένα θέαμα του West End,” είχε γράψει η Erica Jeal των Guardian, σχολιάζοντας μια αναβίωση του 2005.
Σύμφωνα με το λιμπρέτο του Puccini, ο αυτοκράτορας εμφανίζεται “μέσα σε σύννεφα θυμιάματος… σαν θεός ανάμεσα στα σύννεφα”. Σε αυτήν την παραγωγή, πράγματι, εμφανίζεται σαν να έρχεται από τους ουρανούς, με τον μεγαλοπρεπή θρόνο του να κατεβαίνει αργά στο έδαφος.
“Ο Puccini ήθελε η όπερα να είναι λυρική και ήταν σκεπτικός απέναντι στον μοντερνισμό, αλλά με αυτό κοίταξε και μπροστά – με πολλές στιγμές δυσαρμονίας και παράξενων χρωματικών εφέ,” λέει ο Oliver Mears, επικεφαλής όπερας της Royal Opera, ο οποίος πιστεύει ότι αυτή η επική παραγωγή είναι η τέλεια εισαγωγή στην τέχνη. “Είναι ένα πολύχρωμο, πλούσιο θέαμα που έχει αντέξει στον χρόνο και μετά από τέσσερις δεκαετίες, παραμένει ένα εξαιρετικό βήμα για σπουδαίους τραγουδιστές.”
Στην τρέχουσα αναβίωση, ο ρόλος της Turandot μοιράζεται μεταξύ της Anna Netrebko, της Maida Hundeling και της Anna Pirozzi. Ο Calaf, ο άγνωστος πρίγκιπας, τραγουδιέται από τους Yusif Eyvazov, Arsen Soghomonyan και Roberto Alagna, και η Liù μοιράζεται μεταξύ των Masabane Cecila Rangwanasha και Juliana Grigoryan. Ο Raúl Giménez είναι ο Αυτοκράτορας.
“Είναι ένα αχαλίνωτο βιρτουόζικο θέαμα… οπτικά εντυπωσιακό και θεατρικά επιτυχημένο,” Tom Service (2001).
Η “Turandot” ήταν η 12η και τελευταία όπερα του Puccini. “Τα θεμέλιά της είναι μεγαλύτερα από οποιοδήποτε άλλο έργο του: ο χορός παίζει μεγαλύτερο ρόλο, η ορχήστρα είναι μεγαλύτερη, και ο Puccini συνεχώς επιδιώκει μια επική ποιότητα. Στις περισσότερες άλλες όπερές του, η οικειότητα, τα μικρά σύνολα, είναι τα πιο κρίσιμα. Εδώ όμως οι σκηνές με τον χορό είναι το κύριο χαρακτηριστικό και αυτά καθιστούν αυτήν την όπερα τόσο δημοφιλή – η ακατανίκητη θέα τόσων πολλών ανθρώπων στη σκηνή,” έγραψε ο Antonio Pappano σε ένα δοκίμιο για τους Guardian που δημοσιεύτηκε το 2023.
Στην παραγωγή συμμετέχουν μέλη της Youth Opera Company, της εσωτερικής χορωδίας της Royal Opera, ηλικίας 9 έως 13 ετών. Το YOC είναι μια δωρεάν πρωτοβουλία που προσφέρει σε παιδιά από διαφορετικά υπόβαθρα την ευκαιρία να εμφανίζονται σε παραγωγές της Royal Opera και προσφέρει εκπαίδευση στις παραστατικές τέχνες, τη σκηνογραφία και τη μουσική.
“Η σκηνοθεσία του Andrei Șerban συνδυάζει το θέαμα με την κλειστοφοβία ενός θρυλικού Πεκίνου όπου μια σταθερή ροή εκτελέσεων έχει μετατρέψει τον πληθυσμό σε ένα αιματοβαμμένο πλήθος,” έγραψε ο George Hall, σχολιάζοντας την αναβίωση του 2009. “Είτε το αποτέλεσμα είναι μια ανησυχητική επανεξέταση της μάχης των φύλων, είτε η προαίσθηση του φασισμού που κατέκλυζε την Ιταλία καθώς συνέθετε το έργο, η τελευταία όπερα του Puccini έχει ισχυρό αντίκτυπο.”
Ο ηθοποιός και κασκαντέρ James Unsworth ετοιμάζεται για τον βουβό ρόλο του δήμιου, με το σώμα του βαμμένο πράσινο.
“Η παραγωγή είναι μεγάλη, τολμηρή και, λαμβάνοντάς την με λίγο χιούμορ, πολύ ευχάριστη. Εκπληρώνει επίσης πολλά από τα στερεότυπα της όπερας,” Erica Jeal, 2002.
Αυτός ο τρομακτικός, μεγαλύτερος από τη ζωή δήμιος στέλνει στην άλλη ζωή όσους δεν κατάφεραν να μαντέψουν τους τρεις γρίφους, η σωστή απάντηση των οποίων θα εξασφάλιζε το χέρι της Πριγκίπισσας Turandot.
Ο James Unsworth ως δήμιος, με την γενναία και πιστή Liù (Masabane Cecilia Rangwanasha) στα πόδια του.
Ο Daniel Oren διευθύνει την ορχήστρα του Royal Opera House.
Ο Puccini πέθανε το 1924, αφήνοντας την “Turandot” ατελείωτη. Είχε γράψει μεγάλο μέρος της τρίτης πράξης, μέχρι τον θάνατο της Liù, αλλά υπήρχαν μόνο σκίτσα για τις σκέψεις του σχετικά με το πώς θα έπρεπε να τελειώσει το έργο. Ο μαθητής του, Franco Alfano, έγραψε μια ολοκλήρωση που έδωσε στην ιστορία ένα βιαστικό και χαρούμενο – αν και ψυχολογικά μη πειστικό – τέλος, το οποίο επανέλαβε την περίφημη άρια “Nessun Dorma”. Είναι αυτό το τέλος (αν και σε συντομευμένη εκδοχή) που χρησιμοποιείται σε σχεδόν κάθε παραγωγή από την πρεμιέρα του έργου στη La Scala του Μιλάνου, το 1926.
Ο Αζέρος τενόρος Yusif Eyvazov ετοιμάζεται στα καμαρίνια, με μακιγιάζ και ζέσταμα φωνής.
Η σκηνοθεσία του Andrei Șerban επικεντρώνεται λιγότερο στην περίπλοκη ψυχολογία ενός έργου στο οποίο – όπως έχουν σημειώσει ορισμένοι – ο ήρωας, Calaf, έχει μια αυτοκαταστροφική εμμονή με την Turandot, ενώ εκείνη είναι ψυχρή, προστατευμένη και βίαιη – και περισσότερο στο θέαμα.
“Η δράση λαμβάνει χώρα ανάμεσα σε σκιώδεις παρατηρητές, αδιάφορους στην σκληρότητα που διαπερνά το έργο μέχρι το ξαφνικό, ευτυχές τέλος του,” Martin Kettle (2025).
Η Ρωσίδα σοπράνο Anna Netrebko ερμηνεύει τον ρόλο της Πριγκίπισσας Turandot.
Anna Netrebko ως Πριγκίπισσα Turandot και Yusif Eyvazov ως Calaf.
Και τι γίνεται με το “Nessun Dorma”; Είναι μια εξαιρετικά δύσκολη άρια με τα ψηλά ‘Λα’ και ‘Σι’ – στην κορυφή του φωνητικού εύρους κάθε τενόρου. Μια ηχογράφηση του 1972 του Luciano Pavarotti που την τραγουδά, επιλέχθηκε για το soundtrack του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1990 που φιλοξένησε η Ιταλία και έγινε μια πολιτιστική επιτυχία επικών διαστάσεων. Το άλμπουμ “The Three Tenors” είναι ακόμα και σήμερα το best-selling κλασικό άλμπουμ όλων των εποχών – πουλήθηκαν περίπου 12 εκατομμύρια αντίτυπα.
Η άρια τραγουδιέται από τον ανώνυμο πρίγκιπα (Calaf), ο οποίος έχει κερδίσει το χέρι της απρόθυμης Turandot λύνοντας τρεις γρίφους. Εκείνος όμως θέτει έναν δικό του γρίφο: αν εκείνη καταφέρει να μάθει το όνομά του πριν την αυγή, τότε εκείνος θα δώσει τη ζωή του, απελευθερώνοντάς την από την μισητή υπόσχεση γάμου. Η πριγκίπισσα αναστατώνει την πόλη και βασανίζει όσους πιστεύει ότι μπορούν να της πουν το όνομα του πρίγκιπα, αλλά αποτυγχάνει. Κανείς δεν θα κοιμηθεί (“Nessun dorma”) τραγουδά ο Πρίγκιπας Calaf, “Θα νικήσω” (Vincerò-ooo), και νικά.
Ο Αζέρος τενόρος Yusif Eyvazov ως Calaf τραγουδά την άρια Nessun Dorma.
Ο λαμπρά ιδιόρρυθμος “Good Opera Guide” που έγραψε ο αείμνηστος Sir Denis Forman, συνοψίζει την όπερα του Puccini ως “αυτήν στην οποία ένας πρίγκιπας αποφεύγει την αποκεφάλιση κερδίζοντας ένα παιχνίδι λέξεων, και κανείς δεν κοιμάται”, και τη σκηνή της ως “Πεκίνο, Κίνα, μεσαιωνική εποχή, επίσης παραμυθένια χώρα”.
Χορευτές περιμένουν στα παρασκήνια.
Η φανταστική εκδοχή του Πεκίνου μπορεί να είναι παραμυθένια, αλλά αυτό δεν εμπόδισε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας να την απαγορεύσει μέχρι το 1998, επειδή θεωρήθηκε ότι η όπερα παρουσίαζε την Κίνα δυσμενώς.
Η “Turandot” είναι διαφορετική από τις άλλες όπερες του Puccini. Είναι μια τελετή. Εκείνος την αποκάλεσε “μύθο”. Μεγάλο μέρος του ρυθμού της είναι τελετουργικός. Antonio Pappano.
Στα παρασκήνια κατά τη διάρκεια των πρόβων για την “Turandot” στο Royal Opera House.
Ένα μέλος του προσωπικού της σκηνικής παραγωγής απλώνει ξηρό πάγο γύρω από την περιοχή της σκηνής πριν την έναρξη της 3ης πράξης.
Στα τέλη του 19ου αιώνα, η Ευρώπη και οι ΗΠΑ είχαν εμμονή με όλα όσα προέρχονταν από την “μυστηριώδη ανατολή”.
Ο Puccini δεν ταξίδεψε ποτέ στην Κίνα (ή την Ιαπωνία – όπου διαδραματίζεται η “Madama Butterfly”), αλλά έπεσε κάτω από την ανατολίτικη γοητεία που σάρωσε τη δύση στα τέλη του 19ου αιώνα, σημειώνει ο Jonathan Burton σε ένα δοκίμιο προγράμματος. “Μετά το άνοιγμα της Άπω Ανατολής σε εμπορικές, διπλωματικές και πολιτιστικές επαφές στα μέσα του 19ου αιώνα, η Ευρώπη και η Αμερική έγιναν εμμονικές με όλα όσα προέρχονταν από τη ‘μυστηριώδη ανατολή’. Οι Debussy και Ravel άκουσαν Ιαβανέζικα gamelans στην Έκθεση του Παρισιού το 1889 και ενσωμάτωσαν τους ήχους στη μουσική τους, οι Van Gogh και Degas ανακάλυψαν τις ξυλογραφίες των Hokusai και Hiroshige, οι Gilbert και Sullivan έγραψαν “The Mikado” για να συμπέσει με μια ιαπωνική έκθεση στο Λονδίνο το 1885, και σε σαλόνια διακοσμημένα με ιαπωνικές εκτυπώσεις, κινέζικες οθόνες και ταπετσαρίες από μπαμπού, δυτικές οικοδέσποινες με μεταξωτά κιμονό προσέφεραν τσάι γιασεμιού και παιχνίδια μαχ-jongg.”
Anna Netrebko ως Πριγκίπισσα Turandot, περιμένει στα παρασκήνια για την υπόκλιση.
Yusif Eyvazov (Calaf) αγκαλιάζει τον βοηθό σκηνοθέτη Jack Furness μετά την παράσταση.
“Η ατελείωτη όπερα του Puccini είναι από μόνη της ένα αίνιγμα που αντιστέκεται στην αποκωδικοποίηση,” λέει ο Jack Furness, ο οποίος σκηνοθέτησε τις τέσσερις τελευταίες αναβιώσεις της παραγωγής του Șerban. “Σε αυτή τη σκηνοθεσία… κάθε μουσική χειρονομία της παρτιτούρας αντικατοπτρίζεται στη σκηνή με ωμή θεατρικότητα, φαντασία και φινέτσα, αντλώντας από ένα εύρος παραδόσεων του παγκόσμιου θεάτρου. Σε πρόσφατες αναβιώσεις έχουμε δώσει έμφαση στους βαθιούς δεσμούς τόσο της ιστορίας όσο και της παραγωγής με την ιταλική commedia dell’arte. Και η χορογραφία της Kate Flatt, που τελετουργεί το δράμα και ελέγχει τη ροή του χρόνου, ποτέ δεν αποτυγχάνει να κόψει την ανάσα.”
Η “Turandot” παίζεται στο Royal Opera House μέχρι τις 4 Φεβρουαρίου.
