Μια από τις χειρότερες παρενέργειες της σύγχρονης τέχνης είναι όταν σε ωθεί να σκέφτεσαι σοβαρά για ανόητα πράγματα. Βέβαια, κάποιες φορές ένα ουρητήριο είναι όμορφο, ένα υπόστεγο ενδιαφέρον, και ένα άδειο δωμάτιο ένας χώρος αμέτρητων ιδεών. Όμως, υπάρχουν και φορές που δεν υπάρχει κανένα βαθύτερο νόημα να αναζητήσεις. Κάποιες φορές, απλώς μοιάζει λίγο ανόητο.
Η Βραζιλιάνα εννοιολογική καλλιτέχνης Λώρα Λίμα (Laura Lima) θα το χαρακτήριζε μάλλον ως παράλογο. Η έκθεσή της στο ICA – η πρώτη της ατομική παρουσίαση στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρά τις δεκαετίες διεθνών εκθέσεων και συμμετοχών σε biennale – είναι γεμάτη από σουρεαλιστικές συναντήσεις, όλες σχεδιασμένες να σε βγάλουν από τη συνηθισμένη, άτονη πνευματική σου ρουτίνα (“τις συνηθισμένες λειτουργίες της προσοχής μας”) και να σε οδηγήσουν στην εύρεση νοήματος στο απρόσμενο.
Το πόσο απρόσμενη βρίσκει κανείς μια τάξη ζωγραφικής από μοντέλο σε μια γκαλερί, εξαρτάται βέβαια από τις προσδοκίες του. Μάλλον αναμενόμενο, θα φανταζόμουν. Αλλά αυτή είναι διαφορετική: όχι μόνο σου επιτρέπεται να συμμετέχεις, αλλά τα πάντα κινούνται σε τροχούς. Τρελό! Τα καβαλέτα και τα μοντέλα είναι τοποθετημένα σε κινούμενες ξύλινες πλατφόρμες, οι οποίες περιφέρονται αυτόνομα μέσα στον χώρο, αναγκάζοντάς σε να τεντώνεις τον λαιμό σου και να γυρνάς το κεφάλι σου για να δεις το μοντέλο.
Όλα αυτά αποσκοπούν στο τυχαίο και το χάος, αναφέρει το ενημερωτικό φυλλάδιο, αλλά πόσο τυχαίο και χαοτικό είναι στην πραγματικότητα; Όλες οι αναφορές στην τύχη, την απρόβλεπτη φύση και τη «ατομική θεωρία του Επίκουρου» υπονομεύονται από το γεγονός ότι οι πλατφόρμες είναι ουσιαστικά γιγάντια Roomba με αισθητήρες. Περιστρέφονται σε μια προκαθορισμένη περιοχή με προγραμματισμένο τρόπο. Είναι χαοτικό και απρόβλεπτο μόνο αν δεν το σκεφτείς πραγματικά.
Και αν η ιδέα είναι να σε κάνεις να βλέπεις τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, θα υποστήριζα ότι η μέθοδος του να σε βάλεις να καθίσεις σε ένα γιγάντιο περιστρεφόμενο καβαλέτο είναι αρκετά ωμή.
Στο επόμενο δωμάτιο, ένα σετ κλειδιά βρίσκεται στο πάτωμα, με ένα ανθρώπινο χέρι να ξεπροβάλλει κάτω από τον τοίχο, προσπαθώντας να τα αρπάξει. Αρχικά, σχεδόν λειτουργεί: είναι παράλογο, αστείο. Αλλά μετά αρχίζεις να ψάχνεις το νόημα που υποτίθεται ότι είναι κρυμμένο στην περιφέρεια και η σύνθεση καταρρέει. Μήπως η ιδέα είναι ότι το νόημα είναι ακριβώς έξω από την εμβέλεια, υπαρκτό αλλά τελικά μη προσβάσιμο; Τότε γιατί το χέρι τελικά φτάνει τα κλειδιά, τα αρπάζει και τα πετάει πίσω; Το μόνο που λέει είναι ότι το νόημα είναι απρόσιτο επειδή εσύ το έκανες τρομερά δύσκολο για τον εαυτό σου.
Στον επάνω όροφο, μια κόκκινη ομπρέλα σε μηχανοκίνητους τροχούς χορεύει στην γκαλερί. Δίπλα, ένα ψυγείο κρατά εικόνες παγωμένες σε πάγο, τις οποίες υποτίθεται ότι πρέπει να αφαιρέσεις και να ξεπαγώσεις για να τις δεις. Δεν αξίζει ιδιαίτερα τον κόπο.
Η Λίμα εστιάζει στο να σε κάνει να βρεις σημασία στο απρόσμενο, χωρίς να σε ωθεί προς κάποια ουσιαστική ουσία. Αλλά αυτός είναι ένας βολικός τρόπος για να δημιουργεί έργα χωρίς νόημα, λέγοντας στους θεατές ότι απλώς δεν κοιτούν αρκετά προσεκτικά.
Αν έλεγε «Γεια, αυτό είναι απλώς παράλογο, σουρεαλιστικό και ποιητικό», θα ήταν εντάξει. Αλλά ολόκληρη η έκθεση είναι τόσο φορτωμένη με μισοψημένη φιλοσοφία και αμφίβολο εννοιολογισμό που δεν μπορείς να την απολαύσεις γι’ αυτό που είναι. Όλα υποτίθεται ότι αφορούν τη διαδικασία και την ανακάλυψη. «Δεν έχω πρόβλημα με τη μορφή κανενός από αυτά, απλώς δεν νομίζω ότι σημαίνουν πολλά, λένε κάτι – ή δείχνουν τόσο καλά», αναφέρει ένας κριτικός.
Κάθισα εκεί παρακολουθώντας ανθρώπους πάνω σε γιγάντια Roomba να ζωγραφίζουν έναν γυμνό άντρα με μια ομπρέλα και προσπάθησα να σκεφτώ τον Επίκουρο και τα άτομα και την τύχη. Κοίταξα την περιστρεφόμενη ομπρέλα, ξεπάγωσα μερικά δισκάκια πάγου. Πραγματικά προσπάθησα να το καταλάβω, να βρω νόημα και ομορφιά. Σκέφτηκα σοβαρές σκέψεις, αλλά βρήκα μόνο ανόητη τέχνη.
Η έκθεση Laura Lima: The Drawing Drawing φιλοξενείται στο ICA, Λονδίνο, έως τις 29 Μαρτίου.
