Η June Squibb, μια ηθοποιός με πολυετή παρουσία στο θέατρο, βρέθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1950 να γνωρίζει επιτυχία στη σκηνή της Νέας Υόρκης. Ωστόσο, η ευρεία αναγνώριση στο χώρο του κινηματογράφου ήρθε πολύ αργότερα, στα μέσα της δεκαετίας των 80 της, με τον ρόλο της μητριάρχη στην ταινία “Nebraska” (2013), ο οποίος της χάρισε μια υποψηφιότητα για Όσκαρ. Η πρώτη της πρωταγωνιστική εμφάνιση έγινε πέρυσι στην ταινία δράσης-κωμωδίας “Thelma”, ενώ τώρα αναλαμβάνει ξανά τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην ταινία “Eleanor the Great”.
Η Squibb, που μόλις έκλεισε τα 96, δηλώνει ότι δεν την ενοχλεί η συζήτηση γύρω από την καθυστερημένη της επιτυχία. “Νομίζω ότι ο κόσμος ενδιαφέρεται, οπότε όχι, δεν είναι κακό πράγμα”, λέει. “Είναι όμως αστείο, γιατί όταν πρωτοήρθα στη Νέα Υόρκη – ήταν η δεκαετία του ’50 – έκανα το μιούζικαλ “The Boy Friend” και είχα μεγάλη επιτυχία”. Ωστόσο, παραδέχεται ότι ήταν στο θέατρο. “Το σινεμά είναι τόσο διαφορετικό”.
Στην ταινία “Eleanor the Great”, την πρώτη σκηνοθετική απόπειρα της Scarlett Johansson, η Squibb υποδύεται την Eleanor Morgenstein, μια 94χρονη γυναίκα που, πενθώντας την απώλεια της καλύτερής της φίλης Bessie, μετακομίζει από τη Φλόριντα στη Νέα Υόρκη για να βρίσκεται κοντά στην κόρη της. Ενθαρρυνόμενη να κάνει νέες γνωριμίες, η Eleanor πηγαίνει στο τοπικό εβραϊκό κοινοτικό κέντρο για να συμμετάσχει σε μια χορωδία, αλλά η γυναίκα που τραγουδάει Stephen Sondheim είναι αρκετή για να κάνει οποιονδήποτε να τρέξει προς την έξοδο. “Ω Θεέ μου”, μουρμουρίζει η Eleanor, υποχωρώντας, πριν την “υιοθετήσει” η ομάδα επιζώντων του Ολοκαυτώματος, που συναντιέται την ίδια στιγμή, και την οποία παρεξηγούν λανθασμένα ως μία από αυτούς. Μόνη και θρηνούσα, η Eleanor, γεννημένη στις ΗΠΑ, βρίσκεται να παρουσιάζει την ιστορία επιβίωσης της Bessie ως δική της.
“Την αγάπησα από την αρχή”, λέει, μιλώντας μέσω Zoom από το ενοικιαζόμενο διαμέρισμα της Νέας Υόρκης όπου διαμένει για τις πρόβες της θεατρικής παράστασης. “Όλες τις ιδιορρυθμίες της. Είναι απλώς γεμάτη από τα πάντα. Δηλαδή, δεν είναι πάντα πολύ ευγενική, και μου αρέσει αυτό γιατί σου δίνει υλικό.” Το τρομερό ψέμα της Eleanor ξεφεύγει επικίνδυνα εκτός ελέγχου όταν η Nina – μια νεαρή φοιτήτρια δημοσιογραφίας που κάνει φιλία με την Eleanor, την οποία υποδύεται η Βρετανίδα ηθοποιός Erin Kellyman – θέλει να φέρει την ιστορία της σε ένα ευρύτερο κοινό.
Η Squibb περιγράφει τα γυρίσματα ως “υπέροχα”. Η Johansson ήταν “υπέροχη. Είναι πολύ ειλικρινής, πολύ ανοιχτή”. Η Squibb και η Kellyman έγιναν φίλες και στη ζωή, μένοντας στο ίδιο κτίριο διαμερισμάτων από την παραγωγή. Η Squibb προσκαλούσε την Kellyman για δείπνο στο σπίτι της, ή σε πάρτι που διοργάνωνε η Squibb στην brasserie Joe Allen, ένα θεσμό της θεατρικής περιοχής. “Η Erin γνώρισε πολλούς από τους φίλους μου από τη Νέα Υόρκη, ανθρώπους που γνωρίζω εδώ και χρόνια”. Η Squibb έχει πολλούς νεότερους φίλους; “Ναι”, λέει. “Λοιπόν, στην ηλικία μου, όλοι είναι κατά κάποιον τρόπο νεότεροι.”
Η Squibb είναι εξαιρετική παρέα, αστεία και σοφή, το είδος του ανθρώπου που μπορείς να ρωτήσεις τα πάντα: σεξ, πολιτική και θρησκεία δεν είναι εκτός ορίων. “Όλοι νομίζουν ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι δεν έχουν σεξουαλικότητα, αλλά εγώ σκέφτομαι για το σεξ”, λέει η Eleanor στην Erin. Και η Squibb; “Νομίζω ναι, σίγουρα”, λέει χαμογελώντας. “Αν δω έναν όμορφο νεαρό άνδρα, αναγνωρίζω ότι είναι ένας όμορφος νεαρός άνδρας. Δεν νομίζω ότι το σκέφτομαι ίσως όπως όταν ήμουν νεότερη, αλλά εξακολουθούμε να το σκεφτόμαστε.”
Πώς αισθάνεται για την πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ και σε άλλα μέρη του κόσμου; “Με ανησυχεί – και έχω περάσει πολλά. Έχω δει πολλά. Νομίζω ότι ο κόσμος βρίσκεται σε ένα πραγματικά τρομακτικό μέρος. Είμαι απλώς φρίκη. Τώρα οι άνθρωποι δείχνουν χυδαία τη σβάστικα παντού. Δηλαδή, αυτό είναι τρομακτικό.”
Η Johansson επέλεξε πραγματικούς επιζώντες του Ολοκαυτώματος για την υποστηρικτική ομάδα, συμπεριλαμβανομένου του Sami Steigmann, ενός διακεκριμένου ομιλητή και εκπαιδευτή. Και η Rita Zohar, που υποδύεται την Bessie, γεννήθηκε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης σε αυτό που είναι σήμερα η Ουκρανία. Ο Steigmann ειδικά, λέει η Squibb, “ήταν τόσο γλυκός. Με υποδέχτηκε, αντί να πω εγώ, ‘Είμαι εδώ και εσύ μπαίνεις [στην ταινία μου].’ Αυτό το λάτρεψα. Ήταν μια υπέροχη εμπειρία, καθόλου αυτό που περίμενα. Δεν υπάρχει θλίψη και μιζέρια. Ήμασταν εκεί, δουλέψαμε μαζί και κάναμε τη δουλειά μας.”
Η Squibb ήταν έφηβη όταν τελείωσε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Θυμάται να βλέπει φωτογραφίες σε περιοδικά ειδήσεων με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης να απελευθερώνονται. Αυτές οι εικόνες θα έμεναν μαζί της για όλη της τη ζωή. “Ήταν φρικτό”.
Κάποιοι κριτικοί θεωρούν ότι η προσποίηση εμπειρίας Ολοκαυτώματος είναι ένα ιδιαίτερα τρομερό είδος ψέματος και ηθικά αθεράπευτο. Η Squibb είναι πιο κατανοητική. “Νομίζω ότι η ανάγκη της Eleanor ήταν να είναι κοντά στην Bessie και [η υποστηρικτική ομάδα είναι] εκεί που πρέπει να το κάνει αυτό. Μπορώ να το καταλάβω. Την φέρνει πιο κοντά.” Η ιδέα φαίνεται να έχει τους επικριτές της και στον κινηματογραφικό χώρο – η Johansson δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι ένας από τους οικονομικούς υποστηρικτές του έργου αποχώρησε όταν αρνήθηκε να αφαιρέσει τα στοιχεία του Ολοκαυτώματος.
Η θλίψη είναι ένα μεγάλο θέμα της ταινίας – όχι μόνο της Eleanor, αλλά και της Erin, η οποία πρόσφατα έχασε τη μητέρα της. Στην ηλικία των 96 ετών, η Squibb πρέπει να έχει μάθει πολλά για την αντιμετώπιση της θλίψης, όχι μόνο την απώλεια φίλων και συναδέλφων, αλλά και του συζύγου της για 40 χρόνια. “Λοιπόν, είμαι πολύ αισιόδοξη”, λέει. “Πάντα σκέφτομαι, ‘Τι θα γίνει αύριο;’ Δεν λέω ότι είναι εύκολο. Δεν εννοώ καθόλου αυτό, αλλά νομίζω ότι αυτό κάνω. Όταν πέθανε ο σύζυγός μου, με απασχολούσε περισσότερο η προστασία του γιου μου, που ήταν στα 20 του. Δεν ήταν παιδί, αλλά τον επηρέασε τρομερά. Έτσι, αντί να υποφέρω από θλίψη, προσπαθούσα να τον βοηθήσω να την ξεπεράσει.”
Η Squibb μεγάλωσε στο Vandalia, μια μικρή πόλη στο Illinois, όπου ο πατέρας της είχε ένα κατάστημα ρούχων, πριν καταταγεί στο ναυτικό κατά τη διάρκεια του πολέμου και αργότερα ιδρύσει μια επιτυχημένη ασφαλιστική εταιρεία. Η μητέρα της έπαιζε πιάνο σε κινηματογράφο που προέβαλλε βουβές ταινίες, και στη συνέχεια έμεινε στο σπίτι για να φροντίσει την Squibb, που ήταν μοναχοπαίδι. Αισθάνθηκε, λέει, “από τη στιγμή που είχα κάποιες σκέψεις, ότι ήμουν ηθοποιός. Δεν μου πέρασε ποτέ από το μυαλό ότι ήμουν κάτι άλλο. Δεν έχω ιδέα από πού προήλθε.” Έκανε ό,τι μαθήματα δραματικής τέχνης ή χορού μπορούσε, και στη συνέχεια εντάχθηκε στο Cleveland Play House. Οι γονείς της δεν ήταν πολύ ευχαριστημένοι. “Ο πατέρας μου ήταν κάπως περήφανος για μένα, αλλά η μητέρα μου πάντα το μισούσε. Νομίζω ότι θα της άρεσε αν είχα μείνει στο Vandalia όλη μου τη ζωή και έκανα τα συνηθισμένα, παντρευόμουν, έκανα παιδιά. Αυτό ήθελε.”
Η Squibb παντρεύτηκε στα πρώτα 20 της και ασπάστηκε τον Ιουδαϊσμό – κάτι που, όπως λέει, της φάνηκε σημαντικό, όχι επειδή το περίμενε ο νέος της Εβραίος σύζυγος ή η οικογένειά του. Ήταν “μια υπέροχη εμπειρία”. Ο γάμος διήρκεσε μόνο επτά χρόνια, αλλά η πίστη της Squibb παρέμεινε, παρόλο που ο δεύτερος σύζυγός της, Charles Kakatsakis, δάσκαλος υποκριτικής, δεν ήταν Εβραίος. “Είμαι πολύ χαρούμενη και περήφανη που μπορώ να πω ότι είμαι Εβραία.”
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των 20 της, είχε μετακομίσει στη Νέα Υόρκη και εργαζόταν στο θέατρο, συμπεριλαμβανομένου του “Gypsy” στο Broadway το 1959, όπου υποδύθηκε την στρίπερ Electra. “Το είχα δει από νωρίς, και με είχε συνεπάρει. Λάτρευα την Ethel Merman σε αυτό. Ήταν μια δύναμη της φύσης. Λάτρευα το έργο, και το να μπω σε αυτό – ουάου! Αυτό το νούμερο, “You Gotta Get a Gimmick”, κάθε βράδυ ξεσήκωνε το κοινό.”
Έβγαζε επιπλέον χρήματα από τη μοντελοποίηση, για εμπορικές εκθέσεις. “Όπως εκθέσεις αυτοκινήτων – ήμουν η οικοδέσποινα με σορτς και χαμηλό ντεκολτέ και καλσόν ψαροκάλτσα”. Με ένα γέλιο, λέει ότι έκανε επίσης φωτογραφίσεις για ιστορίες πραγματικής ζωής σε περιοδικά. Αυτό ακούγεται αρκετά προκλητικό. “Λοιπόν, ήταν. Ήταν αστείο. Θυμάμαι μια μέρα που εγώ και ένας άντρας περάσαμε όλη μέρα στο κρεβάτι μαζί και αρχίσαμε να γελάμε. Δεν γνωριζόμαστε καν.”
Για μια νεαρή γυναίκα που εργαζόταν τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, η σεξουαλική παρενόχληση ήταν κάπως αναπόφευκτη. “Αλλά ήμουν επίσης αρκετά αφελής, και νομίζω ότι δεν το έβλεπα πολύ. Αλλά, φυσικά, υπήρχε. Ήμουν και χορεύτρια, οπότε πάντα ήμουν χωρίς ρούχα – μόνο τα πόδια έξω όλη την ώρα!” Όταν ξεκίνησε το κίνημα #MeToo, θυμάται ότι μιλούσε με μια φίλη που ήταν χορεύτρια την ίδια εποχή. “Είπα, ‘Πώς το αντιμετωπίζαμε;’ Και οι δύο συμφωνήσαμε ότι εμείς – και άλλες γυναίκες που γνωρίζαμε – ξέραμε ποια ήταν η γραμμή, και δεν την ξεπερνούσαμε.”
Η Squibb ήταν στα πρώτα της 60ά της όταν έκανε τον πρώτο της ρόλο σε ταινία, στο “Alice” του Woody Allen, και σύντομα άρχισε να συγκεντρώνει μικρούς ρόλους σε μεγάλες ταινίες – δουλεύοντας με τον Martin Scorsese στο “The Age of Innocence”, με τον Al Pacino στο “Scent of a Woman”, με τον Jack Nicholson στο “About Schmidt”. Την έκανε νευρική το να μπαίνει σε σετ ταινιών με τέτοια ονόματα; “Όχι, ήταν πάντα απλώς δουλειά”, λέει. “Είχα το σενάριο. Το έμαθα και ήμουν έτοιμη να ξεκινήσω.” Της βοήθησε, γελάει, το ότι “πάντα αισθάνομαι ότι ο ρόλος μου είναι ο πρωταγωνιστικός, ό,τι κι αν είναι. Έχω αυτό το εγώ που ό,τι κάνω είναι το σημαντικό πράγμα σε αυτή την ταινία.”
Τώρα η Squibb έχει τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε ταινίες, και μακάρι να συνεχιστεί. Φαίνεται να έχει την ανθεκτικότητα και την εργασιακή ηθική μιας θεατρικής ηθοποιού, βαθιά ριζωμένη από την πρώιμη εκπαίδευσή της. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων του “Eleanor the Great”, η Squibb αρρώστησε με βρογχίτιδα, αλλά, στα λόγια της Johansson, “προχώρησε”. Λέει: “Πάντα είχα αντοχή και ενέργεια, και δεν νομίζω ότι την έχω χάσει, τουλάχιστον όχι εντελώς. Όταν δούλευα, πάντα κατάφερνα να βρω την αντοχή να συνεχίσω, είτε ήταν πρωινή παράσταση μέχρι το βράδυ είτε οτιδήποτε άλλο.” Έχει, προσθέτει, πάντα την αίσθηση “ότι μπορώ να κάνω τα πάντα”. Το “Eleanor the Great” προβάλλεται στους κινηματογράφους στις 12 Δεκεμβρίου.
