Η ιστορία, αντί να επικεντρώνεται σε πολέμους και ημερομηνίες, ζωντανεύει μέσα από τους ορόφους και τα δάπεδα, σύμφωνα με τον αρχιτέκτονα και τηλεπαρουσιαστή Dan Cruickshank. Στο νέο του βιβλίο, ο Cruickshank μας ξεναγεί με οξεία παρατηρητικότητα σε οκτώ αγγλικά σπίτια, εκτεινόμενα από τη Northumberland έως το Sussex, με χρονολογία από τις αρχές του 1700 έως ακριβώς 100 χρόνια πριν. Η ποικιλία τους είναι εντυπωσιακή, από ένα εκκεντρικό γοτθικό κτίσμα μέχρι μια από τις πρώτες εργατικές πολυκατοικίες. Μέσα από τις σελίδες του Cruickshank, οι κλασικές επιρροές από τη Ρώμη και την Ελλάδα παραχωρούν τη θέση τους σε μια αναβίωση του μεσαιωνικού αγγλικού γοτθικού ρυθμού και την εμφάνιση του μοντερνισμού.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον Cruickshank παρουσιάζουν αυτοί που ανέθεσαν και έχτισαν τις επιλεγμένες κατοικίες, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο ολοκληρώθηκε η κατασκευή τους. Πρόκειται για μια νέα προσέγγιση στη σύγχρονη τάση των ιστορικών να εξερευνούν τις κατοικίες κοινών ανθρώπων, αντί βασιλέων και αριστοκρατών, ώστε να αφηγηθούν τις ιστορίες της ζωής των ενοίκων τους. Αυτή η τάση πιθανόν ξεκίνησε με την αείμνηστη Gillian Tindall, η οποία έγραψε ένα άκρως πρωτότυπο βιβλίο για τους διαφόρους ενοίκους ενός παλιού σπιτιού δίπλα στον ανακατασκευασμένο Globe Theatre. Ακολούθησαν αρκετές σειρές του “A House Through Time”, με παρουσιαστή τον David Olusoga.

Με την πρώτη ματιά, ο Cruickshank φαίνεται να έχει αναλάβει ένα δυσεργαστη έργο, παρασύροντας τον αναγνώστη σε αυτό. Όσον αφορά τον τρόπο ανέγερσης πρώιμων κτιρίων, δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία. “Λίγα σύγχρονα ή προσωπικά έγγραφα – όπως επιστολές ή ημερολογιακές καταγραφές – έχουν διασωθεί σε σημαντικό αριθμό που να χρονολογούν τη δημιουργία τους,” αναφέρει. Ωστόσο, δεν έχουν χαθεί όλα. “Αυτό που διασώζεται είναι λογαριασμοί κατασκευών που αναφέρουν ονόματα τεχνιτών, ποσά χρεώσεων και ημερομηνίες πληρωμής τιμολογίων.” Ομολογεί ότι αυτό αποκαλύπτει “κάπως άνυδρα στοιχεία”, και δεν υπερβάλλει: για μεγάλα τμήματα, “The English House” είναι κατασκευασμένο από κιτρινισμένα τιμολόγια οικοδομών, αναμεμειγμένα με πυκνή αρχιτεκτονική ορολογία (“… μια ημικυκλική κιονοστοιχία που σχηματίζεται από τέσσερις ανεξάρτητες ιωνικές στήλες που υποστηρίζουν πλήρες επιστύλιο και πλαισιώνεται από αετώματα κουφωμάτων”). Ο Cruickshank θα μπορούσε να δικαιολογηθεί αν ευχόταν το βιβλίο του να συνοδευόταν από μια τηλεοπτική σειρά – με γραφικά για την επεξήγηση διαφόρων τεχνικών κατασκευής – και αν ναι, δεν θα ήταν ο μόνος.

Όπως σωστά ανέφεραν οι Bacharach και David, ένα σπίτι δεν είναι ένα σπίτι, και ευτυχώς η έρευνα του Cruickshank καταλήγει αποκαλύπτοντας εκπληκτικά στοιχεία για τους ενοίκους των οκτώ ακινήτων του. Το Pallant House στο Chichester, σήμερα γκαλερί τέχνης, ήταν το σκηνικό ζωηρών διαφωνιών μεταξύ του νεαρού αριστοκράτη που το ανέθεσε και της μεγαλύτερης σε ηλικία συζύγου του, η οποία πλήρωνε τα πάντα. Αυτό δεν πέρασε απαρατήρητο από τους τεχνίτες τους, οι οποίοι στα αρχεία εργασιών στο σπίτι εκθέτουν τις συχνές διαφωνίες του ζεύγους για το τι έπρεπε να μπει πού και πόσα έπρεπε να δαπανήσουν. Στο Hull, ένας άνδρας ονόματι Henry Maisen έχτισε ένα ωραίο σπίτι για τον εαυτό του στα μέσα του 18ου αιώνα, αλλά άφησε το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας στον αδελφό του, Nathaniel, ενώ ο ίδιος απολάμβανε τον εαυτό του στο Λονδίνο. Το 1744, ο Nathaniel του έγραψε μια εξαγριωμένη επιστολή με παραλήπτη “Mrs Rawlinson’s, A Toy Shop, Bedford Street, Covent Garden”. Αυτή ήταν μια περιοχή κόκκινων φαναριών, και όπως σημειώνει ο Cruickshank, το πρώτο κατάστημα παιχνιδιών στην πρωτεύουσα δεν θα άνοιγε για άλλα 16 χρόνια – οπότε “δεν φαίνεται απίθανο τα παιχνίδια που διατίθεντο στο Mrs Rawlinson’s να ήταν κατά κύριο λόγο ενηλίκων”.

Εάν ο συγγραφέας αισθάνεται λίγο άβολα με αυτά τα στοιχεία της αιώνιας ανθρώπινης κωμωδίας, είναι πιο δεκτικός στις σκοτεινότερες ιστορίες που ανακαλύπτει. Η περιοχή Boundary Street στο Shoreditch του Λονδίνου, που ξεκίνησε στα 1890s, φιλοξένησε την πρώτη εργατική πολυκατοικία “όπως την ξέρουμε”, λέει ο Cruickshank. Παρόλο που αντικατέστησε μια διαβόητη και νοσηρή παράγκα, οι περισσότεροι από τους άτυχους κατοίκους της φωλιάς μεταφέρθηκαν αντί να επαναστεγαστούν. Μια κατοικία τραπεζίτη στο Liverpool πυροδοτεί την εξερεύνηση του ρόλου του λιμανιού στο διατλαντικό εμπόριο σκλάβων. Ένα σπίτι που χτίστηκε από Ουγενότους στο Spitalfields, ανατολικό Λονδίνο, μπορεί σήμερα να βρίσκεται κοντά στις κατοικίες εκατομμυριούχων καλλιτεχνών, όπως η Tracey Emin και οι Gilbert and George (αλλά και του ίδιου του Cruickshank, αν και δεν το λέει), αλλά αυτοί οι Γάλλοι Προτεστάντες, που διέφυγαν από τον Louis XIV, ήταν μόνο το πρώτο κύμα διωγμένων μεταναστών στην περιοχή. Αργότερα έγινε συναγωγή, τώρα εγκαταλειμμένη. “Χρειάζεται λίγη φαντασία για να γεμίσεις τις σκιώδεις γωνιές της με φαντάσματα, και είναι δύσκολο να μην προσπαθείς να ακούσεις τις φωνές των μακρινών νεκρών.”