Πολλές φορές μπορούμε να αγαπάμε μια ταινία, χωρίς καν να έχουμε προσέξει πλήρως τις λεπτομέρειες της. Αυτό συνειδητοποίησα πρόσφατα, κατανοώντας κάτι κρίσιμο για το “Misery”, την ταινία ψυχολογικού τρόμου του 1990, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Stephen King και σκηνοθετημένη από τον Rob Reiner. Πάντα αναρωτιόμουν, ποια ήταν η πιθανότητα ο Paul Sheldon, ο συγγραφέας bestseller που απήχθη και βασανίστηκε από την ψυχικά διαταραγμένη θαυμάστριά του Annie Wilkes, να βρέθηκε ακριβώς τη στιγμή που εκείνη βρισκόταν στον δρόμο; Δεν μου είχε περάσει από το μυαλό η πιθανότητα η παρουσία της εκεί να οφειλόταν στο ότι τον παρακολουθούσε στενά, ή ακόμα και (μια υπόθεση που δεν υποστηρίζεται από το κείμενο) ότι προκάλεσε η ίδια το ατύχημα. Σκεφτόμαστε και ξανασκεφτόμαστε αυτές τις ταινίες που αγαπάμε – και κάθε φορά αναδεικνύονται διαφορετικές πτυχές.
Η κύρια δύναμη του Reiner ως σκηνοθέτη, η οποία έκανε την είδηση του θανάτου του ιδιαίτερα συγκλονιστική, ήταν η ζεστασιά του – μια αίσθηση, που μοιράζονταν εκατομμύρια θεατές που τον γνώριζαν μόνο μέσα από τις ταινίες του, ότι στην ουσία, σε έναν κλάδο που δεν φημίζεται για κάτι τέτοιο, ο Reiner ήταν ένας εξαιρετικά ευγενικός άνθρωπος. Οι ταινίες του ήταν έξυπνες, εκλεπτυσμένες, διορατικές, αλλά όταν σκέφτομαι τις επιτυχίες του σε κάθε είδος, το καθοριστικό χαρακτηριστικό για μένα είναι η απουσία κυνισμού.
Είναι ένας τόνος δύσκολος να επιτευχθεί, ιδιαίτερα στις κωμωδίες – να είναι αιχμηρός χωρίς να είναι εύθραυστος, σαρκαστικός χωρίς να καταλήγει σε κενότητα ή άδειο σαρκασμό, ή στην αντίθετη πλευρά σε συναισθηματισμό – και κάθε μία από τις ταινίες του τον κατείχε. Ακόμα και το “Misery”, το οποίο απείχε όσο γινόταν περισσότερο από την χαρακτηριστική ταινία του Reiner, “When Harry Met Sally”.
Θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως “New York camp” αν αυτό δεν δημιουργούσε μια υπερβολικά παντομιμική εικόνα. Αλλά ουσιαστικά, αυτό ήταν. Ο Reiner γεννήθηκε στο Bronx, γιος του σπουδαίου Carl Reiner του Hollywood, του οποίου οι γονείς ήταν Εβραίοι μετανάστες πρώτης γενιάς από την Ευρώπη και μεγάλωσαν τον γιο τους στην πόλη για να ενταχθεί στα τελευταία απομεινάρια μιας σκηνής που είχε ξεκινήσει είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα με τους Yip Harburg και Irving Berlin.
Αυτός είναι ο κόσμος που κληρονόμησε ο Rob Reiner και, φαινομενικά χωρίς προσπάθεια, ενέταξε τη δύναμη της ιστορίας του Hollywood σε ό,τι άγγιζε. Με το “Misery”, μια σπάνια ενασχόληση του σκηνοθέτη με τον τρόμο, ήταν υπερβολικά θεατράνθρωπος για να φτιάξει μια καθαρά ταινία τρόμου, και το κλειδί της αγαπημένης κατάστασης της ταινίας – πέρα από την τρομακτική προϋπόθεση, τη δύναμη του αρχικού υλικού, το σενάριο του William Goldman, και την μεγαλοπρεπή, λαμπρή Kathy Bates – είναι το υπόστρωμα της ευαισθησίας του Reiner.
Μπορούμε να απαριθμήσουμε τα στοιχεία που συμβάλλουν σε αυτήν την αίσθηση του “Misery” ως ταινία Reiner: η ελαφρώς υψίσυχνη φωνή της Bates και η μανιακή της παιχνιδιάρικη διάθεση, η κτηνώδης απιστία του James Caan, η παρουσία της Lauren Bacall – φυσικά, η Lauren Bacall! – ως η πράκτορας στη Νέα Υόρκη, ο υπέροχος Richard Farnsworth ως Sheriff Buster, η ατάκα “Misery Chastain cannot be dead!”, η οποία έχει ταξιδέψει σχεδόν όσο και το “No wire hangers – ever!”. Η ταινία εκτυλίσσεται σαν ηχώ του “Whatever Happened to Baby Jane” και λειτουργεί για παρόμοιους λόγους, με μια απόλαυση του γκροτέσκου που συναγωνίζεται μόνο η σκηνοθετική ευχαρίστηση του Reiner για την πρωταγωνίστριά του. Υπάρχει μια αφθονία στην ταινία που, παρά το γεγονός ότι αγωνίζεται να μας κάνει να ουρλιάζουμε, τη θυμόμαστε σήμερα σε σχέση με τον Reiner ως έκφραση χαράς – τόσο συναρπαστική, αστεία και γενναιόδωρη όσο και ο άνθρωπος που την έκανε.
