Τα τελευταία 30 χρόνια, η ιδιωτική γλώσσα των εργαστηρίων δημιουργικής γραφής έχει κατακτήσει τον κόσμο. Αυτό που παλαιότερα λέγονταν σε μικρούς κύκλους φοιτητών για τη βελτίωση της αφηγηματικής τεχνικής, έχει γίνει πλέον τρόπος ερμηνείας των μεγάλων και μικρών αφηγήσεων της εποχής μας, συχνά με αυτογνωσία και σαρκασμό.
Το πιο έντονο απόσταγμα αυτής της σκέψης βρίσκουμε στα βιβλία-οδηγούς γραφής. Κάποια γράφονται από τους πιο επιτυχημένους στον χώρο, όπως το “Steering the Craft” της Ursula K. Le Guin, ή από αυτούς που διαπρέπουν στην καθοδήγηση του επαγγέλματος, όπως το “Story” του Robert McKee. Ωστόσο, συχνότερα συντάσσονται από μυθιστοριογράφους και σεναριογράφους προς το τέλος της ακαδημαϊκής τους καριέρας ως διδάσκοντες δημιουργικής γραφής. Το “The Art of Fiction” του John Gardner θεωρείται ο πρόδρομος αυτού του υποείδους.
Με το “A Long Game”, η Elizabeth McCracken έρχεται σχετικά αργά στο “πάρτι”, αλλά είναι αποφασισμένη να ταράξει τα νερά. Αρχικά, διαφωνεί με τα βιβλία γραφής, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τον συνηθισμένο τόνο τους: “χαρούμενο, ενθουσιώδες, γενικά με έναν ενθαρρυντικό αφηγητή β’ προσώπου που σκοπεύει να κάνει όλη την εξαντλητική διαδικασία της συγγραφής ενός βιβλίου να φαίνεται εφικτή”. Είναι σαφές ότι αναφέρεται σε τέτοια παρακινητικά έργα, όπως το “This Year You Write Your Novel” του Walter Mosley.
Από την πρώτη κιόλας πρόταση, μαθαίνουμε ότι η McCracken, μυθιστοριογράφος, μεμφιλόγος και πρώην διδάσκουσα στο Iowa Writers’ Workshop, δεν θα αφήσει κανέναν αδιάφορο. “Κανείς δεν ξέρει πώς να γράψει ένα βιβλίο,” ξεκινάει. “Δεν μου αρέσουν τα βιβλία γραφής. Είναι πιθανό να μην έχω διαβάσει ποτέ ένα από την αρχή ως το τέλος.” Στη συνέχεια, αποδεικνύει ότι έχει πολλές σκέψεις για την άνετη συναίνεση που την προηγήθηκε. Αυτοπροσδιορίζεται ως συγγραφέας επιγραμματικών προτάσεων, και τα σχόλιά της προκαλούν για υπογράμμιση: “Το να νιώθεις ντροπή για τη γραφή δεν είναι ενδιαφέρον, αλλά η γραφή για τη ντροπή είναι συναρπαστική.”
Σε αυτό, δεν μοιάζει με τον τυπικό σοφό και έμπειρο λογοτέχνη. Αντιθέτως, είναι άτακτη, παρεκκλίνουσα, διακριτικά εκζιμπισιονίστρια και αναζωογονητικά αισχρή. Μας θυμίζει την έφηβη μεγαλύτερη αδερφή ενός φίλου μου από το σχολείο. Ζούσε σε έναν κόσμο που εγώ δεν καταλάβαινα. Συμπεριφερόταν ή παρασυμπεριφερόταν όπως ήθελε· και μερικές φορές έκανε το λάθος, το κακό, επειδή ήταν πιο ενδιαφέρον.
Η προσέγγιση της McCracken είναι αυτή της άτακτης μεγαλύτερης αδερφής στη συγγραφή. Και συμφωνώ. Η γραφή δεν αφορά τη σύνταξη μιας λίστας κανόνων και την τήρησή τους. Αν συνέβαινε αυτό, κανένας από τους πραγματικά σπουδαίους συγγραφείς που έχω διαβάσει δεν θα είχε ενδιαφερθεί γι’ αυτήν. Όχι ούτε για μισή μέρα. Η γραφή είναι μια μορφή επίμονης σκανταλιάρικης απουσίας από το σχολείο. Δεν αφορά την “καλή” συμπεριφορά.
Αυτή η στάση θα είναι απίστευτα απελευθερωτική για πολλούς συγγραφείς που είναι δέσμιοι κανόνων. Αν αισθάνεστε δηλητηριασμένοι από μια ιδιαίτερα κλισέ παρατήρηση από εργαστήριο, όπως “Δείξε, μην πεις” ή “Γράψε αυτό που ξέρεις”, η McCracken θα σας προσφέρει ένα αντίδοτο. Θα είναι έντονο, αποσταγμένο από την εμπειρία, και ο εμβολιασμός μπορεί να προκαλέσει πόνο. Αλλά μετά, θα σταματήσετε να ιδρώνετε και να τρέμετε, και θα συνεχίσετε τη ζωή σας. Εδώ η McCracken αναφέρεται στην πιο μισητή και κλισέ συμβουλή, “Γράφε κάθε μέρα”: “Οι καθημερινοί συγγραφείς έχουν μια σαφή απάντηση στην ερώτηση, Πώς θα ολοκληρώσετε το έργο σας; Εγώ, αξιοποιώ τη δύναμη της δικής μου αυτο-αποστροφής.”
Αυτή δεν είναι η συνηθισμένη συμβουλή δημιουργικής γραφής, αλλά είναι πιστή στην ιδιαίτερη τρέλα αυτής της γραπτής ζωής.
Το “A Long Game: How to Write Fiction” της Elizabeth McCracken κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Jonathan Cape (£14.99). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, αγοράστε ένα αντίτυπο από το guardianbookshop.com. Ενδέχεται να ισχύουν χρεώσεις παράδοσης.
