Ένα έργο performance art, το οποίο αρχικά αποκλείστηκε από το να εκπροσωπήσει τη Νότια Αφρική στην επερχόμενη Μπιενάλε Βενετίας λόγω του “εξαιρετικά διχαστικού” αφιερώματος σε μια Παλαιστίνια ποιήτρια, θα παρουσιαστεί τελικά στη μεγαλύτερη έκθεση τέχνης του κόσμου.
Το έργο της Νοτιοαφρικανής καλλιτέχνιδας Gabrielle Goliath, με τίτλο “Elegy”, θα εκτεθεί για τρεις μήνες, ξεκινώντας από την 4η Μαΐου, ως βίντεο εγκατάσταση στην εκκλησία Chiesa di Sant’Antonin, στην περιοχή Castello. Ο χώρος αυτός βρίσκεται κοντά στην κύρια τοποθεσία της Μπιενάλε, αλλά δεν αποτελεί επίσημο μέρος της.
Στο μεταξύ, το περίπτερο της Νότιας Αφρικής θα παραμείνει κενό, καθώς η κυβέρνηση της χώρας αρνήθηκε να προτείνει αντικαταστάτη για την έκθεση που ακυρώθηκε απότομα τον Ιανουάριο.
Η Goliath δήλωσε ότι η προβολή του έργου της στη Βενετία είναι ζωτικής σημασίας, καθώς η ακύρωσή του είχε δημιουργήσει “ένα επικίνδυνο προηγούμενο”, συμβαίνοντας “μόνο εξαιτίας της αντίρρησης της [Νοτιοαφρικανής] υπουργού Πολιτισμού McKenzie σε ορισμένες πτυχές του έργου και της άρνησής μου να το αλλάξω”.
Το “Elegy”, που δημιουργήθηκε ως μια τελετουργία πένθους για γυναίκες που σκοτώθηκαν σε πράξεις σεξουαλικής ή φυλετικής βίας, είχε αρχικά συλληφθεί το 2015 για να τιμήσει τη μνήμη της δολοφονημένης φοιτήτριας από τη Νότια Αφρική, Ipeleng Christine Moholane.
Η performance είναι μη λεκτική: οι οθόνες δείχνουν επτά γυναίκες τραγουδίστριες, εκπαιδευμένες στην όπερα, να αναδύονται από ένα μαύρο φόντο και να κρατούν μια μοναδική, υψηλή νότα για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, προτού αποχωρήσουν και αντικατασταθούν από άλλη τραγουδίστρια.
Η performance που παρουσιάζεται στη Βενετία μνημονεύει επίσης δύο δολοφονημένες γυναίκες Nama, εκτοπισμένες και σκοτωμένες από γερμανικές αποικιακές δυνάμεις στις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και την Παλαιστίνια ποιήτρια Hiba Abu Nada, η οποία σκοτώθηκε σε ηλικία 32 ετών σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη Χαν Γιούνις της Γάζας, τον Οκτώβριο του 2023.
Το έργο συνοδεύεται από ένα γκαζάλ, μια αρχαία αραβική μορφή ωδής, που αποτίνει φόρο τιμής στο ποίημα της Abu Nada, “Σου Προσφέρω Καταφύγιο”, το οποίο έγραψε 10 ημέρες πριν από τον θάνατό της.
Ο πόλεμος στη Γάζα δεν αποτελεί περαιτέρω θέμα στο ίδιο το έργο τέχνης. Μόνο μια επιμελητική δήλωση που έχει δημοσιεύσει η Goliath αναφέρεται σε “ένα φάσμα γενοκτονίας” και μιλάει για “χιλιάδες γυναίκες, παιδιά και άμαχοι που σκοτώθηκαν στη Γάζα”.
Ο υπουργός Πολιτισμού της Νότιας Αφρικής, Gayton McKenzie, δήλωσε σε επιστολή με ημερομηνία 22 Δεκεμβρίου 2025 ότι το θέμα της performance της καλλιτέχνιδας “είναι γνωστό ότι είναι εξαιρετικά διχαστικού χαρακτήρα και σχετίζεται με μια συνεχιζόμενη διεθνή σύγκρουση που είναι ευρέως πολωτική”.
Ο McKenzie, πρώην επιχειρηματίας και ιδρυτής του δεξιού κόμματος Patriotic Alliance (PA), διορίστηκε υπουργός Πολιτισμού το 2024, όταν η PA εντάχθηκε σε μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας με ηγεσία το ANC.
Η προηγούμενη κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής είχε καταθέσει αγωγή το 2023 κατηγορώντας το Ισραήλ για διάπραξη γενοκτονίας στη Γάζα, αλλά ο McKenzie συνέχισε την υποστήριξη προς το Ισραηλινό κράτος, δηλώνοντας στην εφημερίδα Daily Maverick “δεν γίνεται γενοκτονία εκεί”.
“Δεν ήταν οι λεπτομέρειες της γλώσσας που έκαναν το έργο ‘διχαστικό και πολωτικό’, αλλά το γεγονός ότι στρέφεται στο πένθος για τις Παλαιστινιακές ζωές”, είπε η Goliath.
Τον περασμένο μήνα, η καλλιτέχνιδα απέτυχε σε μια προσπάθεια να ανατρέψει την ακύρωση του περιπτέρου της από την κυβέρνηση, με έναν δικαστή του ανωτάτου δικαστηρίου να απορρίπτει την αίτησή της λίγες ώρες πριν από την προθεσμία υποβολής της Μπιενάλε.
Καλλιτέχνες που στηρίζουν την Goliath και την επιμελήτριά της, Ingrid Masondo, συνεχίζουν να ασκούν έφεση κατά της απόφασης και του γεγονότος ότι ο δικαστής διέταξε να πληρώσουν τα δικαστικά έξοδα. “Αυτό είναι εξαιρετικά ανώμαλο και πρωτοφανές, ειδικά σε μια αστική υπόθεση”, δήλωσε η Goliath.
Η κύρια έκθεση της Μπιενάλε, που ανοίγει στις 9 Μαΐου, περιλαμβάνει έργα επιλεγμένα από έναν κεντρικό επιμελητή, ενώ οι κυβερνήσεις οργανώνουν εθνικά περίπτερα εκθέσεων.
Η Ελβετο-Καμερουνέζικη επιμελήτρια Koyo Kouoh, η οποία θα γινόταν η πρώτη Αφρικανή γυναίκα επικεφαλής της Μπιενάλε, πέθανε ξαφνικά τον περασμένο Μάιο. Με τίτλο “In Minor Keys”, η κύρια έκθεσή της υλοποιείται από μια ομάδα συνεργατών που γνώρισε και ενημέρωσε ένα μήνα πριν από τον θάνατό της.
Στην επίσημη ενότητα της 61ης διοργάνωσης της Μπιενάλε, 111 καλλιτέχνες θα παρουσιάσουν έργα που εκπροσωπούν 99 συμμετέχουσες χώρες φέτος, έναντι 84 το 2024.
