Η Μπριζίτ Μπαρντό, μια ηθοποιός που ενέπνευσε αμέτρητες φαντασιώσεις και έγινε σύμβολο της γαλλικής δημοκρατίας, τουλάχιστον ως μοντέλο για τη Μαριάν, έφυγε από τη ζωή στις 28 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, μαζί της έσβησε και μια σύγχρονη ψευδαίσθηση. Η τραγουδίστρια Chappell Roan, σε μια ανάρτηση στο Instagram που σύντομα διέγραψε, εξέφρασε τη θλίψη της για τον θάνατο της Μπαρντό στα 91 της χρόνια, αναφέροντας ότι την ενέπνευσε στο τραγούδι της “Red Wine Supernova”. Στην ίδια ανάρτηση, η Roan ανέφερε: “Δεν γνώριζα όλα τα τρελά πράγματα που πρέσβευε η κυρία Μπαρντό, προφανώς δεν τα εγκρίνω. Πολύ απογοητευτικό να το μαθαίνω.”
Αν και η Roan δεν διευκρίνισε τι ακριβώς την απογοήτευσε, η πραγματικότητα είναι ότι η Μπαρντό, παρά την εικόνα της δεκαετίας του ’50 και ’60, είχε υιοθετήσει θέσεις που ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια του αποδεκτού. Η μετέπειτα ζωή της Μπαρντό σημαδεύτηκε από την έντονη υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ζώων, αλλά και από ρατσιστικές απόψεις, ειδικά προς τους μουσουλμάνους, τους οποίους κατηγόρησε για ωμότητες και για βεβήλωση ιερών χώρων. Αυτές οι θέσεις οδήγησαν σε πέντε καταδίκες για υποκίνηση φυλετικού μίσους. Επιπλέον, είχε χαρακτηρίσει τα ομοφυλόφιλα άτομα ως “φρικιά λούνα παρκ” και τα θύματα του #MeToo ως “υποκριτικά, γελοία και ανούσια”. Παρόλα αυτά, ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, την χαρακτήρισε “θρύλο του αιώνα”, τονίζοντας ότι “ενσάρκωνε μια ζωή ελευθερίας”.
Σε ένα κλίμα αυστηρής κριτικής, όπου ακόμη και η διαγραφή μιας ανάρτησης στο Instagram προκαλεί αντιδράσεις, η σύγχρονη κουλτούρα της “ακύρωσης” δυσκολεύεται να διαχειριστεί περιπτώσεις όπως η Μπαρντό. Πώς μπορεί κανείς να εξηγήσει τη διττή εικόνα της: ενός συμβόλου σεξουαλικής απελευθέρωσης και ταυτόχρονα ενός εκφραστή τοξικότητας και μίσους;
Στη Γαλλία, οι πολιτικές της Μπαρντό δεν προκάλεσαν έκπληξη. Ακόμη και οι επικήδειοι λόγοι ήταν αποκαλυπτικοί. Το περιοδικό “Le Monde” την περιέγραψε ως “ενσάρκωση φυλετικού μίσους” και “εξαίρεση στην γαλλική κουλτούρα”, καθώς υποστήριζε ανοιχτά την ακροδεξιά. Για τρεις δεκαετίες, η Μπαρντό ήταν παντρεμένη με τον Bernard d’Ormale, σύμβουλο του Εθνικού Μετώπου του Jean-Marie Le Pen, ο οποίος είχε εκφράσει την υποστήριξή του, λέγοντας ότι η Μπαρντό ήταν “νοσταλγική για μια καθαρή Γαλλία”.
Η εφημερίδα “Libération” ανέφερε ότι η αγάπη της Μπαρντό για τα ζώα, που κάποτε της χάρισε την εικόνα μιας “τρελής λάτρης των γατών”, είχε μετατραπεί σε μια “ταυτοτική ρητορική, όπου τα δικαιώματα των ζώων συνδέονταν με ρατσιστικές αντιλήψεις για τη Γαλλία”. Ως εκπρόσωπος της ριζοσπαστικής δεξιάς, η Μπαρντό ζούσε απομονωμένη στην έπαυλή της στο Saint-Tropez, “περιτριγυρισμένη από ζώα και την κακή της διάθεση”.
Η καθηγήτρια Ginette Vincendeau, ειδική στον γαλλικό κινηματογράφο, επισημαίνει ότι στη Γαλλία, η Μπαρντό ήταν πολύ πιο παρούσα στην πολιτική της ζωή από ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου παρέμενε κυρίως γνωστή ως κινηματογραφική σταρ. Η Vincendeau βίωσε την ένταση αυτής της διπλής εικόνας, όταν της ζητήθηκε να αναθεωρήσει την εκτίμησή της για την προσφορά της Μπαρντό στον γαλλικό κινηματογράφο, προσθέτοντας πληροφορίες για τις καταδίκες της για φυλετικό μίσος. Παρόλα αυτά, η Vincendeau πιστεύει ότι η Μπαρντό παραμένει μια “πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοπόρος φιγούρα στην αναπαράσταση των γυναικών”.
Η Μπαρντό δεν θεωρούσε τον εαυτό της φεμινίστρια, αλλά υπήρξε μια εξαιρετικά σημαντική μορφή στην ιστορία της γυναικείας σεξουαλικής απελευθέρωσης στη Γαλλία. Η εμφάνισή της στην ταινία “Και ο Θεός Έπλασε τη Γυναίκα” το 1956, όπου υποδύθηκε μια τολμηρή ορφανή, προκάλεσε σοκ. Η Vincendeau τονίζει ότι η Μπαρντό δεν ήταν απλώς ένα “σεξ-μπομ”, αλλά και μια γυναίκα που εξέφραζε τη δική της επιθυμία, προσφέροντας ένα όνειρο απελευθέρωσης για τις γυναίκες, ειδικά σε μια εποχή χωρίς νόμιμη αντισύλληψη ή αμβλώσεις.
Ο Émilie Giaime, λέκτορας ιστορίας και σπουδών μέσων ενημέρωσης, αναφέρει ότι η Μπαρντό υπήρξε “καταλύτης” για τη μετάβαση από μια “ξεραμένη κοινωνία, γεμάτη ηθικολογία… στις φοιτητικές επαναστάσεις του Μαΐου του ’68”. Η αντισυμβατική της φύση άνοιξε τον δρόμο για σύγχρονες εκφράσεις σεξουαλικής ελευθερίας.
Ωστόσο, η “Μπαρντομανία” είχε και το τίμημά της. Η Μπαρντό υπήρξε στόχος των αναδυόμενων παπαράτσι, βιώνοντας έντονη παρενόχληση, ακόμη και κατά τον τοκετό της. Αυτές οι εμπειρίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση των αυστηρών νόμων προστασίας προσωπικών δεδομένων στη Γαλλία σήμερα. Η Giaime υποστηρίζει ότι το τραύμα αυτής της περιόδου μπορεί να οδήγησε στην απόσυρσή της.
Η Δρ Sarah Leahy, ερευνήτρια γαλλικής γλώσσας και κινηματογράφου, περιγράφει τη Μπαρντό ως “προβοκατόρισσα” που απολάμβανε την αντιπαράθεση, τονίζοντας ότι ο ισλαμοφοβισμός της ήταν ειλικρινής. “Δεν φίλτραρε τον εαυτό της, έλεγε αυτό που σκεφτόταν, ανεξάρτητα από το αν συμφωνούμε ή αν το θεωρούμε αποτρόπαιο.”
Η Leahy παρατηρεί ότι οι φοιτητές αντιδρούν πλέον διαφορετικά στην ταινία “Και ο Θεός Έπλασε τη Γυναίκα”, καθώς η γνώση των μετέπειτα απόψεων της Μπαρντό καθιστά δυσκολότερη την πρόσληψη της εικόνας της στα ’50s. Η Μπαρντό, ως “φιγούρα από μια άλλη εποχή”, σε αντίθεση με συναδέλφους της που έφυγαν νέοι, έζησε πολλά χρόνια, αλλά μεγάλωνε όλο και πιο θυμωμένη.
“Όταν αρχίζει κανείς να ερευνά έναν μύθο, αποκαλύπτεται ότι είναι αδύνατο να εξαχθεί ένα μοναδικό, συνεκτικό νόημα από τη ζωή κάποιου, ειδικά κάποιου σαν την Μπαρντό, που έκανε τόσα πολλά διαφορετικά πράγματα”, λέει η Leahy. Η Μπαρντό υπήρξε το σεξ-σύμβολο, το πρότυπο, η συμπονετική αγωνίστρια, ο ρατσιστής – όλα αυτά ταυτόχρονα.
