Η ανακοίνωση της συμμετοχής του Bad Bunny στο ημίχρονο του Super Bowl τον Σεπτέμβριο προκάλεσε αμέσως την προσδοκία ότι ο Benito Antonio Martínez Ocasio θα έκανε μια δυναμική δήλωση. Πράγματι, όπως αποδείχθηκε, ο καλλιτέχνης τίμησε τις ρίζες του και ταυτόχρονα άγγιξε ευαίσθητα κοινωνικά και πολιτικά θέματα.
Παρά την αναμενόμενη αντίδραση από όσους θεωρούν την ισπανική γλώσσα “αντι-αμερικανική”, παρά την ιδιότυπη θέση του Πουέρτο Ρίκο ως αμερικανικού εδάφους, η εμφάνιση του Bad Bunny ξεπέρασε τα όρια της μουσικής. Τοποθετήθηκε σε ένα πλαίσιο όπου, μετά από περιπτώσεις όπως του Kaepernick, μια εμφάνιση στο NFL φάνηκε δύσκολο να αμφισβητήσει ουσιαστικά την εξουσία που οι καλλιτέχνες δέχονται στο κέντρο του κεφαλαίου και του εθνικισμού. Ωστόσο, ο Bad Bunny, με μια σειρά από επιλογές, κατόρθωσε να υμνήσει την πορτορικανική αγωνία και κουλτούρα.
Το “Debí Tirar Más Fotos” του 2025, η πιο πρόσφατη και μνημειώδης στιγμή στην τεκμηρίωση της πορτορικανικής πάλης από τον Bad Bunny, αποτέλεσε μια σοβαρή προειδοποίηση για τη διάβρωση του Πουέρτο Ρίκο για τους Πορτορικανούς, εξαιτίας ξένων φορολογικών κινήτρων και μαζικής οικονομικής εκτόπισης. Η τιμή σε αφρο-πορτορικανικούς τρόπους μουσικής αφήγησης και αντίστασης, όπως η bomba και η plena, καθώς και η 31ήμερη ρεζιντένσι του στο el Coliseo de Puerto Rico, έφεραν εκατομμύρια στην οικονομία του νησιού. Όλα αυτά έγιναν με σόλο αφοσίωση στο να μην συμβιβαστεί ποτέ με την πατρίδα, την ταυτότητα ή την ιστορία του.
Το ημίχρονο του Super Bowl είναι εγγενώς συνώνυμο του συμβιβασμού. Όμως, καθώς ο Benito έκανε την έναρξη του “Benito Bowl”, ο μεγαλύτερος συμβιβασμός του φάνηκε να είναι η ποσότητα των λέξεων που λογοκρίθηκαν από τους στίχους του.
Ένας νεαρός άνδρας με την σημαία του Πουέρτο Ρίκο, μπροστά από μια θάλασσα από ζαχαροκάλαμα, ξεκίνησε με μια ευχή για όλους: “Qué rico es ser Latino. Hoy se bebe” (“Πόσο γλυκό είναι να είσαι Λατίνος. Σήμερα πίνουμε”), αντηχώντας το αδιαμφισβήτητα πιο ακατάλληλο τραγούδι του Benito. Ντυμένος στα λευκά, όπως όλοι οι υπόλοιποι, και με ένα υπέροχο, κατά παραγγελία, σύνολο Ocasio με το έτος γέννησης της μητέρας του, 1964, ο Benito δικαίωσε πολλούς μάντεις του χρηματιστηρίου Kalshi με το “Titi Me Preguntó”, το θεμέλιο της περσόνας του.
Γύρω του, είχε δημιουργήσει ένα ολόκληρο οικοσύστημα κοινότητας: ηλικιωμένοι που παίζουν ντόμινο, πλανόδιοι πωλητές που πουλούν coco frío, piraguas και tacos (από το Villa’s Tacos του Λος Άντζελες), πυγμάχοι Xander Zayas και Emiliano Vargas στον αγώνα, ένας άνδρας που κάνει πρόταση γάμου στην κοπέλα του, ακριβώς τη στιγμή που ξεκινάει το “Yo Perreo Sola” με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες. “Las mujeres en el mundo entero,” λέει, “perreando sin miedo.” (“Οι γυναίκες σε ολόκληρο τον κόσμο, χορεύουν χωρίς φόβο.”) Πίσω του, στην “la casita” που έχτισε κατά εικόνα ενός σπιτιού στο νησί, υπήρχε ένα λεύκωμα αστέρων, μεταξύ των οποίων οι Karol G, Pedro Pascal, Cardi B, Jessica Alba, Young Miko και Alix Earle.
Όσοι είχαν λίγη φαντασία μπορεί να σκέφτηκαν ότι το “Safaera”, το πιο έντονο και “βρώμικο” perreo του YHLQMDLG, θα ήταν αδύνατο να εκτελεστεί. Αντ’ αυτού, ο Benito υπογράμμισε τα πολλά, πολλά λογοκριμένα σημεία του τραγουδιού και μια γραμμή που είναι διαβόητα αντίθετη με τους κανόνες του FCC.
Σαν να μην έφτανε αυτό, ο Benito έπεσε από την οροφή στην “la casita”, αποπροσανατολισμένος, καθώς ξεδιπλώθηκε ένα μείγμα από τα πιο δυνατά κομμάτια του reggaetón όλων των εποχών, ανάμεσά τους το “Pa’ Que Retozen” του Tego Calderón, το “Dale Don” του Don Omar, και φυσικά, το “Gasolina” του Daddy Yankee, για να ακολουθήσει το δικό του, εξαιρετικά βαρύ “EoO”. Η παράσταση στο σύνολό της ήταν μια εκθαμβωτική υπενθύμιση των πολλών πάνθεον Πορτορικανών θρύλων – στο reggaetón, στη σάλσα, στη μουσική jíbaro – που ο Benito διαδέχεται και ποτέ δεν αφήνει την ιστορία να ξεχαστεί.
Η Lady Gaga δεν ήταν μεταξύ των πιο δημοφιλών εικασιών για καλεσμένη στο ημίχρονο, αλλά ακόμη και το “Die With a Smile” είναι μια καλή στιγμή όταν η Gaga και οι Los Sobrinos το μετατρέπουν σε σάλσα σε έναν κυριολεκτικό γάμο επί σκηνής, πριν ο Benito ενωθεί μαζί της για ένα όμορφο “Baile Inolvidable”, στυλ Latine boda, με ένα παιδί να κοιμάται σε μια καρέκλα.
Αργότερα στην παράσταση, ο Ricky Martin ερμήνευσε με πάθος κάθε “le lo lai” στο “Lo que le pasó a Hawaii”. Όμως, η αγαπημένη μου εμφάνιση διασημότητας ήρθε στο “Nuevayol”, μέσα σε μια αναδημιουργία ενός όμορφου τετραγώνου με κομμωτήρια και παντοπωλεία: η “la santa madre” του Williamsburg, η Toñita, με όλα της τα δαχτυλίδια, σε ένα αντίγραφο του Caribbean Social Club της, το οποίο αντιστέκεται στην εκτόπιση από εργολάβους από το 1974 και παραμένει το μέρος όπου η κοινότητα μπορεί να απολαύσει πλούσια γεύματα και Medallas με 3 δολάρια.
Ο Benito εκπλήρωσε την υπόσχεση της μουσικής του να απεικονίσει την πραγματικότητα της πορτορικανικής ζωής: σε μια εκπληκτική ερμηνεία του “El Apagón”, ο Benito πέρασε την γαλάζια σημαία της ανεξαρτησίας του Πουέρτο Ρίκο στο γήπεδο, καθώς οι ερμηνευτές πάνω σε γραμμές ηλεκτροδότησης προσομοιώνουν τις συχνές διακοπές ρεύματος στο νησί, ως αποτέλεσμα της παρακμάζουσας ενεργειακής του υποδομής. Αυτή η θλιβερή υπενθύμιση μετατρέπεται γρήγορα στην αισιόδοξη έκκληση-απάντηση του “Café Con Ron” όταν ο Benito ενώνεται με τους Los Pleneros de la Cresta.
“Ο Θεός να ευλογεί την Αμερική”, διακηρύσσει ο Benito προχωρώντας προς το τέλος, ονομάζοντας αμέσως τη Χιλή, την Αργεντινή, και όλη τη Νότια και Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική, πριν τελειώσει με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Πουέρτο Ρίκο. “Seguimos aquí,” (“Είμαστε ακόμα εδώ”), κλείνει, κερδίζοντας ένα football που γράφει: “Μαζί, είμαστε η Αμερική.”
Αλλού στην παράσταση, ο Benito παρέδωσε σε ένα νεαρό αγόρι που παρακολουθούσε την ομιλία του στα Grammy στην τηλεόραση ένα δικό του βραβείο (την προηγούμενη εβδομάδα, το “Debí Tirar Más Fotos” κέρδισε το άλμπουμ της χρονιάς, το πρώτο άλμπουμ που τραγουδιέται κυρίως στα ισπανικά). Όμως, νωρίτερα στην εκπομπή, άνοιξε την πρώτη του ομιλία αποδοχής με την απλούστερη δήλωση που μπορούσε να κάνει εκείνη τη στιγμή, εν μέσω της συνεχιζόμενης κατοχής της Minneapolis από πράκτορες της Μετανάστευσης και Τελωνειακής Επιβολής (ICE). “Πριν πω ευχαριστώ στον Θεό, θα πω… ICE out,” είπε, το πρώτο στην εκπομπή, σε μια θύελλα χειροκροτημάτων. “Δεν είμαστε άγριοι, δεν είμαστε ζώα, δεν είμαστε εξωγήινοι. Είμαστε άνθρωποι, και είμαστε Αμερικανοί.” Τον Σεπτέμβριο, είχε παραδεχθεί ότι η πιθανότητα επιβολής του νόμου για τη μετανάστευση στις συναυλίες του επηρέασε την απόφασή του να μην περιοδεύσει στις ΗΠΑ.
Ενσωματωμένη στην πολιτική του “Debí Tirar Más Fotos” είναι η αμετάβλητη συνθήκη ότι το Πουέρτο Ρίκο δεν μπορεί να αφομοιωθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ή στην “αμερικανικότητα”. Σε όλη τη δισκογραφία του, έχει αναδείξει την στέρηση της καραϊβικής ταυτότητας, της εργασίας και της “jerga” (αργκό) που συμβαίνει όταν η αμερικανική φαντασία προσπαθεί να απορροφήσει, ή να θολώσει, τις κουλτούρες της.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Benito εμφανίζεται στο ημίχρονο του Super Bowl. Το 2020, ήταν καλεσμένος της Jennifer Lopez και της Shakira στο Super Bowl LIV στο Μαϊάμι. Η εμφάνιση, στην καλύτερη περίπτωση, ήταν ένας ανυπότακτος εορτασμός δύο λατίνων γιγάντων του 21ου αιώνα, και με το στοιχείο διαμαρτυρίας που αποδόθηκε στα κλουβιά που διακοσμούσαν το πεδίο γύρω τους, έκανε στην χειρότερη περίπτωση μια επίδειξη της λατίνικης καταπίεσης. Πού μας οδήγησε αυτή η συζήτηση; Και για ποιον όφελος;
Πολλές βίαιες πραγματικότητες για τις κοινότητές μας συνεχίζουν να συμβαίνουν έξω. Το Super Bowl δεν θα μεταδώσει ποτέ την επανάσταση. Αλλά φέτος, ο Benito θύμισε σε πολλούς από εμάς την αγάπη, την κοινότητα και την απόλυτη χαρά που δημιουργούμε μαζί καθημερινά, παρά τα πάντα.
