Οι σύγχρονες χριστουγεννιάτικες ταινίες συχνά εντυπωσιάζουν με την πολυτέλεια και τις τετριμμένες αναφορές στο πνεύμα των γιορτών, ενώ πολλές φορές μοιάζουν να ακολουθούν μια προβλέψιμη συνταγή. Ωστόσο, οι παραγωγές της δεκαετίας του 1940, ίσως λόγω της λιγότερο καθιερωμένης ακόμα φόρμας τους, προσφέρουν πιο ευφάνταστες και λιγότερο νευρωτικές προσεγγίσεις στο θέμα των Χριστουγέννων.
Μια από τις ευχάριστες ανακαλύψεις αυτής της περιόδου είναι το “It Happened on Fifth Avenue” (1947), μια ημι-ρομαντική φάρσα με μια εξαιρετική αρχική ιδέα: ο Aloysius T. McKeever, ένας χαρούμενος άστεγος, περνάει κάθε χρόνο τον χειμώνα στη Νέα Υόρκη, εκμεταλλευόμενος μια έπαυλη στην Fifth Avenue που παραμένει κενή κατά τη διάρκεια της απουσίας του ιδιοκτήτη της. Έναν χειμώνα, ο Aloysius προσκαλεί στο σπίτι του νέες γνωριμίες: τον βετεράνο Jim Bullock με τους φίλους του από τον στρατό, αλλά και την Trudy O’Connor, την κόρη του ιδιοκτήτη που ζει κρυφά. Όλα αυτά συμβαίνουν λίγο πριν τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, και ο σκηνοθέτης Roy Del Ruth προσδίδει στην ταινία μια αίσθηση “βρεθείσας οικογένειας” που οι σημερινές χριστουγεννιάτικες ταινίες δυσκολεύονται να πετύχουν. Η ταινία ισορροπεί άψογα ανάμεσα σε ένα κοινωνικό δράμα για την αξία της προσιτής στέγασης και ένα ρομαντικό αστικό παραμύθι.
Για τους λάτρεις του anime, το “Tokyo Godfathers” (2003) του Satoshi Kon αποτελεί μια συγκινητική, αστεία και στοχαστική εμπειρία, εμπνευσμένο από το γουέστερν “Three Godfathers” του John Wayne. Στην παραμονή των Χριστουγέννων στο χιονισμένο Τόκιο, τρεις άστεγοι – ένας αλκοολικός, μια τρανς γυναίκα και ένας νεαρός δραπέτης – βρίσκουν ένα εγκαταλελειμμένο βρέφος και ξεκινούν την αναζήτηση των γονιών του. Καθώς οι περιπέτειες διαδέχονται η μία την άλλη, οι χαρακτήρες προσφέρουν ένα γοητευτικό μείγμα πόνου και σπιρτάδας, ενώ η ταινία τονίζει τη μαγεία της σύμπτωσης, ένα από τα αγαπημένα μοτίβα των γιορτινών φιλμ.
Αν και το “It’s a Wonderful Life” του Frank Capra έχει την τιμητική του κάθε τέτοια εποχή, μια λιγότερο γνωστή, αλλά εξίσου αξιόλογη ταινία του ίδιου σκηνοθέτη είναι το “Meet John Doe”. Όπως και η ιστορία του George Bailey, έτσι και αυτή περιστρέφεται γύρω από τον “ξεχασμένο άνθρωπο”, τον οποίο υποδύεται ο Gary Cooper. Μια τολμηρή δημοσιογράφος (Barbara Stanwyck), μετά την απόλυσή της, γράφει ένα ψεύτικο γράμμα από έναν άνδρα που απειλεί να αυτοκτονήσει ανήμερα Χριστουγέννων, διαμαρτυρόμενος για τα κακώς κείμενα της κοινωνίας. Το κοινό ενθουσιάζεται, και η δημοσιογράφος πρέπει να βρει έναν άνδρα που θα ενσαρκώσει τον John Doe. Ο Doe μετατρέπεται σε εθνικό ήρωα, εμπνέοντας τους πάντες να γίνουν “καλύτεροι γείτονες”, ενώ η εκδότρια της εφημερίδας εκμεταλλεύεται την ευκαιρία για δικούς της πολιτικούς σκοπούς.
Στο χριστουγεννιάτικο θρίλερ, το “The Silent Partner” (1978) ξεχωρίζει ως μια ευχάριστη έκπληξη. Σε αυτό, ένας άπληστος Άγιος Βασίλης (Christopher Plummer) σχεδιάζει να ληστέψει μια τράπεζα, αλλά τα σχέδιά του ανατρέπονται από έναν παράξενο ταμία (Elliott Gould). Η ταινία, γραμμένη από τον νεαρό Curtis Hanson, είναι στιλάτη, σκληρή και απρόβλεπτη, φέρνοντας αντιμέτωπους δύο διαφορετικά είδη αμοραλιστών.
Για όσους προτιμούν πιο χαοτικά Χριστούγεννα, το “Almost Christmas” προσφέρει άφθονο γέλιο. Η ταινία διαθέτει ένα εντυπωσιακό καστ, συμπεριλαμβανομένων των Danny Glover, Mo’Nique και JB Smoove, οι οποίοι δίνουν ρεσιτάλ κωμωδίας σε ένα σκηνικό δυσλειτουργικής οικογενειακής επανένωσης.
Εκτός από τις παραπάνω, αξίζει να αναφερθούν και τα “Go” (1999), μια εναλλακτική ματιά σε ένα χριστουγεννιάτικο έγκλημα, το “The Miracle of Morgan’s Creek” (1944) του Preston Sturges, μια τολμηρή κωμωδία με αφετηρία μια απρόσμενη εγκυμοσύνη, το cult εφηβικό “Better Off Dead” (1985) με τον John Cusack, το γουέστερν “Hell’s Heroes” (1929) που διαδραματίζεται στην έρημο, το “Some of My Best Friends Are…” (1971) που εξερευνά τη ζωή σε ένα γκέι μπαρ μετά το Stonewall, και το ανεξάρτητο “Christmas, Again” (2014), μια λιτή ιστορία ενός πωλητή χριστουγεννιάτικων δέντρων στο Μπρούκλιν.
