Μια συγκινητική εμπειρία έζησε ο Dr. Samuel Waymon, ο νεότερος αδελφός της θρυλικής Nina Simone, καθώς πάτησε ξανά στο αναπαλαιωμένο σπίτι της παιδικής του ηλικίας, εκεί όπου μοιράστηκε στιγμές με την αείμνηστη τραγουδίστρια και ακτιβίστρια των πολιτικών δικαιωμάτων. Τον Φθινόπωρο του 2025, ο 81χρονος σήμερα Waymon, βραβευμένος συνθέτης, θυμήθηκε με νοσταλγία τις ημέρες που έπαιζε εκκλησιαστικό όργανο στο σπίτι και μαγείρευε με τη μητέρα του στην κουζίνα με την ξυλόσομπα, στην πόλη Tryon της North Carolina. Η χαρά του ήταν απερίγραπτη αντικρίζοντας το μεγάλο δέντρο της νιότης του να στέκεται ακόμα περήφανο στην αυλή. Η Simone, γεννημένη Eunice Waymon, έζησε σε αυτή τη λιτή κατοικία των 650 τετραγωνικών μέτρων, με τα τρία δωμάτια, μαζί με την οικογένειά της από το 1933 έως το 1937.
Μετά από περισσότερες από δύο δεκαετίες εγκατάλειψης και σοβαρής φθοράς, το πρόσφατα αποκατεστημένο σπίτι επαναβάπτισε το λευκό χρώμα, διατηρώντας παράλληλα στοιχεία της παλιάς του αίγλης στο εσωτερικό. Σε έναν φρεσκοβαμμένο τοίχο σε απόχρωση mint-blue, δεσπόζει ένα κουτί σκιάς που φιλοξενεί το σκουριασμένο βερνίκι του αρχικού σπιτιού. Ένα μικρό κομμάτι του λινοτάπητα της εποχής της Μεγάλης Ύφεσης κοσμεί το αναστηλωμένο ξύλινο πάτωμα, σαν ένα νησί του παρελθόντος μέσα στη θάλασσα του παρόντος.
«Μου προκαλεί υπέροχα δάκρυα χαράς στην καρδιά και στα μάτια, όταν στέκομαι σε εκείνο το σπίτι, στην βεράντα, μπαίνω στα δωμάτια όπου βρίσκεται η σόμπα, και λέω, “Ουάου, αυτό είναι πραγματικό. Το σπίτι έχει αποκατασταθεί”», δήλωσε ο Waymon. «Είναι σαν ταξίδι στο χρόνο».
Το σπίτι αγοράστηκε έναντι 95.000 δολαρίων το 2017 από τέσσερις Αφροαμερικανούς καλλιτέχνες, οι οποίοι αποτελούν τη συλλογικότητα Daydream Therapy LLC: τον σύγχρονο καλλιτέχνη Adam Pendleton, τον ζωγράφο και γλύπτη Rashid Johnson, την αφηρημένη καλλιτέχνιδα Julie Mehretu, και την κολαζ και κινηματογραφίστρια Ellen Gallagher. Για αυτούς, η δομή αυτή αποτελεί μια δήλωση ότι η ιστορία των Αφροαμερικανών αξίζει επένδυσης. Η αναπαλαίωση έρχεται σε μια εποχή όπου ιστορικοί και ερευνητές επισημαίνουν ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιχειρεί να υποβαθμίσει τη συμβολή των Αφροαμερικανών. Μια προεδρική εκτελεστική διαταγή έχει ήδη κατευθύνει τον αντιπρόεδρο, JD Vance, να διακόψει τη χρηματοδότηση για προγράμματα ή εκθέσεις που βασίζονται στη φυλή στο Smithsonian Institution και τα μουσεία και ερευνητικά του κέντρα. Η αναπαλαίωση της παιδικής κατοικίας της Simone μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα για το πώς τα ιδιωτικά χρηματοδοτούμενα έργα μπορούν να διατηρήσουν την ιστορία των Αφροαμερικανών σε μια εποχή που τα ομοσπονδιακά προγράμματα απειλούνται.
Την 1η Σεπτεμβρίου, ολοκληρώθηκε η συνολική αποκατάσταση του σπιτιού, έπειτα από χρόνια σχεδιασμού και συγκέντρωσης χρημάτων, με σχεδόν 850.000 δολάρια για υλικά, κατασκευή και μηχανική υποστήριξη, ενώ οι εργασίες ανακαίνισης είχαν ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2024. Το έργο επιβλέπεται από το African American Cultural Heritage Action Fund (AACHAF), το οποίο συνεργάζεται αυτήν τη στιγμή με μια συμβουλευτική ομάδα και την κοινότητα του Tryon για τη δημιουργία ενός μακροπρόθεσμου πλάνου διαχείρισης και προγραμματισμού για τον χώρο. Στόχος είναι η δημιουργία μιας πολιτιστικής περιοχής γύρω από το σπίτι, το οποίο αναμένεται να ανοίξει για το κοινό το 2027.
«Αυτό που μου αρέσει είναι το γεγονός ότι δεν κατέστρεψαν τη βασική δομή του σπιτιού· την βελτίωσαν και την αποκατέστησαν. Οπότε πιστεύω ότι όταν το κοινό ή οποιοσδήποτε μπει στο σπίτι, μπορεί να νιώσει το πνεύμα και την ενέργεια που υπήρχε σε αυτό το σπίτι», ανέφερε ο Waymon. «Αν κάποιος πιστεύει σε πνεύματα, θα αισθανθεί κάτι όταν μπει στο σπίτι [ότι] η Nina Simone, η Eunice Waymon, ήταν εκεί. Και αυτό είναι η χαρά που παίρνω από αυτό. Είναι πολύ ισχυρό».
Είναι ζωτικής σημασίας τα πολιτιστικά μνημεία της κοινότητας των Αφροαμερικανών να λαμβάνουν την ίδια βαρύτητα με άλλους πληθυσμούς, δήλωσε η Tiffany Tolbert, ανώτερη διευθύντρια διατήρησης του AACHAF. «Η δυνατότητα διατήρησης του σπιτιού γέννησης ή παιδικής ηλικίας αυτών των εικονικών προσωπικοτήτων, ακτιβιστών και ηγετών της αφροαμερικανικής κοινότητας είναι πραγματικά σημαντική, ώστε οι μελλοντικές γενιές να κατανοήσουν από πού προερχόμαστε, πώς έγιναν αυτά τα άτομα, οι εικονικές προσωπικότητες που γνωρίζουμε, αλλά και για να κατανοήσουν ευρύτερα την εμπειρία των Αφροαμερικανών σε αυτή τη χώρα», είπε. «Το να υπάρχει ακόμα αυτό το σπίτι, να είναι επισκέψιμο, να μπορούν οι άνθρωποι να μαθαίνουν, είναι σημαντικό, διότι βελτιώνει κατά πολύ την κατανόηση της αφροαμερικανικής εμπειρίας στα μέσα του 20ου αιώνα».
«Εμείς είμαστε αυτοί που περιμέναμε» Το σπίτι της Simone έφτασε στο ραντάρ του Pendleton τον χειμώνα του 2016, όταν έλαβε ένα μήνυμα από έναν επιμελητή μουσείου, ο οποίος τον ενημέρωσε ότι ήταν προς πώληση. Αρχικά, ο Pendleton σκέφτηκε άλλα άτομα που θα μπορούσαν να διατηρήσουν και να προστατεύσουν το σπίτι, αλλά στη συνέχεια αναφέρθηκε στην τελευταία φράση από το «Ποίημα για τις Νοτιοαφρικανίδες Γυναίκες» της ποιήτριας June Jordan: «Εμείς είμαστε αυτοί που περιμέναμε».
«Τελικά συνειδητοποίησα ότι το πρόσωπο δεν ήταν κάποιος άλλος. Το πρόσωπο ήμουν εγώ», δήλωσε ο Pendleton. «Ήταν μια χειρονομία, μια πράξη που πίστευα ότι θα είχε μεγαλύτερο αντίκτυπο αν ήταν μια ομάδα ανθρώπων που ένωναν τις δυνάμεις τους για να προστατεύσουν και να διατηρήσουν το σπίτι της παιδικής ηλικίας της Nina Simone».
Με τη βοήθεια ενός φίλου επιμελητή, ο Pendleton συνέταξε μια λίστα με συναδέλφους καλλιτέχνες που θα μπορούσαν να ενδιαφέρονται να τον ακολουθήσουν, και οι Johnson, Mehretu και Gallagher εντάχθηκαν γρήγορα στο εγχείρημα.
Όταν η συλλογικότητα αγόρασε το σπίτι τον επόμενο χρόνο, ο Pendleton αναλογιζόταν τι συνιστά την αμερικανική κουλτούρα και πώς αυτή εκπροσωπείται. Το σπίτι σήμαινε τη συμβολή της Simone στην αμερικανική ιστορία. «Ένα τόσο μεγάλο μέρος του τρόπου που κατανοούμε την κουλτούρα μας ως χώρα και την θέση μας μέσα σε αυτήν, γίνεται μέσω της μνήμης. Και η μνήμη, φυσικά, ενσωματώνεται σε άτομα. Επίσης, ενσωματώνεται σε διαφορετικές μορφές τέχνης, από τη ζωγραφική και τη γλυπτική, και φυσικά, στην περίπτωση της Nina Simone, τη μουσική της», δήλωσε ο Pendleton. «Η μουσική της είναι ισχυρή από τυπική άποψη, αλλά και από πολιτική και πολιτιστική, καθώς υπήρξε τόσο ένθερμη υποστηρίκτρια του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα κατά την εποχή της».
Περπατώντας στο σπίτι λίγο μετά την αγορά του, ο Pendleton εντυπωσιάστηκε από το πόσο ένιωσε το πνεύμα του χώρου. «”Εδώ ξεκίνησαν όλα για τη Nina, σε αυτό το ταπεινό σπίτι”», ανέφερε ότι σκέφτηκε. «Και μου ήρθε στο μυαλό, εκείνη τη στιγμή, ότι όλα ξεκινούν από κάπου».
Στη συνέχεια, οι καλλιτέχνες συνεργάστηκαν με το AACHAF, το οποίο ανέπτυξε μια στρατηγική διατήρησης για το σπίτι. Το 2020, το AACHAF δημιούργησε ένα δικαίωμα διατήρησης (preservation easement), μια νομική συμφωνία που περιορίζει οποιεσδήποτε μελλοντικές αλλαγές στο ακίνητο και αποτρέπει την κατεδάφιση, την οποία θα επιβλέπει η μη κερδοσκοπική οργάνωση Preservation North Carolina. Αρχιτεκτονικοί σύμβουλοι και το AACHAF δημιούργησαν ένα σχέδιο του πώς έμοιαζε το σπίτι όταν κατασκευάστηκε αρχικά, ερευνώντας τυπικές αφροαμερικανικές κατοικίες στη North Carolina στις αρχές του 20ου αιώνα και χρησιμοποιώντας μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία από την εποχή που ζούσαν εκεί οι Waymon. Επίσης, άντλησαν στοιχεία από τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη θεμελίωση και την οροφή για να ανακατασκευάσουν το κτίριο και να αποτρέψουν περαιτέρω φθορά. Οι αρχιτέκτονες δημιούργησαν ένα σχέδιο αποκατάστασης που περιλάμβανε την επισκευή των εισόδων και των τοίχων, την εξίσωση των δαπέδων και τη δημιουργία μιας προσβάσιμης ράμπας.
Το AACHAF έχει επίσης συμμετάσχει στη διατήρηση των σπιτιών του σαξοφωνίστα της τζαζ John Coltrane στο Long Island της Νέας Υόρκης και στη Φιλαδέλφεια. Έχει επίσης προσφέρει απευθείας επιχορηγήσεις για τη διατήρηση της κατοικίας του τρομπετίστα και τραγουδιστή της τζαζ Louis Armstrong στη Νέα Υόρκη και του τραγουδιστή του μπλουζ Muddy Waters στο Σικάγο.
Με το σπίτι της Simone, η Tolbert δήλωσε: «Δημιουργείται ένα μοντέλο που συνδυάζει τόσο τη διατήρηση του κτιρίου όσο και την προβολή και την ερμηνεία αυτών των χώρων, με στόχο την βαθύτερη κατανόηση της κληρονομιάς και της εμπειρίας αυτών των ατόμων, και πώς οι κοινότητες στις οποίες έζησαν ή διαμόρφωσαν ποιοι έγιναν, τόσο καλλιτεχνικά όσο και από μόνες τους ως ηγέτες στην αφροαμερικανική κοινότητα».
Ο Pendleton και το υπόλοιπο της συλλογικότητας συνέχισαν να δρουν ως εκπρόσωποι του έργου. Το 2023, συνεργάστηκε με το AACHAF και την τενίστρια Venus Williams για τη δημιουργία μιας δημοπρασίας και φιλανθρωπικής εκδήλωσης στην Pace Gallery της Νέας Υόρκης. Το έργο έλαβε επίσης χρηματοδότηση από τα ιδρύματα Mellon και Tejemos.
Τώρα που το σπίτι έχει αποκατασταθεί, το AACHAF και μια συμβουλευτική ομάδα συνεργάζονται με την εκκλησία St Luke’s CME, όπου κήρυττε η μητέρα της Simone, Kate Waymon, για να ενσωματωθεί η γύρω γειτονιά East Side στο μελλοντικό πρόγραμμα. Ο Pendleton βλέπει το μέλλον του σπιτιού ως χώρο προβληματισμού, δήλωσε, και «να γίνει ένα μέρος όπου καλλιτέχνες πηγαίνουν με πρόθεση για να γράψουν μουσική, για παράδειγμα, ή να παίξουν στην πόλη. Με άλλα λόγια, να είναι ένας μηχανισμός που προωθεί την ιστορία».
Αν η Simone επισκεπτόταν το σπίτι σήμερα, ο Waymon δήλωσε ότι η αδελφή του θα ήταν έκπληκτη και ευγνώμων που είχε αποκατασταθεί. Εκτός από το ότι είναι εκπρόσωπος της κληρονομιάς του κτιρίου ως ο τελευταίος εν ζωή αδελφός της Simone, ο Waymon διατηρεί ζωντανή τη μνήμη της κυκλοφορώντας ένα νέο ντουέτο με την αδελφή του, το τραγούδι “Love Me or Leave Me”, στα μέσα Ιανουαρίου 2026. Η φωνή της αδελφής του είχε ηχογραφηθεί το 1967 και ο Waymon πρόσθεσε τη δική του πριν από λίγους μήνες για να συνδέσει το παρόν με το παρελθόν. Το έργο είναι ένα ταξίδι πίσω στο χρόνο, παρόμοιο με αυτό που ένιωσε καθώς στεκόταν στην βεράντα του πρόσφατα ανακαινισμένου οικογενειακού του σπιτιού.
