Το αμερικανικό «Συμβούλιο Ειρήνης» που προτείνει ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, όπως λένε οι αναλυτές, δύσκολα θα αποτελέσει μια σοβαρή απειλή για τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Ταυτόχρονα, επισημαίνουν ότι νομικές ασάφειες, καθώς και αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία και τη χρηματοδότησή του, καθιστούν αβέβαιη τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της πρωτοβουλίας.
Το Πεκίνο αναμένεται να αντιδράσει με επιφυλάλαξη, αλλά ίσως να δει και κάποια οφέλη αν η προσοχή της Ουάσινγκτον αποσπαστεί αλλού. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει την Κίνα να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο σε ορισμένα περιφερειακά θέματα ασφαλείας, σύμφωνα με τους ίδιους.
Η ιδέα του συμβουλίου ειρήνης είχε πρωτοπαρουσιαστεί στο σχέδιο εκεχειρίας 20 σημείων του Τραμπ για την περιοχή της Γάζας, με σκοπό την επίβλεψη της ανοικοδόμησης της κατεστραμμένης από τον πόλεμο περιοχής. Η πρόταση είχε λάβει μάλιστα την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ωστόσο, ένα προσχέδιο του καταστατικού που στάλθηκε αργότερα σε υποψήφια μέλη, προέβλεπε την επέκταση του ρόλου του συμβουλίου και σε άλλες συγκρούσεις, γεννώντας ανησυχίες για πιθανή αμφισβήτηση του ρόλου του ΟΗΕ.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ δήλωσε ότι το συμβούλιο θα μπορούσε να κάνει «σχεδόν ό,τι θέλουμε», αλλά παράλληλα υποσχέθηκε ότι «θα το κάνουμε σε συνεννόηση με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών».
Ο Τραμπ παρέθεσε μια τελετή υπογραφής στο περιθώριο του Νταβός για το συμβούλιο. Μέχρι στιγμής, έχουν ενταχθεί πάνω από 20 χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αλβανίας, του Αζερμπαϊτζάν, της Λευκορωσίας, της Αιγύπτου, της Ουγγαρίας, της Ινδονησίας, του Ισραήλ, του Κοσσυφοπεδίου, του Πακιστάν, του Κατάρ, της Σαουδικής Αραβίας και του Βιετνάμ. Ο Τραμπ φέρεται να έχει ζητήσει από τις χώρες να πληρώσουν 1 δισεκατομμύριο δολάρια για μόνιμη συμμετοχή στο σώμα.
Η Κίνα επιβεβαίωσε ότι έλαβε πρόσκληση για συμμετοχή, αλλά δεν έχει διευκρινίσει αν θα αποδεχτεί. Από τα άλλα κράτη με δικαίωμα αρνησικυρίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία έχουν απορρίψει την προσφορά, ενώ η Ρωσία δήλωσε ότι είναι διατεθειμένη να καταβάλει το τέλος, αλλά αυτό θα απαιτούσε την άρση του παγώματος ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που διατηρούνται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας, μαζί με την Ιαπωνία και ορισμένες άλλες μεγάλες οικονομίες, είτε απέρριψαν τις προσκλήσεις είτε δεν έχουν απαντήσει ακόμη.
Σύμφωνα με το καταστατικό του συμβουλίου ειρήνης, ο Τραμπ θα υπηρετεί ως πρόεδρος ισόβια και θα μπορεί να αντικατασταθεί μόνο σε περίπτωση «εθελοντικής παραίτησης ή ως αποτέλεσμα ανικανότητας».
Ο Tong Zhao, ανώτερος εταίρος στο Carnegie Endowment for International Peace, δήλωσε ότι η πρωτοβουλία είναι απίθανο να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ, δεδομένων των «βαθιών προβλημάτων» του, από την ασάφεια γύρω από τη νομική βάση της εντολής του έως την αμφιλεγόμενη έκταση της ανεξέλεγκτης εξουσίας του Τραμπ εντός του σχεδιασμού του. «Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η πρωτοβουλία αναδεικνύει την αυξανόμενη διεθνή δυσαρέσκεια με το σημερινό σύστημα του ΟΗΕ, το οποίο αντιμετωπίζει μακροχρόνιες και βαθιά ριζωμένες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της γραφειοκρατικής δυσλειτουργίας».
Η παγκόσμια εμπιστοσύνη στην ικανότητα του ΟΗΕ να διαχειρίζεται διεθνείς διαφορές έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, με τις χώρες να εκφράζουν όλο και πιο ανοιχτά την ανάγκη για θεσμική μεταρρύθμιση και έναν ισχυρότερο ρόλο για τον οργανισμό. Η αμερικανική στρατιωτική επίθεση στη Βενεζουέλα στις αρχές Ιανουαρίου προκάλεσε επίσης ανησυχίες ότι οι διεθνείς θεσμοί υπονομεύονται περαιτέρω.
Ο Zhao εκτίμησε ότι το Συμβούλιο Ειρήνης είναι απίθανο να γίνει ο κεντρικός διεθνής φορέας για τη διαχείριση ή την επίλυση παγκόσμιων συγκρούσεων. «Ωστόσο, η πιο ad hoc προσέγγιση «συνασπισμού των προθύμων» μπορεί να θεωρηθεί από κάποιους ως χρήσιμη στη διαχείριση ορισμένων περιφερειακών κρίσεων».
Η Κίνα είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει το συμβούλιο ως βάση για να επικρίνει αυτό που θεωρεί προσπάθειες των ΗΠΑ να υπονομεύσουν τον ΟΗΕ και τη διεθνή τάξη που επικεντρώνεται στον ΟΗΕ, πρόσθεσε. «Ταυτόχρονα, η πρωτοβουλία μπορεί να αυξήσει τις ανησυχίες του Πεκίνου σχετικά με την αντιλαμβανόμενη αμερικανική μονομέρεια, ενισχυμένη από έναν νέο συνασπισμό προθύμων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ». «Μπορεί επίσης να εκμεταλλευτεί από φωνές εντός του Πεκίνου που υποστηρίζουν έναν πιο ενεργό ρόλο της Κίνας στη διεθνή διαμεσολάβηση – ή ακόμη και παρέμβαση – σε άλλες γεωοικονομικά ή γεωπολιτικά σημαντικές περιοχές του κόσμου».
Το Πεκίνο έχει αυτοπροταθεί όλο και περισσότερο ως υπερασπιστής του πολυμερούς συστήματος και της υφιστάμενης παγκόσμιας τάξης, αναλαμβάνοντας παράλληλα έναν μεγαλύτερο ρόλο ως διαμεσολαβητής σε συγκρούσεις, συμπεριλαμβανομένης της φιλοξενίας διαπραγματεύσεων. Όταν ρωτήθηκε να σχολιάσει το συμβούλιο ειρήνης, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε τη δέσμευση της χώρας για πραγματικό πολυμερή συστήμα. «Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθεί το διεθνές τοπίο, η Κίνα θα παραμείνει σταθερά προσηλωμένη στη διαφύλαξη του διεθνούς συστήματος με πυρήνα τον ΟΗΕ, της διεθνούς τάξης που βασίζεται στο διεθνές δίκαιο και των βασικών κανόνων που διέπουν τις διεθνείς σχέσεις, βάσει των σκοπών και των αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», δήλωσε τον περασμένο μήνα.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, έχει επίσης επισημάνει ότι η βασική ευθύνη για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια πρέπει να παραμένει στον ΟΗΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας του. «Μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας μπορεί να λάβει αποφάσεις δεσμευτικές για όλους, και κανένα άλλο σώμα ή κανένας άλλος συνασπισμός δεν μπορεί νομικά να απαιτείται να έχει όλα τα κράτη μέλη να συμμορφώνονται με αποφάσεις για την ειρήνη και την ασφάλεια», δήλωσε ο Γκουτέρες την περασμένη Πέμπτη.
Ο Song Luzheng, ερευνητής στο China Institute του Πανεπιστημίου Fudan, δήλωσε ότι οι πολιτικές του Τραμπ από την έναρξη της θητείας του αμφισβητούσαν ήδη τη διεθνή τάξη και το Συμβούλιο Ειρήνης ήταν «μια συνέχεια αυτής της πρόκλησης». «Ο αντίκτυπος στην Κίνα, από μακροοικονομική άποψη, είναι σαφώς αρνητικός: οποιαδήποτε πρόκληση στην εξουσία του ΟΗΕ και τη διεθνή τάξη επηρεάζει την Κίνα, καθώς η Κίνα είναι μέρος αυτής της τάξης και μέλος του ΟΗΕ», ανέφερε. «Αλλά υπάρχει και ένα πιθανό όφελος. Δημιουργώντας το Συμβούλιο Ειρήνης, ο Τραμπ αποσπά την προσοχή σε παγκόσμιες εμπόλεμες ζώνες, πράγμα που σημαίνει λιγότερη εστίαση στην Κίνα ή στον περιορισμό της Κίνας. Δεδομένου ότι οι πόροι μιας χώρας είναι περιορισμένοι, αυτή η αλλαγή θα μπορούσε στην πραγματικότητα να λειτουργήσει προς όφελος της Κίνας».
Ο Song πρόσθεσε ότι πολλές χώρες θα είχαν ενταχθεί στο συμβούλιο για να αξιοποιήσουν την αμερικανική επιρροή, αλλά η αποτελεσματικότητά του θα μπορούσε να παραμείνει αβέβαιη μόλις ο Τραμπ αποχωρήσει από το αξίωμα. «Αν αναλάβει μια Ρεπουμπλικανική κυβέρνηση, μπορεί να παραμείνουν μέλη. Αν έρθει στην εξουσία μια Δημοκρατική κυβέρνηση, μπορεί να αποσυρθούν οποιαδήποτε στιγμή. Αυτές οι χώρες ενεργούν ευκαιριακά».
Ερωτήματα παραμένουν επίσης σχετικά με την αξιοπιστία του Τραμπ, την εφικτότητα της πρότασης και το αν η Ουάσινγκτον έχει επαρκή οικονομική υποστήριξη για το συμβούλιο, σύμφωνα με τον Wang Yiwei, διευθυντή του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο Πανεπιστήμιο Renmin του Πεκίνου. Η ιδέα της παράκαμψης του ΟΗΕ είναι απίθανο να γίνει δεκτή από τη διεθνή κοινότητα, δήλωσε ο Wang. «Έτσι, η Κίνα δεν θα απορρίψει ανοιχτά [τον Τραμπ], ειδικά με την προγραμματισμένη επίσκεψή του τον Απρίλιο, για να δείξει κάποια ευγένεια. Αλλά σίγουρα δεν θα τον υποστηρίξει». «Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι πρέπει να εργαστούμε μέσω του ΟΗΕ και να επιδιώξουμε μεταρρυθμίσεις, όχι να δημιουργήσουμε ένα ξεχωριστό σύστημα και να μην επιτρέψουμε σε άλλους να το κάνουν».
