Από τότε που ο Donald Trump επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, μια ολοένα και μεγαλύτερη ομάδα Κινέζων αξιωματούχων και αναλυτών μιλάει για ένα πρωτοφανές παράθυρο ευκαιρίας για το Πεκίνο να αναπροσαρμόσει τις εγχώριες και διεθνείς στρατηγικές του. Στην καρδιά αυτής της προσέγγισης βρίσκεται το ζήτημα της Ταϊβάν, ένα διαχρονικό σημείο έντασης στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Πεκίνου.
Καθώς η κυβέρνηση Trump εντείνει τις πολιτικές “America First” στο εξωτερικό, οι ΗΠΑ – ο αυτοαποκαλούμενος “αστυνομικός του κόσμου” για επτά δεκαετίες – έχουν ξεκινήσει μια άνευ προηγουμένου υποχώρηση από παγκόσμιες δεσμεύσεις και συνθήκες. Το πιο κρίσιμο είναι ότι η χαρακτηριστική συναλλακτική διπλωματία του Trump έχει πυροδοτήσει τη φαντασία στην Κίνα, ιδιαίτερα μεταξύ των εθνικιστών, που βλέπουν τη στιγμή ως ιδανική για το Πεκίνο να επιδιώξει την επανένωση με την Ταϊβάν.
Αυτό το υπόβαθρο παρέχει το πλαίσιο για τις εντάσεις μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας, οι οποίες προηγήθηκαν και ακολούθησαν υψηλού επιπέδου ανταλλαγές μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας. Η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός Sanae Takaichi, σθεναρή σύμμαχος των ΗΠΑ, πρότεινε πρόσφατα ότι το Τόκιο θα μπορούσε να απαντήσει στρατιωτικά εάν το Πεκίνο κινηθεί εναντίον της Ταϊβάν. Οι δηλώσεις της προκάλεσαν σφοδρή αντίδραση από το Πεκίνο. Η δυναμική που ξεδιπλώνεται τους επόμενους μήνες θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τη γεωπολιτική στην ευρύτερη περιοχή του Στενού της Ταϊβάν και πέρα από αυτό.
Οι εικασίες σχετικά με τις προθέσεις του Πεκίνου για την Ταϊβάν έχουν κορυφωθεί από τότε που ο πρόεδρος Xi Jinping ανέλαβε την εξουσία στα τέλη του 2012. Ο Xi έχει εντείνει τις κινεζικές ασκήσεις στο Στενό της Ταϊβάν και στη Νότια Σινική Θάλασσα. Τα πράγματα κλιμακώθηκαν μετά την ανάληψη της ηγεσίας της Ταϊβάν από τον William Lai Ching-te το 2024, γνωστό για τις υπέρ-ανεξαρτησιακές του τάσεις, πυροδοτώντας πιο συχνές και εκτεταμένες ασκήσεις της ηπειρωτικής χώρας.
Οι ΗΠΑ παραμένουν το κύριο εμπόδιο για το Πεκίνο, ενισχύοντας την Ταϊβάν μέσω σταθερών πωλήσεων όπλων και του νόμου για τις σχέσεις με την Ταϊβάν. Από την επίσημη διπλωματική αναγνώριση της Κίνας το 1979, η Ουάσιγκτον διαχειρίζεται το ζήτημα με υπολογισμένη αμφισημία. Οι Κινέζοι ηγέτες επικαλούνται σταθερά την αρχή “μία Κίνα”, πιέζοντας για μειωμένη υποστήριξη από τις ΗΠΑ προς το νησί. Ως απάντηση, οι ΗΠΑ υιοθετούν μια “πολιτική μίας Κίνας” που αναγνωρίζει τη θέση του Πεκίνου χωρίς να την επικυρώνει, διατηρώντας παράλληλα στρατηγική ασάφεια σχετικά με την πιθανή επέμβαση σε μια διασυνοριακή σύγκρουση. Ενώ η Ταϊβάν αντιπροσωπεύει ένα από τα ισχυρότερα σημεία πίεσης της Ουάσιγκτον κατά του Πεκίνου, η εγκατάλειψή της φάνταζε απίθανη, μέχρι τώρα.
Η περιφρονητική ρητορική του Trump κατά της Ταϊβάν – κατηγορώντας την ότι κλέβει την κυριαρχία της Αμερικής στους ημιαγωγούς – έχει ενθαρρύνει τους “γερακιούς” του Πεκίνου. Για αυτούς, η κοσμοθεωρία του Trump δίνει προτεραιότητα στις διμερείς συναλλαγές έναντι των ιδεολογικών σταυροφοριών, θεωρώντας τις συμμαχίες ως συναλλακτικά βάρη παρά ως ιερούς όρκους.
Στο πλαίσιο αυτού του εξελισσόμενου τοπίου ΗΠΑ-Κίνας, τα πρόσφατα σκηνοθετημένα σήματα του Πεκίνου σχετικά με την Ταϊβάν, μαζί με τις έντονες αποδοκιμασίες του προς την Ιαπωνία, αξίζουν προσεκτική παρακολούθηση. Ένα αξιοσημείωτο μήνυμα ήρθε τον Σεπτέμβριο, όταν ο κρατικός ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Κίνας πρόβαλε ένα δράμα 39 επεισοδίων σε prime time, με τίτλο “Silent Honour”, που αφηγούνταν τις πραγματικές περιπέτειες του Wu Shi, ενός κατασκόπου του Κομμουνιστικού Κόμματος ενσωματωμένου στον στρατό της Ταϊβάν. Υμνούσε διακριτικά την διείσδυση και την υπονόμευση ως μονοπάτια προς την ενότητα.
Τον Οκτώβριο, το ανακοινωθέν της τέταρτης συνόδου της Εθνικής Λαϊκής Συνέλευσης ανέφερε τη φράση “προώθηση της υπόθεσης της εθνικής επανένωσης”. Η απουσία αυτή από το έγγραφο του περασμένου έτους έχει εντείνει τις εικασίες. Τον ίδιο μήνα, η Μόνιμη Επιτροπή του Εθνικού Λαϊκού Κογκρέσου όρισε την 25η Οκτωβρίου ως Ημέρα Εορτασμού της Αποκατάστασης της Ταϊβάν, σηματοδοτώντας το τέλος της ιαπωνικής κυριαρχίας και την επιστροφή της Ταϊβάν στην κινεζική κυριαρχία το 1945. Εν τω μεταξύ, μια σειρά σχολίων γραμμένων υπό ψευδώνυμο περιέγραψε τα υποτιθέμενα οφέλη της ειρηνικής επανένωσης.
Ένα ακόμη πιο χαρακτηριστικό σήμα εμφανίστηκε στις 30 Οκτωβρίου, στο Busan της Νότιας Κορέας, κατά τη σύνοδο κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC). Εκεί, ο Xi και ο Trump συναντήθηκαν για την πρώτη τους πρόσωπο με πρόσωπο συνάντηση μετά από έξι χρόνια, την οποία και οι δύο πλευρές περιέγραψαν ως επιτυχημένη. Παραδόξως, η Ταϊβάν φέρεται να παραλείφθηκε από την ατζέντα. Αναφορές από το Xinhua και τον Trump ανέφεραν ότι το νησί δεν συζητήθηκε, μια τακτική σιωπή που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει πραγματισμό, με επίκεντρο το εμπόριο, ή σκόπιμη αμφισημία για να αποφευχθεί η υπέρβαση κόκκινων γραμμών. Ένα πράγμα είναι σίγουρο: το βλέμμα του Trump εστίαζε στις εξαγωγές και τα ορυκτά, όχι στους χάρτες του στενού.
Η απροθυμία του Trump μπορεί να ώθησε τη δήλωση της Takaichi, η οποία έσπασε τη μακροχρόνια αμφισημία της Ιαπωνίας, επιβεβαιώνοντας την πιθανή στρατιωτική εμπλοκή σε κρίση στην Ταϊβάν. Η αντίδραση του Πεκίνου ήταν άμεση και σφοδρή: φλογερή καταδίκη, μια αναφερόμενη επανεφαρμογή της απαγόρευσης εισαγωγής ιαπωνικών θαλασσινών και εκκλήσεις προς τους Κινέζους τουρίστες να αποφύγουν την Ιαπωνία. Καθώς η Takaichi παραμένει σταθερή, η ρητορική συνεχίζεται. Στις 23 Νοεμβρίου, ο Κινέζος Υπουργός Εξωτερικών Wang Yi κατηγόρησε το Τόκιο ότι παραβίασε μια κόκκινη γραμμή και προειδοποίησε κατά της “αναβίωσης του ιαπωνικού μιλιταρισμού”.
Στη συνέχεια, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον Trump, ο Xi “τόνισε ότι η επιστροφή της Ταϊβάν στην Κίνα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης”. Σύμφωνα με τον λογαριασμό του Υπουργείου Εξωτερικών της Κίνας για την κλήση, ο Trump σημείωσε ότι “οι ΗΠΑ κατανοούν πόσο σημαντικό είναι το ζήτημα της Ταϊβάν” για το Πεκίνο. Ωστόσο, στην ανάρτησή του στο Truth Social σχετικά με την κλήση, ο Trump παρέλειψε οποιαδήποτε αναφορά στην Ταϊβάν ή στη διπλωματική διαμάχη Πεκίνου-Τόκιο, γεγονός που σίγουρα έχει προκαλέσει ανησυχία στο Τόκιο και την Ταϊπέι. Ο Trump αργότερα τηλεφώνησε στην Takaichi, παροτρύνοντάς την να “χαμηλώσει τον τόνο” στην κρίση.
Αυτή η παρέμβαση, σε συνδυασμό με τη σχετική σιωπή του σχετικά με την Ταϊβάν και τη διπλωματική διαμάχη μεταξύ Πεκίνου και Τόκιο, λέει πολλά για τις προτεραιότητες του Trump. Ευθυγραμμίζεται με τα σχέδια του Trump να επισκεφθεί την Κίνα τον Απρίλιο, με πιθανή ανταπόδοση από τον Xi να επισκεφθεί τις ΗΠΑ αργότερα. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Xi θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί τέτοιες συνόδους κορυφής για να πείσει τον Trump να απαλύνει την υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ταϊβάν – ίσως με αντάλλαγμα μια σαρωτική οικονομική συμφωνία. Αυτό θα μπορούσε να προσφέρει στο Πεκίνο νέα μοχλεύματα για να περιορίσει τις επιλογές της Ταϊβάν και να διαβρώσει την αποφασιστικότητα των κατοίκων του νησιού, ειδικά εν μέσω βαθύτερων εσωτερικών πολιτικών διαιρέσεων.
Στο “Η Τέχνη του Πολέμου”, ο αρχαίος Κινέζος στρατηγιστής Sun Tzu γράφει: “Το να υποτάξεις τον εχθρό χωρίς μάχη είναι η υπέρτατη αριστεία”. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι φήμες για μια πιθανή στρατιωτική ώθηση για επανένωση θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν. Ο Trump έχει δηλώσει δημόσια ότι ο Xi υποσχέθηκε να μην αναλάβει στρατιωτική δράση κατά τη διάρκεια της θητείας του, αλλά το Πεκίνο δεν αναγνώρισε μια τέτοια υπόσχεση. Ωστόσο, το “παράθυρο” του Trump θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ένα πιο διακριτικό μονοπάτι – ένα μονοπάτι πίεσης και απομόνωσης μέχρι η Ταϊβάν να ξεμείνει από επιλογές.
