Η Κίνα ανακοίνωσε πρόσφατα ότι θα επιβάλει καθεστώς αδειοδότησης εξαγωγών σε περίπου 300 προϊόντα χάλυβα από την 1η Ιανουαρίου. Αυτή η κίνηση, αν και φαινομενικά τεχνική, στέλνει ένα σαφές μήνυμα ότι το Πεκίνο προσπαθεί να αντιμετωπίσει μια βασική πηγή εμπορικών τριβών με τις αναδυόμενες αγορές εταίρους του.
Για να κατανοήσουμε την πρόθεση της πολιτικής, πρέπει να τοποθετηθεί στο ευρύτερο πλαίσιο της εμπορικής θέσης της Κίνας φέτος. Καθώς ο παγκόσμιος εμπορικός προστατευτισμός εντείνεται, οι εξαγορές της Κίνας έχουν δείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Ακόμη και με τις αποστολές προς τον μεγαλύτερο εξαγωγικό προορισμό της, τις Ηνωμένες Πολιτείες, να μειώνονται κατά 18,3% σε ετήσια βάση τους πρώτους 11 μήνες του έτους, οι συνολικές εξαγωγές της Κίνας εξακολουθούν να αυξάνονται κατά 6,2%. Αυτό το αποτέλεσμα αντικατοπτρίζει όχι μόνο την προσαρμοστικότητα των κινεζικών εταιρειών, αλλά και μια σκόπιμη επαναπροσδιορισμό της εξαγωγικής στρατηγικής.
Μέρος αυτής της ανθεκτικότητας προέρχεται από την ισχύ των εξαγωγών υψηλότερης τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των μπαταριών και του ηλιακού εξοπλισμού. Ωστόσο, εξίσου σημαντική υπήρξε η στροφή της Κίνας προς τις αναδυόμενες αγορές – ιδίως τη Νοτιοανατολική Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική – όπου τα εμπορικά εμπόδια παραμένουν χαμηλότερα και η αύξηση της ζήτησης ισχυρότερη. Για την Κίνα, αυτές οι αγορές καθορίζουν όλο και περισσότερο εάν η μηχανή εξαγωγών της μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί εν μέσω αυξανόμενων αντιξοοτήτων από τις προηγμένες οικονομίες.
Ωστόσο, αυτές οι σχέσεις γίνονται όλο και πιο ευαίσθητες. Βεβαίως, οι περισσότερες αναδυόμενες οικονομίες δεν έχουν υιοθετήσει μια ανοιχτά εχθρική στάση απέναντι στην Κίνα. Ωστόσο, οι εμπορικές τριβές συσσωρεύονται σαφώς, και ο χάλυβας έχει γίνει το πιο ορατό σημείο ανάφλεξης.
Από τις αρχές του περασμένου έτους έως τον Σεπτέμβριο του τρέχοντος έτους, η Κίνα αντιμετώπισε περίπου 54 υποθέσεις εμπορικών κυρώσεων που στόχευαν τις εξαγωγές χάλυβα της – περισσότερες από ό,τι τα προηγούμενα πέντε χρόνια μαζί. Μόνο πέρυσι, χώρες όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική και η Τουρκία επέβαλαν νέους δασμούς αντιντάμπινγκ στα κινεζικά προϊόντα χάλυβα. Φέτος, το Βιετνάμ και η Μαλαισία – οι μεγαλύτεροι και τρίτοι μεγαλύτεροι εμπορικοί εταίροι της Κίνας μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών – ακολούθησαν το παράδειγμα με παρόμοιους δασμούς.
Η τάση αυτή υποδηλώνει ότι οι ανησυχίες για τον κινεζικό χάλυβα δεν περιορίζονται πλέον στις δυτικές αγορές. Για να είμαστε δίκαιοι, ο τομέας του χάλυβα ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή των εμπορικών διαφωνιών. Είναι εργασιοβόρος, πολιτικά ευαίσθητος και ευρέως θεωρείται ακρογωνιαίος λίθος της βιομηχανικής κυριαρχίας. Ως ο μεγαλύτερος παραγωγός και εξαγωγέας χάλυβα παγκοσμίως, η Κίνα δεν είναι άγνωστη σε τέτοιες συγκρούσεις. Ωστόσο, το πλαίσιο στο οποίο εκτυλίσσονται αυτές οι τριβές τώρα αξίζει προσοχής.
Η πρόσφατη αντίδραση από τις αναδυόμενες αγορές συνδέεται στενά με τις διαρθρωτικές αλλαγές στην κινεζική οικονομία. Η παρατεταμένη ύφεση στον τομέα των ακινήτων, σε συνδυασμό με την πιο αργή επένδυση σε υποδομές, έχει μειώσει δραστικά την εγχώρια ζήτηση για δομικά υλικά. Αντιμέτωποι με τη μείωση της ζήτησης στο εσωτερικό, οι παραγωγοί χάλυβα δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να στραφούν προς τα έξω. Το 2023 και το 2024, οι εξαγωγές χάλυβα της Κίνας αυξήθηκαν κατά 36,2% και 22,7% αντίστοιχα και αναμένεται να φτάσουν σε επίπεδα ρεκόρ φέτος.
Καθώς οι προηγμένες οικονομίες έθεταν υψηλότερα εμπόδια στα κινεζικά αγαθά, οι αναδυόμενες αγορές απορρόφησαν δυσανάλογο μερίδιο αυτών των αυξανόμενων εξαγωγών. Ενώ αυτό βοήθησε στη διατήρηση της κινεζικής βιομηχανικής παραγωγής, άσκησε συνεχή πίεση στις τοπικές βιομηχανίες χάλυβα στις εισάγουσες χώρες, περιορίζοντας τον πολιτικό χώρο για τις κυβερνήσεις να παραμείνουν αμέτοχες.
Το Πεκίνο δεν αγνοεί αυτούς τους κινδύνους. Νωρίτερα φέτος, στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής για τον περιορισμό του “εσωτερικού” ανταγωνισμού, η κεντρική κυβέρνηση δεσμεύτηκε να περιορίσει την παραγωγή χάλυβα. Από τον Ιανουάριο έως τον Νοέμβριο, η παραγωγή αργού χάλυβα μειώθηκε κατά 4% σε ετήσια βάση. Κατά την ίδια περίοδο, οι εξαγωγές προϊόντων χάλυβα εξακολουθούσαν να αυξάνονται κατά 6,7%, αλλά ο ρυθμός αυτός ήταν αισθητά πιο αργός από τα δύο προηγούμενα χρόνια, υποδηλώνοντας ότι βρισκόταν σε εξέλιξη μια προσαρμογή.
Η κατεύθυνση της πολιτικής διευκρινίστηκε σε ένα σχέδιο Σεπτεμβρίου που περιγράφει την ανάπτυξη της βιομηχανίας χάλυβα για τα επόμενα δύο χρόνια. Το έγγραφο δεσμεύεται για αυστηρό έλεγχο της χωρητικότητας και τονίζει ότι η ανάπτυξη θα πρέπει να προέρχεται από την εκβιομηχάνιση και την τεχνολογική καινοτομία, αντί για την επέκταση της χωρητικότητας. Αξίζει να σημειωθεί ότι καλεί επίσης για στενότερη βιομηχανική συνεργασία με τους εταίρους της πρωτοβουλίας “Belt and Road”, καλύτερη πειθαρχία στον εξαγωγικό ανταγωνισμό και μεγαλύτερη εστίαση σε προϊόντα χάλυβα υψηλότερης αξίας και ειδικότητας.
Η Κίνα χρωστά την εξαγωγική της επιτυχία φέτος σε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό – από τις πρώτες επενδύσεις της πρωτοβουλίας “Belt and Road” που άνοιξαν νέους εμπορικούς διαδρόμους, μέχρι τη συνεχή υποστήριξη της βιομηχανικής πολιτικής για τους τομείς υψηλής τεχνολογίας και τους αναδυόμενους. Η διατήρηση αυτής της επιτυχίας απαιτεί τώρα πρόβλεψη αντί για αντίδραση. Η ατιμωρησία των εμπορικών τριβών με τις αναδυόμενες αγορές θα κινδύνευε να μετατρέψει τις ειδικές διαμάχες σε ευρύτερη πολιτική ορμή για τον προστατευτισμό.
Υπό αυτή την έννοια, το καθεστώς αδειοδότησης εξαγωγών χάλυβα σηματοδοτεί ένα βήμα προς πιο προορατική εμπορική διακυβέρνηση. Αντί να περιμένει τις εντάσεις να κλιμακωθούν, το Πεκίνο φαίνεται αποφασισμένο να ομαλοποιήσει τις εντάσεις με βασικούς αναδυόμενους εταίρους – μια προσέγγιση που θα μπορούσε να αποδειχθεί κρίσιμη καθώς η Κίνα πλοηγείται σε ένα πιο κατακερματισμένο και πολιτικά φορτισμένο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
