Με την Τεχεράνη να υποδεικνύει την Κίνα ως πιθανό διπλωματικό διαμεσολαβητή στην κλιμακούμενη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας-Ιράν το 2023 ήταν δύσκολο να επαναληφθεί. Επιπλέον, τονίζεται η δυσκολία της Ουάσινγκτον να αποδεχθεί τρίτη, μεσολάβηση, μετά την επιβεβαίωση από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Donald Trump, ότι μια προγραμματισμένη συνάντηση με τον πρόεδρο της Κίνας, Xi Jinping, στο Πεκίνο θα αναβληθεί για “πέντε ή έξι εβδομάδες” λόγω της ένοπλης σύγκρουσης.
Το Πεκίνο έχει ήδη αναλάβει υψηλού επιπέδου διπλωματική δράση, αποστέλλοντας τον ειδικό απεσταλμένο του για τη Μέση Ανατολή στην περιοχή με σκοπό την αποκλιμάκωση των εντάσεων, που διανύουν την τρίτη εβδομάδα του πολέμου. Σε συνέντευξή του στην Al Jazeera, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Abbas Araghchi, δήλωσε ότι “αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, μπορούν να δράσουν ως μεσολαβητές”, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη είναι έτοιμη να εξετάσει προτάσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Ο Araghchi έκανε αναφορά στο ρόλο της Κίνας στην αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας το 2023, σημειώνοντας ότι και οι δύο πλευρές σεβάστηκαν τη συμφωνία που επιτεύχθηκε στο Πεκίνο. Αυτή η εξέλιξη θεωρήθηκε ευρέως ως αντανάκλαση της αυξανόμενης επιρροής της Κίνας στην περιοχή. Ο Araghchi τόνισε ότι το Ιράν είναι έτοιμο να ακούσει προτάσεις από μεσολαβούντες χώρες για τον τερματισμό της σύγκρουσης, εφόσον αυτές πληρούν τις απαιτήσεις και τις προϋποθέσεις της Τεχεράνης.
Οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου, είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο αρκετών ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του πρώην ανώτατου ηγέτη, Ayatollah Ali Khamenei. Ως αντίποινα, οι ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις σε χώρες του Κόλπου που ευθυγραμμίζονται με τις ΗΠΑ έχουν επηρεάσει σημαντικά την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα ενέργειας, ειδικά με το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, μέσω του οποίου διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Παρά την ανοιχτή πρόσκληση της Τεχεράνης για μεσολάβηση, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι συνθήκες που οδήγησαν στην προσέγγιση Σαουδικής Αραβίας-Ιράν το 2023 ήταν θεμελιωδώς διαφορετικές. Ο Li Weijian, ερευνητής στα Shanghai Institutes for International Studies, έκανε διάκριση μεταξύ της σύγκρουσης που αφορούσε τη Σαουδική Αραβία και το Ιράν και των τρεχουσών εχθροπραξιών, σημειώνοντας ότι οι εντάσεις το 2023 “δεν ήταν άμεσες”. “Αυτό που βλέπουμε τώρα περιλαμβάνει άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.”
Ο Li πρόσθεσε ότι ο ρόλος της Κίνας στην προσέγγιση του 2023 ήταν, σε κάποιο βαθμό, “διευκόλυνση μιας διαδικασίας που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη”, αναφέροντας ότι η Τεχεράνη και η Ριάντ είχαν προηγουμένως επικοινωνήσει μέσω “παρακολουθηματικών οδών”, συμπεριλαμβανομένων μικρότερων κρατών του Κόλπου όπως το Κουβέιτ. “Χρειάζονταν μια μεγάλη δύναμη για να παράσχει μια πλατφόρμα και μια μορφή εγγύησης.”
Αντίθετα, η παρούσα κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από την απροθυμία της Ουάσινγκτον να αποδεχθεί μεσολάβηση από τρίτους, σύμφωνα με τον Li. Σύμφωνα με την Zhu Junwei, διευθύντρια του Horizon Insights Centre, ενός think tank με έδρα το Πεκίνο, ο πόλεμος θα μπορούσε να κλιμακωθεί σημαντικά και “οποιοσδήποτε πιθανός μεσολαβητής θα αντιμετώπιζε μεγάλες δυσκολίες υπό τέτοιες συνθήκες”. Σημείωσε ότι δεν υπήρξε αναφορά άμεσης επικοινωνίας Κίνας-ΗΠΑ για το ιρανικό ζήτημα.
Η Zhu ανέφερε ότι καθώς ο αντίκτυπος του πολέμου στις ΗΠΑ, το Ιράν και τον ευρύτερο κόσμο αυξανόταν, ο Trump θα αντιμετώπιζε αυξανόμενες εγχώριες πιέσεις και “θα χρειαζόταν να βρει μια διέξοδο, αλλά σίγουρα δεν θέλει ο έξω κόσμος να δει ότι η διέξοδος παρέχεται από την Κίνα ή οποιονδήποτε άλλο τρίτο”. “Ακόμα κι αν υπάρξουν προσπάθειες μεσολάβησης από τρίτο μέρος, μια παρακολουθηματική προσέγγιση θα ήταν πιο κατάλληλη.” Η Zhu πρόσθεσε ότι η προσέγγιση της Κίνας στη μεσολάβηση θα μπορούσε να διαφέρει από αυτό που αναμένει η Τεχεράνη. “Είναι απίθανο η Κίνα να προτείνει ένα συγκεκριμένο σχέδιο προς αποδοχή από τα μέρη. Είναι πιο πιθανό να προτείνει αρχές με την προσδοκία ότι τα μέρη θα διαπραγματευτούν μεταξύ τους με βάση την αποδοχή αυτών των αρχών.”
Ο Chen Guangmeng, εκτελεστικός κοσμήτορας της Ακαδημίας Διεθνών και Περιφερειακών Σπουδών στο Sichuan International Studies University, χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Araghchi ως “απλή αναγνώριση της μεσολαβητικής ικανότητας της Κίνας και μια έκφραση ανοιχτότητας”, παρά μια άμεση πρόσκληση για την εμπλοκή του Πεκίνου. “Ακόμα κι αν το Πεκίνο είναι πρόθυμο, η στάση της Ουάσινγκτον είναι επίσης κρίσιμη”, δήλωσε. “Μόνο εάν συμφωνήσουν τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν, η Κίνα θα μπορούσε ρεαλιστικά να αναλάβει έναν μεσολαβητικό ρόλο.”
Ο Chen πρόσθεσε: “Η παραδοσιακή αρχή της Κίνας για τη μη επέμβαση βρίσκεται σε άβολη θέση με τη βαθιά εμπλοκή στη μεσολάβηση διεθνών κρίσεων, καθιστώντας την πρακτική υλοποίηση εξαιρετικά δύσκολη.” Παρόλα αυτά, το Πεκίνο έχει ενισχύσει τη διπλωματική του δράση. Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών, Wang Yi, είχε συνομιλίες με τους ομολόγους του από τα έξι μέλη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου – Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – καθώς και με το Ιράν και το Ισραήλ. Το Πεκίνο διέταξε επίσης τον Zhai Jun, ειδικό απεσταλμένο του για τη Μέση Ανατολή, να μεταβεί στην περιοχή. Την Τρίτη, ο Zhai συναντήθηκε με τον Αιγύπτιο υπουργό Εξωτερικών, Badr Abdelatty, στο Κάιρο.
Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Lin Jian, δήλωσε την Πέμπτη ότι “τέτοιες μεσολαβητικές προσπάθειες θα συνεχιστούν όσο η σύγκρουση παραμένει”. Ωστόσο, οι αναλυτές προειδοποιούν κατά των υπερβολικών προσδοκιών από το Πεκίνο. “Υπάρχουν φωνές που προτείνουν ότι η Κίνα πρέπει να παρέμβει για να μεσολαβήσει τώρα που η κατάσταση έχει φτάσει σε αυτό το σημείο”, δήλωσε ο Li. “Αλλά σε πολλές περιπτώσεις, αυτό είναι παραπλανητικό. Μεταθέτει το βάρος στην Κίνα.” “Εάν η μεσολάβηση πετύχει, δείχνει την ικανότητα της Κίνας. Εάν αποτύχει, θα χρησιμοποιηθεί για να επικρίνει την Κίνα.”
