Η Κίνα κάλεσε σήμερα τις Ηνωμένες Πολιτείες να “απαντήσουν θετικά” στην προσφορά της Ρωσίας για διατήρηση των ορίων των πυρηνικών κεφαλών, εν όψει της αναμενόμενης κατάρρευσης της σημαντικής συμφωνίας ΗΠΑ-Ρωσίας για τον έλεγχο της πυρηνικής κλιμάκωσης. Το Πεκίνο επανέλαβε επίσης την άρνησή του να συμμετάσχει σε τριμερείς διαπραγματεύσεις πυρηνικού αφοπλισμού με την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, επικαλούμενο τη διαφορά στο μέγεθος των πυρηνικών αποθεμάτων.
Χωρίς κάποια τελευταία στιγμή παρέμβαση, ο κόσμος θα βρεθεί για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες χωρίς συνθήκη που να περιορίζει τις πυρηνικές αναπτύξεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, οι οποίες μαζί αντιπροσωπεύουν περίπου το 90% των παγκόσμιων πυρηνικών όπλων. Η λήξη της Συνθήκης για τις Στρατηγικές Μειώσεις Οπλικών Συστημάτων (New Start) θα σηματοδοτήσει μια σημαντική διακοπή σε πάνω από πενήντα χρόνια διμερούς ελέγχου πυρηνικών όπλων. Αναλυτές προειδοποιούν ότι το τέλος της συνθήκης θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο και σε μια τριμερή κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών που θα περιλαμβάνει τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα.
“Η Κίνα έχει λάβει υπόψη τις εποικοδομητικές προτάσεις που έγιναν προηγουμένως από τη Ρωσία σχετικά με τις μελλοντικές ρυθμίσεις της Συνθήκης New Start και ελπίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ανταποκριθούν θετικά για την ουσιαστική διαφύλαξη της παγκόσμιας στρατηγικής σταθερότητας”, δήλωσε ο εκπρόσωπος του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν, την Τρίτη. “Η θέση της Κίνας σχετικά με τις τριμερείς διαπραγματεύσεις ελέγχου πυρηνικών όπλων μεταξύ της Κίνας, των ΗΠΑ και της Ρωσίας είναι σαφής: οι πυρηνικές δυνάμεις της Κίνας και των ΗΠΑ δεν βρίσκονται καθόλου στο ίδιο επίπεδο, και δεν είναι ούτε δίκαιο ούτε λογικό να ζητείται από την Κίνα να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις πυρηνικού αφοπλισμού σε αυτό το στάδιο.”
Υπογεγραμμένη το 2010, η New Start περιορίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία σε 1.550 ανεπτυγμένες στρατηγικές πυρηνικές κεφαλές η καθεμία, περιορίζει τους ανεπτυγμένους και μη ανεπτυγμένους στρατηγικούς εκτοξευτές σε 800, και περιορίζει τους ανεπτυγμένους διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους (ICBMs), τους βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια (SLBMs) και τους βαθείς βομβαρδιστές σε 700. Εκτός από τους αριθμητικούς περιορισμούς, η συνθήκη είναι αξιοσημείωτη για το εκτεταμένο καθεστώς διαφάνειας και επαλήθευσής της. Από το 2010 έως το 2023, όταν αναστάλθηκαν οι επιθεωρήσεις, επέτρεψε 328 επιθεωρήσεις επιτόπου, 25.449 ειδοποιήσεις και δεκάδες διμερείς συναντήσεις και ανταλλαγές δεδομένων.
Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ υπαινίχθηκε ότι θα επέτρεπε τη λήξη της συνθήκης. Ακόμη δεν έχει απαντήσει επίσημα στην προσφορά του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, που έγινε τον Σεπτέμβριο, για μια ανεπίσημη μονοετή παράταση των αριθμητικών ορίων. “Αν λήξει, λήγει”, δήλωσε ο Τραμπ στους New York Times. “Θα κάνουμε απλώς μια καλύτερη συμφωνία”.
Ο υπεύθυνος της Ρωσίας για τον έλεγχο των όπλων δήλωσε την Τρίτη ότι η Μόσχα ήταν έτοιμη για τη νέα πραγματικότητα ενός κόσμου χωρίς όρια ελέγχου πυρηνικών όπλων. “Ολοκληρώσαμε ό,τι ήταν απαραίτητο εγκαίρως, και εκείνοι είχαν άφθονο χρόνο για να το σκεφτούν. Η έλλειψη απάντησης είναι επίσης μια απάντηση”, δήλωσε ο Ρώσος Αναπληρωτής Υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Ριάμπκοφ, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Tass. Ο Ριάμπκοφ βρισκόταν στο Πεκίνο την Τρίτη για να συναντηθεί με τον Κινέζο ομόλογό του, Βοηθό Υπουργό Εξωτερικών Λιου Μπιν. Οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν να υποστηρίξουν την εξουσία και την αποτελεσματικότητα των διεθνών συνθηκών και μηχανισμών ελέγχου όπλων και να συμβάλουν στη διατήρηση της παγκόσμιας στρατηγικής σταθερότητας, σύμφωνα με δήλωση του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών.
Σύμφωνα με τους όρους της, η New Start δεν μπορεί να παραταθεί περαιτέρω. Είχε ανανεωθεί ήδη μία φορά, το 2021, όταν ο Πούτιν και ο Τζο Μπάιντεν, τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, συμφώνησαν σε μια πενταετή παράταση. Ο Ζάο Τονγκ, ανώτερος ερευνητής στο Carnegie Endowment for International Peace, δήλωσε ότι η New Start πιθανότατα θα λήξει, εκτός αν υπάρξει κάποια αλλαγή πολιτικής την τελευταία στιγμή από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τον Ζάο, η Ουάσινγκτον βλέπει ισχυρή ανάγκη να διατηρήσει τις επιλογές της ανοιχτές για να αυξήσει τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών, κυρίως λόγω ανησυχιών για την πυρηνική κλιμάκωση της Κίνας. Ανέφερε ότι η Ρωσία, αντίθετα, γίνεται λιγότερο σημαντική ανησυχία για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα δεδομένων των περιορισμένων πόρων της Μόσχας για την επέκταση του πυρηνικού της οπλοστασίου.
Η Κίνα διαθέτει τουλάχιστον 600 πυρηνικές κεφαλές, και το οπλοστάσιό της “αναπτύσσεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα” με περίπου 100 επιπλέον κεφαλές ετησίως από το 2023, σύμφωνα με έκθεση του Ιουνίου από το Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI). Οι προτάσεις της Κίνας για το 15ο πενταετές σχέδιο που καλύπτει την περίοδο 2026-2030 δεσμεύονται να ενισχύσουν την “στρατηγική αποτροπή”, σηματοδοτώντας ότι θα συνεχίσει να επεκτείνει και να εκσυγχρονίζει τις πυρηνικές της δυνάμεις για να μειώσει το χάσμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία. Περισσότερες λεπτομέρειες ενδέχεται να αποκαλυφθούν όταν η Κίνα εγκρίνει το πλήρες πενταετές σχέδιο τον Μάρτιο.
Σύμφωνα με εκτίμηση του SIPRI, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν περίπου 3.700 πυρηνικές κεφαλές στο στρατιωτικό τους απόθεμα – 1.770 ανεπτυγμένες και 1.930 σε αποθήκευση – ενώ η Ρωσία έχει περίπου 4.309, συμπεριλαμβανομένων 1.718 ανεπτυγμένων και 2.591 αποθηκευμένων. Ο Ζάο δήλωσε ότι με την κατάργηση της New Start, η Ουάσινγκτον θα έχει μεγαλύτερη ελευθερία να προσθέσει περισσότερες πυρηνικές κεφαλές στις υπάρχουσες πυρηνικές της δυνάμεις. Εν τω μεταξύ, ανέφερε, η Μόσχα θα μπορούσε να συνεχίσει να αναπτύσσει νέα συστήματα πυρηνικής παράδοσης, όπως πυρηνικούς πυραύλους κρουζ και πυρηνικά μεγάλης εμβέλειας τορπίλες – μη παραδοσιακές πυρηνικές δυνατότητες που είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες και εγκυμονούν πρωτοφανείς κινδύνους για το παγκόσμιο περιβάλλον. “Η επίμονη απροθυμία της Κίνας να παρέχει διαφάνεια σχετικά με την συνεχιζόμενη πυρηνική της επέκταση ωθεί τελικά τις Ηνωμένες Πολιτείες προς απαντήσεις που το Πεκίνο μπορεί στη συνέχεια να ερμηνεύσει ως επιπρόσθετες απειλές”, ανέφερε.
Ο Μάλκολμ Ντέιβις, ανώτερος αναλυτής στο Australian Strategic Policy Institute (ASPI), δήλωσε ότι μια επιστροφή σε μια πυρηνική κούρσα εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ-Ρωσίας θα μπορούσε να δει το Πεκίνο να επιταχύνει και να διευρύνει τις προσπάθειές του να επεκτείνει τις πυρηνικές του δυνάμεις, κάτι που με τη σειρά του θα ωθούσε τη Μόσχα και την Ουάσινγκτον να ανταποκριθούν. “Μια τριμερής κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών θα ήταν εγγενώς αποσταθεροποιητική, ειδικά απουσία μέτρων παρακολούθησης και επαλήθευσης”, ανέφερε σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο του ASPI την Τρίτη. Ο Ζου Μπο, συνταξιούχος ανώτερος συνταγματάρχης του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, χαρακτήρισε την πιθανή λήξη της συνθήκης “λυπηρή”. “Εάν αυτή η συνθήκη εγκαταλειφθεί τελικά – ειδικά σε μια εποχή παγκόσμιας αναταραχής – αυξάνει αναπόφευκτα την αβεβαιότητα, το άγχος και την αστάθεια”, δήλωσε ο Ζου. “Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία γι’ αυτό.”
Ο έλεγχος πυρηνικών όπλων ΗΠΑ-Ρωσίας έχει εξελιχθεί από τις συμφωνίες Strategic Arms Limitation Talks (Salt) της δεκαετίας του 1970 έως τις αρχικές συνθήκες Start της δεκαετίας του 1990, με τη New Start να αποτελεί τον τελευταίο πυλώνα ενός πλαισίου. Οι περισσότερες άλλες ρυθμίσεις ελέγχου όπλων της εποχής του Ψυχρού Πολέμου έχουν διαλυθεί τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Η Συνθήκη για τους Αντιβαλλιστικούς Πυραύλους (ABM) του 1972 κατέρρευσε μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών το 2002. Η Συνθήκη για τους Ενδιάμεσους Πυραύλους Εμβέλειας (INF) διαλύθηκε μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ το 2019 και την επακόλουθη έξοδο της Ρωσίας πέρυσι. “Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι αυξανόμενος κίνδυνος πυρηνικής διάδοσης, αντί για πρόοδο προς τη μείωση αυτών των κινδύνων”, δήλωσε ο Ζου.
Ο Ζου δήλωσε ότι το προτεινόμενο από τον Τραμπ σύστημα πυραυλικής άμυνας “Golden Dome” – που αποσκοπεί στην αναχαίτιση βαλλιστικών, υπερηχητικών και πυραύλων κρουζ – υπονομεύει τη στρατηγική σταθερότητα, όπως και το σχέδιο του Τραμπ να επανεκκινήσει τις πυρηνικές δοκιμές των ΗΠΑ, οι οποίες είχαν σταματήσει από το 1992. “Δεν νομίζω ότι η Κίνα θα επηρεαστεί καθόλου”, δήλωσε ο Ζου. “Αυτή είναι μια διμερής συμφωνία στην οποία δεν ήμασταν ποτέ μέρος. Η Κίνα θα συνεχίσει να αναπτύσσει τις πυρηνικές της δυνάμεις σύμφωνα με την καθιερωμένη της πολιτική.” Ο Σι Γινχόνγκ, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Renmin University, δήλωσε ότι ανεξάρτητα από το αν η συνθήκη ανανεωθεί, οι πράξεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από τις επίσημες συμφωνίες. “Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίζουν να ενισχύουν τις πυρηνικές τους δυνάμεις, ενώ η Ρωσία απειλεί ανοιχτά με πυρηνική χρήση – αυτό έχει γίνει η νέα κανονικότητα του κόσμου”, δήλωσε ο Σι. “Το αν υπάρχει η συνθήκη ή όχι, είναι, κατά μία έννοια, επιφανειακό.”
