Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν αεροπορικές επιδρομές κατά του Ιράν, επανασχεδιάζοντας το τοπίο ασφάλειας της ευρύτερης περιοχής. Αυτές οι εξελίξεις αναμένεται να οδηγήσουν την Κίνα σε μια επαναξιολόγηση των σχέσεών της με το Ισραήλ, αν και οι αναλυτές εκτιμούν ότι το Πεκίνο δεν θα εγκαταλείψει την πάγια “διπλωματική ισορροπία” που ακολουθεί στη Μέση Ανατολή.
Οι επιθέσεις ξεκίνησαν το Σάββατο, λίγο αφότου οι πυρηνικές συνομιλίες μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης έφτασαν σε αδιέξοδο και οι εντάσεις κλιμακώθηκαν. Κατά τις επιθέσεις, σκοτώθηκε ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κυριαρχούσε στο πολιτικό σύστημα της Ισλαμικής Δημοκρατίας για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Ως αντίποινα, η Τεχεράνη εξαπέλυσε δικές της επιθέσεις κατά ισραηλινών στόχων, αμερικανικών βάσεων και εγκαταστάσεων σε κράτη του Κόλπου.
Το Πεκίνο καταδίκασε έντονα τη δολοφονία του Χαμενεΐ, κάνοντας λόγο για “σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας και της ασφάλειας του Ιράν” και προειδοποιώντας ότι η κλιμάκωση κινδύνευε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την περιοχή. Για την Κίνα, αυτή η αναταραχή αποτελεί διπλωματικό κίνδυνο που απαιτεί στρατηγικό υπολογισμό.
Ο Τσεν Γκουανγκμένγκ, εκτελεστικός κοσμήτορας της Ακαδημίας Διεθνών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Διεθνών Σπουδών Σιτσουάν, δήλωσε ότι η Κίνα δεν θα εγκαταλείψει – ούτε χρειάζεται να εγκαταλείψει – τη μακροχρόνια “διπλωματική ισορροπία” της στη Μέση Ανατολή, αλλά θα πρέπει να επιδιώξει μια “στρατηγική επαναξιολόγηση” για να προσαρμοστεί στα σοκ που προκάλεσαν οι στρατιωτικές ενέργειες ΗΠΑ-Ισραήλ. “Στις σχέσεις με το Ισραήλ, η Κίνα θα διατηρήσει πολιτική ουδετερότητα και οικονομικό πραγματισμό παράλληλα,” ανέφερε ο Τσεν. “[Η Κίνα] δεν θα εμπλακεί σε αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν, ούτε θα συμβιβαστεί στις αρχές της, συνεχίζοντας παράλληλα την κανονική οικονομική και διαπροσωπική συνεργασία.”
Η Λιν Τζινγκ, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, συμφώνησε, λέγοντας ότι η Κίνα είναι απίθανο να στραφεί ανοιχτά προς κάποια πλευρά, αλλά πιθανότατα θα μετατοπιστεί από “συμβολική ισορροπία σε προτεραιότητα διαχείρισης κινδύνων”. Η ίδια πρόσθεσε ότι η Κίνα πιθανότατα θα δώσει προτεραιότητα στη διαχείριση κρίσεων και την προστασία των οικονομικών συμφερόντων, με “μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας”.
Ο Λι Γουέιτζιαν, ερευνητής στα Ινστιτούτα Διεθνών Σπουδών της Σαγκάης, δήλωσε ότι η Κίνα δεν “εξαναγκάζεται να αναθεωρήσει την πολιτική της προς το Ισραήλ”. “Το Ισραήλ δεν θα ωθήσει την Κίνα σε εχθρικό στρατόπεδο,” είπε, σημειώνοντας ότι το Ισραήλ κατανοεί τους δικούς του στρατηγικούς περιορισμούς και τη μακροπρόθεσμη οικονομική εξάρτηση από μεγάλες αγορές όπως η Κίνα στον τομέα του εμπορίου και της τεχνολογίας.
Ενώ οι επιθέσεις, που ονομάστηκαν “Επιχείρηση Άνοιξη του Έπους” (Operation Epic Fury), έχουν ενισχύσει τον συντονισμό ασφαλείας μεταξύ Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ, παρατηρητές τόνισαν ότι δεν σηματοδοτούν την εμφάνιση μιας ανθεκτικής κυριαρχίας ΗΠΑ-Ισραήλ στην περιοχή. Η Λιν ανέφερε ότι η σύγκρουση “ενέτεινε τη συνεργασία ασφαλείας ΗΠΑ-Ισραήλ βραχυπρόθεσμα”, αλλά αποκάλυψε επίσης τα όρια αυτής της συνεργασίας, καθώς περιφερειακοί παράγοντες ανησυχούν και οι μοναρχίες του Κόλπου επανεκτιμούν συμμαχίες εν μέσω των ιρανικών αντιποίνων.
Ο Τσεν επισήμανε ότι η βασική δύναμη του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης, παραμένει λειτουργική παρά τις σοβαρές ζημιές στην ηγεσία του. “Οι αντίποινα και οι πόλεμοι δι’ αντιπροσώπων είναι πιθανό να συνεχιστούν μακροπρόθεσμα,” είπε ο Τσεν. “Θα είναι δύσκολο για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να επιτύχουν χαμηλού κόστους και βιώσιμο έλεγχο της περιφερειακής τάξης.”
Οι σχέσεις Κίνας-Ισραήλ επιδεινώθηκαν απότομα μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023. Το Πεκίνο δεν καταδίκασε αμέσως την επίθεση. Αντίθετα, επέκρινε τη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ στη Γάζα, δηλώνοντας ότι η απάντηση ξεπέρασε τα όρια της αυτοάμυνας και ισοδυναμούσε με συλλογική τιμωρία. Η Κίνα κατηγόρησε επίσης τις ΗΠΑ ότι προστατεύουν το Ισραήλ στα Ηνωμένα Έθνη.
Παρά τις πολιτικές εντάσεις, η συνεργασία έχει συνεχιστεί σε τομείς που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν ως “χαμηλής ευαισθησίας”. Τον Μάιο, ανακοινώθηκε η έναρξη έξι ισραηλινών έργων στο Κινεζο-Ισραηλινό Πάρκο Καινοτομίας Changzhou, στην ανατολική επαρχία Jiangsu, με επίκεντρο τις επιστήμες ζωής και τα συστήματα διαχείρισης ενέργειας. “Η συνεργασία ‘χαμηλής ευαισθησίας, υψηλής αξίας’, που περιλαμβάνει νερό, πράσινη ενέργεια και γεωργία, μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικά ασφαλέστερη σταθεροποιητική δύναμη, ακόμη και όταν η στρατηγική εμπιστοσύνη είναι περιορισμένη,” δήλωσε η Λιν.
Ο Τσεν χαρακτήρισε αυτή τη συνεργασία ως μορφή διαχείρισης κρίσεων παρά στρατηγικής συμφιλίωσης. Σχετικά με βασικά πολιτικά ζητήματα – συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, της Παλαιστίνης και της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφαλείας – οι δύο πλευρές είχαν σημαντικές διαφορές και ήταν απίθανο να συμβιβαστούν στις αρχές. “Ωστόσο, για να διατηρηθεί βασική στρατηγική συνδεσιμότητα και το κατώτατο όριο των διμερών σχέσεων, και οι δύο πλευρές έχουν επιλέξει να αποφύγουν ευαίσθητες κόκκινες γραμμές ασφαλείας και να επεκτείνουν τη συνεργασία σε μη πολιτικούς τομείς,” είπε ο Τσεν. Το αν αυτό το μοντέλο θα μπορούσε να διαρκέσει εξαρτάται από την ένταση της περιφερειακής σύγκρουσης και τον βαθμό της πίεσης από τις ΗΠΑ.
Πρόσφατες διπλωματικές ανταλλαγές υποδηλώνουν προσεκτικές προσπάθειες για σταθεροποίηση. Στις αρχές Ιανουαρίου, ο ειδικός απεσταλμένος της Κίνας για θέματα Μέσης Ανατολής, Ζάι Τζουν, επισκέφθηκε το Ισραήλ και συναντήθηκε με ανώτατους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του Ισραηλινού Υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ, δεσμευόμενος για τη διατήρηση αμοιβαία επωφελούς συνεργασίας και παραδοσιακής φιλίας. Αργότερα εκείνο τον μήνα, ο πρεσβευτής του Ισραήλ στην Κίνα, Ελί Μπελοτσερκόφκσι, δημοσίευσε ένα σπάνιο άρθρο μέσω του κρατικού πρακτορείου ειδήσεων Xinhua, επαινώντας τους ιστορικούς δεσμούς μεταξύ των εβραϊκών και κινεζικών πολιτισμών και ζητώντας ισχυρότερους κοινωνικοοικονομικούς δεσμούς.
