Πίστευαν ότι η οικονομική άνθηση θα εκδημοκρατίσει την Κίνα; Λάθος. Νέα έρευνα από Κινέζους και Βρετανούς ακαδημαϊκούς αποκαλύπτει ένα απροσδόκητο φαινόμενο: οι Κινέζοι που ενηλικιώθηκαν κατά τη διάρκεια της ιλιγγιώδους οικονομικής ανάπτυξης της χώρας είναι λιγότερο υποστηρικτικοί στις φιλελεύθερες δημοκρατικές αξίες σε σχέση με τις παλαιότερες γενιές.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Journal of Contemporary China, ορίζει ως σημείο εκκίνησης της ταχείας οικονομικής ανάπτυξης της Κίνας το 1996, μια περίοδο που είδε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σχεδόν να τετραπλασιάζεται μέσα σε μια δεκαετία, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Οι ερευνητές όρισαν το 1990 ως τη γενεαλογική γραμμή που χωρίζει τις δύο οικονομικές εποχές, καθώς άτομα που γεννήθηκαν εκείνη τη χρονιά θα ήταν πιο ευάλωτα στις αλλαγές από την ηλικία των έξι ετών.
Τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της υποστήριξης στις δημοκρατικές αξίες διέφεραν από την “κινεζικού στυλ δημοκρατία” που προωθεί το Πεκίνο, η οποία περιγράφει το πολιτικό σύστημα της Κίνας ως πιο αποτελεσματικό από την δυτική εκλογική εκδοχή. Η έρευνα μέτρησε μεταβλητές όπως η υποστήριξη για ελεύθερες και ανταγωνιστικές εκλογές εθνικών ηγετών, ο σεβασμός και η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, καθώς και η σημασία της πολιτικής ευθύνης.
Σύμφωνα με τις δυτικές θεωρίες πολιτικής επιστήμης, η αυξημένη έμφαση στην αυτονομία, την αυτοεκτίμηση και την αυτοέκφραση – γνωστή ως “μετα-υλιστικές αξίες” – θα έπρεπε να οδηγεί σε ισχυρότερη υποστήριξη δημοκρατικών και φιλελεύθερων αρχών. Ωστόσο, οι ερευνητές σημείωσαν ότι αυτό δεν συνέβη στην περίπτωση της γενιάς μετά την “απογείωση” της Κίνας. Η υποστήριξή τους στη δημοκρατία ήταν αισθητά χαμηλότερη από εκείνη της προ-απογειωτικής γενιάς.
Αντιθέτως, η νεότερη γενιά “ούτε επέκτεινε τις αυξημένες μετα-υλιστικές αξίες της στην υποστήριξη της δημοκρατίας, ούτε συνέδεσε τη δυσαρέσκειά της για τη ζωή με την προώθηση δημοκρατικών αλλαγών,” ανέφεραν οι συγγραφείς. Αυτό το εύρημα “φαίνεται να διαψεύδει κάθε ελπίδα πολιτικών ηγετών και παρατηρητών της Κίνας, ιδιαίτερα στη Δύση, ότι η συνεχής οικονομική ανάπτυξη στην Κίνα θα οδηγήσει σε ισχυρότερη υποστήριξη για πολιτική φιλελευθεροποίηση μεταξύ του πληθυσμού της.”
Οι δυτικές προσδοκίες περιλάμβαναν την πεποίθηση ότι ισχυρότερη στήριξη στις δημοκρατικές ελευθερίες “με τη σειρά της θα διευκόλυνε μια σταδιακή αλλά σταθερή πολιτική αλλαγή προς τη φιλελεύθερη δημοκρατία με την πάροδο του χρόνου σε αυτή τη χώρα.” Ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, υπήρχε ευρεία εικασία ότι οι Κινέζοι πολίτες που μεγάλωσαν σε μια πιο οικονομικά φιλελεύθερη κοινωνία θα υιοθετούσαν δυτικές αξίες επικεντρωμένες στην ελευθερία και τη δημοκρατία. Η ελπίδα, όπως είχε εκφράσει ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Bill Clinton το 2000, ήταν ότι αυτό θα οδηγούσε τελικά σε θεμελιώδη μεταμόρφωση του κοινωνικού συστήματος της Κίνας – μια μετάβαση που το Πεκίνο προσπαθεί σθεναρά να αποτρέψει εδώ και χρόνια.
Η έρευνα βασίστηκε σε στατιστική ανάλυση από μια έρευνα αξιών του 2018, στην οποία συμμετείχαν 3.036 Κινέζοι πολίτες, εξετάζοντας τις στάσεις τους σε συγκεκριμένα θέματα, όπως η ικανοποίηση από τη ζωή και η συμφωνία με συγκεκριμένες δημοκρατικές αξίες. Τα δεδομένα αυτά αποτελούν μέρος του έβδομου κύματος της World Values Survey, μιας έρευνας που διεξάγεται σε περισσότερες από 120 κοινωνίες παγκοσμίως από το 1981.
Οι ερευνητές σημείωσαν ότι δεν μπορούν να συμπεράνουν σε αυτό το στάδιο εάν η μειωμένη δημοκρατική υποστήριξη μεταξύ της νεότερης γενιάς προέρχεται από τις μετα-υλιστικές της αξίες ή από μια πιο ζοφερή αντίληψη της οικονομικής ευημερίας. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι παλαιότερες γενιές Κινέζων ανέφεραν υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή, κάτι που οι συγγραφείς απέδωσαν στην εμπειρία χρόνων σπανιότητας, η οποία τους έκανε πιο εκτιμητικούς στην οικονομική ανάπτυξη.
Ωστόσο, η έρευνα κατέδειξε ότι οι νεότερες γενιές στην Κίνα εξέφρασαν δυσαρέσκεια για την τρέχουσα κατάσταση. Η πολιτική απάθεια μεταξύ των νεότερων θα μπορούσε επίσης να πηγάζει από την εντατικοποιημένη ιδεολογική εκπαίδευση που εφαρμόζει το Πεκίνο μετά την καταστολή της πλατείας Τιεν Αν Μεν το 1989, με στόχο την πρόληψη επαναλήψεων μεγάλης κλίμακας διαδηλώσεων. Τέλος, η έρευνα ανέδειξε την επικράτηση της κουλτούρας “Sang” (πεσιμισμός και ειρωνική ήττα) και του “tang ping” (τεμπέλικη ξαπλωμένη νοοτροπία) στους νέους της Κίνας. Αυτά τα φαινόμενα, που εστιάζουν στην επιβίωση με ελάχιστο κόστος αντί στην ακαδημαϊκή ή επαγγελματική ανέλιξη, έχουν επικριθεί έντονα από το Πεκίνο ως απειλές για την οικονομική πρόοδο.
