Η στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών που οδήγησε στην αιχμαλωσία του προέδρου της Βενεζουέλας, Nicolas Maduro, το Σάββατο, αναμένεται να αναγκάσει τις κυβερνήσεις σε όλη τη Λατινική Αμερική να επανεξετάσουν πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν η Κίνα και η Ρωσία στην προστασία των συνεργατών τους, όταν η Ουάσινγκτον αποφασίζει να δράσει. Αυτό υποστηρίζουν αναλυτές, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες σηματοδοτούν μια πιο δυναμική προσέγγιση στην περιοχή.
Η επιχείρηση, η οποία απομάκρυνε τον πρόεδρο Maduro και έθεσε τη Βενεζουέλα υπό μια “μεταβατική” διακυβέρνηση υπό την εποπτεία των ΗΠΑ, σηματοδότησε την πιο άμεση αμερικανική στρατιωτική δράση στη Λατινική Αμερική εδώ και δεκαετίες. Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, έδωσε συγκεκριμένη μορφή στη νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας του Προέδρου Donald Trump, η οποία διακηρύσσει την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στο δυτικό ημισφαίριο.
“Αυτό που έχει σημασία δεν είναι η ρητορική, αλλά αν ακολουθείται από δράση”, δήλωσε ο Eric Farnsworth, ανώτερος συνεργάτης στο Americas Programme του Centre for Strategic and International Studies στην Ουάσινγκτον. “Αυτό που συνέβη στη Βενεζουέλα δείχνει ότι δεν πρόκειται απλώς για γλώσσα σε ένα έγγραφο στρατηγικής”, πρόσθεσε.
Ο Trump δήλωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα παραμείνουν στην περιοχή για το προβλέψιμο μέλλον και ότι η Ουάσινγκτον θα επιβλέψει μια πολιτική μετάβαση, ενώ παράλληλα θα διασφαλίσει τη ροή του πετρελαίου της Βενεζουέλας στις παγκόσμιες αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας. Ο Λευκός Οίκος πλαισίωσε την επιχείρηση ως ενέργεια εθνικής ασφάλειας και επιβολής του νόμου, μετά τις κατηγορίες που απαγγέλθηκαν εναντίον του Maduro για εμπορία ναρκωτικών.
Ο Trump ενίσχυσε αυτό το μήνυμα την Κυριακή το βράδυ, χρησιμοποιώντας ασυνήθιστα ευθύ γλωσσικό ύφος για να υποδείξει ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επεκτείνουν την πίεσή τους πέρα από τη Βενεζουέλα σε άλλες κυβερνήσεις της περιοχής. Μιλώντας σε δημοσιογράφους επί του Air Force One, χλεύασε τον Κολομβιανό πρόεδρο Gustavo Petro ως “άρρωστο άνθρωπο” και περιέγραψε τόσο την Κολομβία όσο και τη Βενεζουέλα ως “πολύ άρρωστες” χώρες. Όταν ρωτήθηκε αν αυτό σήμαινε ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αναλάβουν στρατιωτική δράση κατά της Κολομβίας, ο Trump απάντησε: “Ακούγεται καλό για μένα”. Ο πρόεδρος δήλωσε ότι η κυβέρνηση της Κούβας φαινόταν να αποδυναμώνεται και “έτοιμη να πέσει”, ενώ παράλληλα προέτρεψε το Μεξικό να “βάλει τα πράγματα σε τάξη” και υπέδειξε ότι θα λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση της εμπορίας ναρκωτικών εκεί.
Σε όλη τη Λατινική Αμερική, οι κυβερνήσεις απάντησαν με δημόσιες δηλώσεις που προέτρεπαν σε αυτοσυγκράτηση και σεβασμό της κυριαρχίας, ενώ ιδιωτικά αξιολογούσαν τις επιπτώσεις μιας αμερικανικής επέμβασης που ανέτρεψε έναν εν ενεργεία πρόεδρο σύμμαχο του Πεκίνου και της Μόσχας.
Η Ρωσία, μακροχρόνιος πολιτικός και στρατιωτικός υποστηρικτής του Καράκας, καταδίκασε την επιχείρηση, αλλά δεν ανέλαβε συγκεκριμένα μέτρα. Αυτή η αντίδραση, σύμφωνα με τον Farnsworth, θα έχει απήχηση σε ολόκληρη την περιοχή. Η Μόσχα στερείται τόσο της ικανότητας όσο και της διάθεσης να υπερασπιστεί τον Maduro, σημείωσε, καθιστώντας την απίθανο εγγυητή ασφαλείας για κυβερνήσεις που επιδιώκουν να ισορροπήσουν έναντι της Ουάσινγκτον.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου της Βενεζουέλας και έχει χορηγήσει δάνεια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Καράκας τις τελευταίες δύο δεκαετίες, πολλά από τα οποία αποπληρώνονται μέσω μειωμένων αποστολών πετρελαίου αντί για μετρητά. Το Πεκίνο καταδίκασε την επιχείρηση των ΗΠΑ και απαίτησε την απελευθέρωση του Maduro, αλλά, όπως και η Ρωσία, δεν ανέλαβε καμία δράση πέραν της διπλωματικής διαμαρτυρίας. “Δεν μπορούν να αλλάξουν το αποτέλεσμα”, δήλωσε ο Farnsworth, σημειώνοντας ότι η επιρροή του Πεκίνου στη Λατινική Αμερική βασίζεται κυρίως στο εμπόριο, όχι σε εγγυήσεις ασφαλείας. Κατά την άποψή του, η Κίνα απέφυγε σκόπιμα στρατιωτικό ρόλο στην περιοχή, επιλέγοντας αντ’ αυτού να επεκτείνει την παρουσία της μέσω δανείων, ενεργειακών συμβάσεων και έργων υποδομής που εμβαθύνουν τις οικονομικές σχέσεις χωρίς να αμφισβητούν άμεσα την αμερικανική κυριαρχία στην ασφάλεια. Αυτή η προσέγγιση επέτρεψε στο Πεκίνο να χτίσει επιρροή μέσω του εμπορίου και της χρηματοδότησης, περιορίζοντας παράλληλα την πολιτική και στρατηγική του έκθεση. Ωστόσο, η επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα υπογράμμισε τους περιορισμούς αυτού του μοντέλου.
Ο Parsifal D’Sola Alvarado, εκτελεστικός διευθυντής του Ιδρύματος Andres Bello, ενός think tank με έμφαση στην Κίνα που εδρεύει στη Μπογκοτά, δήλωσε ότι η συγκρατημένη αντίδραση του Πεκίνου ήταν συνεπής με μακροχρόνιους περιορισμούς στο πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να φτάσει η Κίνα, με οποιαδήποτε αντίδραση πιθανότατα να περιορίζεται σε διπλωματικά κανάλια, όπως τα Ηνωμένα Έθνη. “Στην πραγματικότητα, αυτή η κίνηση των ΗΠΑ πιθανότατα θα ενισχύσει την υφιστάμενη προσέγγιση της Κίνας στη Νότια Αμερική”, δήλωσε, “με έμφαση στις οικονομικές σχέσεις και την πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, ενώ θα παραμένει όσο το δυνατόν πιο μακριά από τη συνεργασία σε θέματα ασφάλειας και στρατιωτικής συνεργασίας. Και νομίζω ότι οι Κινέζοι είναι απόλυτα εντάξει με αυτό.”
Ο Farnsworth υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις της περιοχής είναι πιθανό να διακρίνουν μεταξύ οικονομικής συνεργασίας και υποστήριξης σε περιόδους κρίσης, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι, ενώ η Κίνα μπορεί να προσφέρει επενδύσεις και αγορές, έχει δείξει μικρή ικανότητα ή διάθεση να παρέμβει όταν οι εταίροι αντιμετωπίζουν άμεση πίεση από την Ουάσινγκτον. Πρόσθεσε ότι το Πεκίνο αντιμετωπίζει τώρα μια στρατηγική επιλογή: είτε να αποδεχτεί αυτούς τους περιορισμούς είτε να επανεκτιμήσει πόσο μακριά είναι διατεθειμένο να φτάσει για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά του στο δυτικό ημισφαίριο, ένας υπολογισμός που εγκυμονεί κίνδυνο οξύτερης αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για πολλά έθνη της Νότιας Αμερικής, όπως είπαν και οι δύο αναλυτές, το δίδαγμα μπορεί να μην είναι η διακοπή των οικονομικών σχέσεων με την Κίνα, αλλά η πιο προσεκτική διαχείρισή τους. Η δέσμευση με το Πεκίνο αναμένεται να συνεχιστεί, ιδιαίτερα στο εμπόριο και τις υποδομές, αλλά με μεγαλύτερη προσοχή γύρω από τη συνεργασία που σχετίζεται με την ασφάλεια και χαμηλότερο πολιτικό προφίλ, προκειμένου να αποφευχθεί η πρόκληση της Ουάσινγκτον. “Αυτό θα αλλάξει τους γεωπολιτικούς υπολογισμούς κάθε κυβέρνησης, και οι χώρες θα είναι πολύ πιο προσεκτικές στον τρόπο που συνεργάζονται με την Κίνα”, σημείωσε ο D’Sola. “Ακόμη και η Βραζιλία, η μεγαλύτερη οικονομία της περιοχής, με πολύ στενές πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με την Κίνα, θα είναι πιο προσεκτική σε ό,τι κάνει, ειδικά όσον αφορά την ασφάλεια και τις υποδομές με πιθανή διπλή χρήση.”
Εντός της Βενεζουέλας, η προοπτική παραμένει αβέβαιη. Ενώ πολλοί Βενεζουελάνοι χαιρέτησαν την απομάκρυνση του Maduro, μεγάλο μέρος της κυβερνητικής δομής παραμένει άθικτο, συμπεριλαμβανομένων ανώτερων πολιτικών προσώπων και στρατιωτικών διοικητών που δεν έχουν ορκιστεί πίστη στην αντιπολίτευση ή στις ΗΠΑ. Ο Trump έχει στείλει μικτά μηνύματα για την επόμενη φάση, λέγοντας κάποιες φορές ότι οι ΗΠΑ θα “διεύθυναν” τη Βενεζουέλα, ενώ ανώτεροι αξιωματούχοι αργότερα τόνισαν ότι η Ουάσινγκτον δεν προτίθεται να κυβερνήσει άμεσα τη χώρα.
Η ηγέτις της αντιπολίτευσης Maria Corina Machado έχει δηλώσει ότι το κίνημά της είναι έτοιμο να αναλάβει την εξουσία, αλλά μετά από έναν αρχικά αντιπαραθετικό τόνο, η αντιπρόεδρος Delcy Rodriguez έχει χαμηλώσει τον τόνο της ρητορικής της και έχει εκδώσει “πρόσκληση στην κυβέρνηση των ΗΠΑ να συνεργαστούν σε μια ατζέντα συνεργασίας”. “Ο μεγαλύτερος κίνδυνος τώρα είναι η παρατεταμένη αμφισημία”, δήλωσε ο Farnsworth. Χωρίς έναν σαφή πολιτικό οδικό χάρτη, προειδοποίησε, η δημόσια αισιοδοξία θα μπορούσε να ξεθωριάσει γρήγορα. “Οι περισσότεροι Βενεζουελάνοι δεν έφυγαν λόγω οικονομικών συνθηκών”, δήλωσε ο Farnsworth. “Έφυγαν επειδή έχασαν την ελπίδα τους. Δεν πίστευαν ότι κάτι θα άλλαζε. Και αν δουν ότι ακόμα και χωρίς τον Maduro τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει, θα έχετε περισσότερους μετανάστες.”
Η συνεχιζόμενη παρουσία ένοπλων πιστών και τα άλυτα ερωτήματα σχετικά με το ποιος ελέγχει τις δυνάμεις ασφαλείας αυξάνουν τον κίνδυνο μιας αμφισβητούμενης μετάβασης. Ενώ οι συγκρίσεις με το Αφγανιστάν είναι πρόωρες, είπε, η πιθανότητα αστάθειας αυξάνεται όσο περισσότερο παραμένουν σε ισχύ ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας. “Νομίζω ότι θα υπάρξει διαίρεση”, δήλωσε ο Farnsworth. “Κάποιοι θα προσπαθήσουν να παραμείνουν πιστοί στην πολιτική ηγεσία των Chavista, και κάποιοι θα προσπαθήσουν να προσφέρουν πίστη στο σύνταγμα και σε μια επερχόμενη κυβέρνηση, αν και όταν συμβεί αυτό. Αλλά μέχρι να είναι πιο ξεκάθαρη η κατάσταση, οι άνθρωποι δεν θα ρισκάρουν τις ζωές, τις οικογένειες ή τις περιουσίες τους.”
