Ακόμη και σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς, η εστίαση στη 14η υπουργική διάσκεψη του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) στη Γιαουντέ της Καμερούν, μοιάζει με μια προσπάθεια να απολαύσεις ένα πικνίκ δίπλα σε έναν καυγά μπαρ, ή να παρακολουθήσεις ένα μάθημα κλαδέματος μπονσάι ενώ ένας ξυλοκόπος ρίχνει μια αλυσοπρίονο σε μια γιγάντια δασική έκταση.
Κι όμως, πρέπει να προσπαθήσουμε. Ακόμη κι αν οι συμφωνίες είναι ελάχιστες και χρειαστούν χρόνια για να υλοποιηθούν, η συμβολική σημασία της συνάντησης στη Γιαουντέ υποδεικνύει ένα πιθανό μέλλον πολύ διαφορετικό από τον σημερινό χαοτικό ηγεμονικό μονομερή χαρακτήρα – με την πολυμερή συνεργασία να ανακτά την αξία της, την Αφρική να αναδεικνύεται σε σημαντική οικονομική δύναμη και την Κίνα να αποτελεί έναν πυλώνα “ήπιας ισχύος”. Αυτό αντανακλά την σταθερή, αθόρυβη μετατόπιση της παγκόσμιας οικονομικής δύναμης τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, μια τάση που αναμένεται να επιταχυνθεί.
Περισσότεροι από 100 υπουργοί εμπορίου έχουν συγκεντρωθεί στην Κεντρική Αφρική για τη διενή συνάντηση, αλλά η προοπτική οποιουδήποτε ουσιαστικού αποτελέσματος είναι ζοφερή. Αντί για μια κοινή δήλωση, αναμένεται ένα μινιμαλιστικό σχέδιο που θα περιγράφει πιθανά σχέδια εργασίας. Μεγάλο μέρος της συζήτησης θα αφορά την αναμόρφωση του ΠΟΕ.
Ο πρέσβης των ΗΠΑ στον ΠΟΕ, Joseph Barloon, δήλωσε: “Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας: οι συζητήσεις δεν είναι επαρκώς ώριμες για να επιτρέψουν ένα σχέδιο εργασίας που θα ορίζει συγκεκριμένα και λεπτομερώς την εργασία που πρέπει να γίνει στο μέλλον”.
Ωστόσο, ο Barloon θα έλεγε κάτι τέτοιο, φυσικά. Είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες που έχουν περάσει μεγάλο μέρος των τελευταίων ετών επιτιθέμενες στα θεμέλια του ΠΟΕ και στις αρχές της πολυμερούς συνεργασίας που εκπροσωπεί. Ο μονομερής χαρακτήρας του Προέδρου Donald Trump, η “ευνουχισμός” της διαδικασίας επίλυσης εμπορικών διαφορών του ΠΟΕ και η εγκατάλειψη της βασικής αρχής της εμπορικής μεταχείρισης του “εθνικότερου ευεργετούμενου” – η οποία απαιτεί από τις οικονομίες να επεκτείνουν τους εμπορικούς κανόνες ισότιμα σε όλους τους εμπορικούς εταίρους – ωθούν τον ΠΟΕ σε αχρηστία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η συνάντηση στη Γιαουντέ αποτελεί πράξη αντίστασης. Βεβαιώνει ότι οι περισσότερες χώρες εξακολουθούν να εκτιμούν και να προτιμούν την πολυμερή συνεργασία έναντι των χαοτικών παρορμήσεων μιας ηγεμονικής δύναμης. Συμβολίζει επίσης μια μεταβαλλόμενη παγκόσμια οικονομία, μια αναδυόμενη Αφρική και την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας παγκοσμίως.
Η Καμερούν δεν είναι ακριβώς ένα επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου. Ενώ διαθέτει τον γηραιότερο αρχηγό κράτους στον κόσμο – ο Πρόεδρος Paul Biya, 93 ετών, ανέλαβε την εξουσία το 1982 – βρίσκεται επικίνδυνα κοντά στη “ζώνη πραξικοπημάτων” της Αφρικής, μια σειρά από οκτώ χώρες που εκτείνονται από τα δυτικά προς τα ανατολικά της ηπείρου, οι οποίες έχουν υποστεί πραξικοπήματα από το 2020. Η Transparency International κατατάσσει την Καμερούν μεταξύ των πιο διεφθαρμένων χωρών παγκοσμίως, στη 142η θέση από 182 χώρες. Η οικονομία της, ύψους 60 δισεκατομμυρίων δολαρίων, κατατάσσεται 91η παγκοσμίως, καθιστώντας την μία από τις μικρότερες αφρικανικές οικονομίες.
Για το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου, η Καμερούν ήταν μια εξωτική αλλά ασήμαντη γωνιά μιας ηπείρου στα περιθώρια της παγκόσμιας οικονομίας. Αν συνδυάσουμε και τις 54 αφρικανικές χώρες, αυτές αντιπροσωπεύουν μόλις το 7,3% της παγκόσμιας οικονομίας, σε σύγκριση με το 54,6% της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού. Η Νότια Αφρική, η μεγαλύτερη οικονομία της ηπείρου, ανέρχεται μόλις σε 426 δισεκατομμύρια δολάρια – περίπου το μέγεθος της οικονομίας του Χονγκ Κονγκ.
Οι περισσότερες από τις άλλες μεγάλες οικονομίες της – Αίγυπτος, Αλγερία, Μαρόκο – βλέπουν προς τα βόρεια, προς την Ευρώπη, διαμέσου της Μεσογείου. Πολλές εξακολουθούν να βασίζονται σε ορυκτά και εξαγωγές γεωργικών προϊόντων, στηριζόμενες σε αποικιακούς δεσμούς του 19ου αιώνα. Επειδή οι περισσότερες παραμένουν φτωχές, η καταναλωτική βάση της ηπείρου είναι μικρή, παρά τον πληθυσμό της που ξεπερνά το 1,5 δισεκατομμύριο.
Ωστόσο, όπως σημείωσε πρόσφατα το Συμβούλιο Ανάπτυξης Εμπορίου του Χονγκ Κονγκ, η Αφρική αναδεικνύεται σε μία από τις πιο δυναμικές εμπορικές περιοχές του κόσμου – εν μέρει επειδή ο πληθυσμός της (μακράν ο νεότερος παγκοσμίως) αναμένεται να αυξηθεί σε 2,5 δισεκατομμύρια έως το 2050, και εν μέρει λόγω του ειδικού ρόλου που διαδραμάτισε στην παγκόσμια ανάπτυξη της Κίνας.
Το 1982, όταν στάλθηκα στην China Daily για να αναπτύξω την κάλυψη των ειδήσεων εμπορίου, εξεπλάγην από τη ροή Αφρικανών ηγετών που υποδέχονταν με πολυτελή συμπόσια στην Αίθουσα του Λαού. Το 1991, ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας πραγματοποίησε το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό της χρονιάς στην Αφρική, και η πρακτική αυτή συνεχίζεται αδιαλείπτως έκτοτε.
Τον Ιανουάριο, ο Υπουργός Εξωτερικών Wang Yi επισκέφθηκε την Αιθιοπία (έδρα της Αφρικανικής Ένωσης), τη Σομαλία, την Τανζανία και το Λεσότο. Ο Αντιπρόεδρος Han Zheng ξεκίνησε πρόσφατα την περιοδεία του στην Κένυα, τη Νότια Αφρική και τις Σейχέλες. Και αυτή τη στιγμή, ο Υπουργός Εμπορίου Wang Wentao βρίσκεται στη συνάντηση υπουργών στη Γιαουντέ, επικεφαλής μιας κινεζικής αντιπροσωπείας 50 ατόμων, και αναμένεται να φιλοξενήσει συνάντηση υψηλού επιπέδου για την αφρικανική εκβιομηχάνιση.
Όπως συμβαίνει και με το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης Αφρικής, η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος και πιστωτής της Καμερούν, καθώς και ο κύριος κατασκευαστής υποδομών της. Σύμφωνα με την Κίνα και την Αφρικανική Ένωση, η Κίνα είναι ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος της Αφρικής για τα 15 χρόνια έως το 2024, με το εμπόριο να αυξάνεται κατά 6% εκείνη τη χρονιά.
Η αγκαλιά της Κίνας δεν ήταν χωρίς αντιπαραθέσεις, καθώς πολλές δυτικές οικονομίες παραπονιούνται για κατασκευή υποδομών μέσω “παγίδας χρέους” και μια πραγματιστική ανοχή στην τοπική διαφθορά. Ωστόσο, αυτή η αγκαλιά είναι πιθανό να ενισχυθεί παρά να αποδυναμωθεί, καθώς οι αφρικανικές οικονομίες αυξάνουν τη σημασία τους.
Εκτιμάται ότι 10.000 κινεζικές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε όλη την Αφρική, αντιπροσωπεύοντας το 12% της βιομηχανικής παραγωγής της ηπείρου. Κινεζικές κρατικές εταιρείες δραστηριοποιούνται σε 78 αφρικανικά λιμάνια. Από τα 166 διεθνή έργα εξόρυξης της Κίνας, τα 66 βρίσκονται στην Αφρική. Με την ώθηση της πρωτοβουλίας “Belt and Road”, η Κίνα έχει κατασκευάσει το ένα τρίτο των μεγάλων έργων υποδομής της Αφρικής και χρηματοδότησε ένα στα πέντε. Έχει εγκαταστήσει το 20% της περιφερειακής δυναμικότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της ηπείρου.
Επομένως, το μήνυμα από τη συνάντηση στη Γιαουντέ είναι σαφές. Ανεξάρτητα από την οργή και την επίδειξη δύναμης των ΗΠΑ σχετικά με το Ιράν και την περιοχή του Κόλπου, οι περισσότερες οικονομίες του κόσμου παραμένουν σταθερά προσηλωμένες στην προστασία της πολυμερούς συνεργασίας, και οι κινητήριες δυνάμεις της μελλοντικής παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης αναμένεται να προέλθουν από απρόσμενες κατευθύνσεις.
