Τα πρώτα τάνκερ που άλλαξαν πορεία μακριά από το Στενό του Ορμούζ δεν αναδιαμόρφωσαν μόνο τους ναυτιλιακούς χάρτες. Αναδιαμόρφωσαν και τις λίστες με τα ψώνια μας. Μετά την μερική παύση λειτουργίας του στενού από το Ιράν, ένα κρίσιμο σημείο από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, οι εμπορικές συναλλαγές άρχισαν να τιμολογούν κάτι που οι αγορές γνωρίζουν καλά: ο πόλεμος δεν είναι μόνο πυραύλοι, είναι και ο λογαριασμός που φτάνει στα κουζινέτα μήνες αργότερα.
Η άνοδος του Brent πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, φτάνοντας περίπου τα 120 δολάρια τις χειρότερες ημέρες, δεν είναι απλώς μια είδηση για την αγορά. Επηρεάζει το ντίζελ στα βενζινάδικα, το ψωμί στον φούρνο και το λίπασμα στα χωράφια. Ακόμα κι αν οι προβλέψεις δείχνουν ότι το Brent θα κινηθεί γύρω στα 90 δολάρια το δεύτερο τρίμηνο, το πριμ κινδύνου είναι ήδη παρόν.
Για τις πιο εύπορες οικονομίες, αυτό μπορεί να φαίνεται διαχειρίσιμο. Όμως, για μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου, μοιάζει περισσότερο με τεστ αντοχής. Τα νομίσματα είναι αδύναμα, τα αποθέματα ελάχιστα και τα χρέη βαριά. Σε χώρες καθαρές εισαγωγείς, όπως η Κένυα, η Σενεγάλη ή το Μπαγκλαντές, κάθε αύξηση 10 δολαρίων στο πετρέλαιο περιορίζει γρήγορα το περιθώριο για επιδοτήσεις, αυξάνει τα κόστη μεταφοράς και εντείνει τον πληθωρισμό των τροφίμων στις πόλεις.
Συχνά μιλάμε για το πετρέλαιο σαν να βρίσκεται σε ένα ξεχωριστό σύμπαν από τα τρόφιμα. Στην πραγματικότητα, οι δύο αυτοί τομείς συνδέονται στενά. Τα στοιχεία του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) έδειξαν ότι ο παγκόσμιος δείκτης τιμών τροφίμων αυξήθηκε τον Φεβρουάριο για πρώτη φορά μετά από πέντε μήνες, με τα δημητριακά και τα φυτικά έλαια να οδηγούν την ανάκαμψη. Ο οργανισμός κατέγραψε δεύτερη συνεχόμενη μηνιαία αύξηση, καθώς το κόστος που συνδέεται με την ενέργεια επηρέασε τις τιμές των τροφίμων τον Μάρτιο.
Οι τιμές των καυσίμων καθορίζουν το κόστος μεταφοράς των σιτηρών, λειτουργίας των αντλιών άρδευσης και παραγωγής λιπασμάτων. Όταν η ενέργεια γίνεται ακριβότερη, η δομή κόστους ενός αρτοποιείου στη Λάγος ή ενός μύλου καλαμποκιού στο Μπαμάκο αλλάζει άμεσα.
Οι παγκόσμιες μέσοι όροι κρύβουν μια πιο σκληρή πραγματικότητα. Η παρακολούθηση των τιμών τροφίμων από τον FAO επισημαίνει επίμονα υψηλές τιμές δημητριακών σε περιοχές της Ανατολικής Αφρικής και σε αγορές που πλήττονται από συγκρούσεις. Στη Σομαλία, το Σουδάν και τη Νότια Σουδάν, καθώς και σε ευάλωτες περιοχές του Σαχέλ, βασικά τρόφιμα μπορούν να πωλούνται σε επίπεδα που θυμίζουν περισσότερο οικονομία πολιορκίας παρά φυσιολογική μεταβλητότητα.
Ένα παρατεταμένο σοκ πετρελαίου που προσγειώνεται σε αυτήν την εύθραυστη βάση προσθέτει ένα πριμ πολέμου σε σχεδόν όλα τα υπόλοιπα: ντίζελ για τη μεταφορά σάκων ρυζιού στην ενδοχώρα, λίπασμα για την επόμενη εποχή σποράς και εισαγόμενο σιτάρι για τους αστικούς καταναλωτές. Τα σοκ πετρελαίου μπορεί να είναι προσωρινά, αλλά η ζημιά στα τραπέζια της κουζίνας μπορεί να διαρκέσει πολύ μετά.
Καθώς η ναυτιλία πετρελαίου αντιμετωπίζει διαταραχές και οι δυτικές απαντήσεις τείνουν σε ναυτικές αποστολές και οικονομικές πιέσεις, γίνεται σαφές ότι η προσέγγιση της Κίνας προς την αφρικανική ήπειρο ξεπερνά την αλτρουιστική.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι δεσμοί της Κίνας με τις αφρικανικές οικονομίες μοιάζουν λιγότερο με δευτερεύουσα ιστορία και περισσότερο με στρατηγική αντιστάθμισης κινδύνου. Η απόφαση του Πεκίνου να χορηγήσει πρόσβαση χωρίς δασμούς στις εισαγωγές από 53 αφρικανικές χώρες από την 1η Μαΐου, εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια εδραίωσης μακροπρόθεσμων εμπορικών ροών με την ήπειρο. Η διαφοροποίηση των προμηθευτών και των αγορών από την Κίνα δεν είναι φιλανθρωπία. Είναι ασφαλιστήριο συμβόλαιο για έναν κόσμο σε χάος.
Η γεωργία αποτελεί το επίκεντρο αυτής της στρατηγικής. Το 15ο πενταετές σχέδιο της Κίνας στοχεύει στην αύξηση της παραγωγικής ικανότητας σιτηρών σε περίπου 725 εκατομμύρια τόνους έως το 2030, ενώ παράλληλα χτίζει σταθερά κανάλια εφοδιασμού στο εξωτερικό για βασικές εμπορεύματα.
Η έρευνα για τη γεωργική συνεργασία μεταξύ Κίνας και αφρικανικών χωρών κατευθύνεται προς αυτήν την κατεύθυνση. Εάν το εμπόριο συνδυαστεί με αποθήκευση, συνδέσεις μεταφορών, μεταφορά τεχνολογίας και υποστήριξη τοπικής παραγωγής, μπορεί να μειώσει τις πιέσεις στην επισιτιστική ασφάλεια αντί απλώς να μετακινεί φορτία. Ενώ αυτό δεν προστατεύει την Αφρική από τα σοκ πετρελαίου, δίνει στις κυβερνήσεις της ηπείρου μερικούς επιπλέον μοχλούς όταν οι αγορές εμπορευμάτων δυσκολεύουν.
Η αντίθεση στη συμπεριφορά των μεγάλων δυνάμεων είναι δύσκολο να μην παρατηρηθεί. Από τη μία πλευρά στέκονται στρατιωτικοί συνασπισμοί που συζητούν επιθέσεις, αποστολές συνοδείας, κυρώσεις και πακέτα έκτακτης ανάγκης για την προστασία της παγκόσμιας οικονομίας. Από την άλλη, υπάρχει μια χώρα βαθιά εκτεθειμένη στις ενεργειακές ροές του Περσικού Κόλπου, αλλά παρόλα αυτά να μιλά κυρίως για διαδρόμους, αλυσίδες εφοδιασμού, πρόσβαση στην αγορά και διαφοροποίηση.
Βεβαίως, το Πεκίνο δεν είναι αμέτοχο. Η Κίνα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή ενέργειας και έχει κάθε λόγο να ανησυχεί για μια παρατεταμένη διακοπή στο Στενό του Ορμούζ. Αυτό εξηγεί τις επενδύσεις της σε αγωγούς, εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές και διαφοροποιημένους προμηθευτές. Ωστόσο, τα προτιμώμενα εργαλεία της παραμένουν οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις, τα λιμάνια, οι σιδηρόδρομοι, οι τερματικοί σταθμοί σιτηρών και οι εμπορικές συμφωνίες, αντί για μια πλημμύρα κυρώσεων και απειλών αλλαγής καθεστώτος.
Για πολλές αφρικανικές και άλλες κυβερνήσεις του Παγκόσμιου Νότου, η εύρεση του ιδανικού εταίρου δεν αφορά τόσο το ποιος ακούγεται πιο ηθικός σε αφηρημένους όρους, όσο το ποιος είναι πιο προβλέψιμος.
Παρόλα αυτά, το εμπόριο εξακολουθεί να κινείται στους ίδιους ωκεανούς, να βασίζεται σε πολλούς από τους ίδιους ασφαλιστές και να απορροφά τις ίδιες επιβαρύνσεις καυσίμων όταν οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν. Τα έργα που χρηματοδοτούνται σε σκληρό νόμισμα αισθάνονται την ίδια πίεση επιτοκίων, και τα σοκ της κλιματικής κρίσης μπορούν να πλήξουν και τις δύο πλευρές.
Υπάρχει επίσης το πρόβλημα της υπερβολικής συγκέντρωσης. Εάν οι αφρικανικές οικονομίες βασίζονται υπερβολικά σε έναν μεγάλο εταίρο, παραμελώντας την τοπική παραγωγή, την περιφερειακή ολοκλήρωση και τις διαφοροποιημένες σχέσεις, μπορεί απλώς να ανταλλάξουν μία εξάρτηση με άλλη.
Κανένας μεμονωμένος εταίρος δεν μπορεί να προστατεύσει την Αφρική, ή τον ευρύτερο Παγκόσμιο Νότο, από έναν κόσμο με υψηλότερα πριμ πολέμου. Όμως, ένα σύστημα που χτίζεται γύρω από ανοιχτές αγορές, γεωργική συνεργασία και υποδομές δίνει στις ευάλωτες οικονομίες περισσότερο χώρο να αναπνεύσουν από ένα σύστημα που κυριαρχείται από κυρώσεις, φυγή κεφαλαίων και στρατιωτικούς συνασπισμούς ad hoc.
Στο ένα άκρο μιας θαλάσσιας διαδρομής, τα τάνκερ περιμένουν σε μια νευρική σειρά – τα φορτία τους τιμολογημένα με φόβο. Μακριά, σε μια εσωτερική σιδηροδρομική γραμμή που μεταφέρει σιτηρά λίγο πιο γρήγορα και φθηνότερα από πέρυσι, η πίεση έχει τουλάχιστον μερικώς υποχωρήσει.
