Στο Κέιπ Τάουν της Νοτίου Αφρικής, η παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν έντονη αυτόν τον μήνα, ασκώντας άμεση πρόκληση στην Κίνα στο μεγαλύτερο συνέδριο εξόρυξης της Αφρικής, το Investing in African Mining Indaba. Ενώ οι κινεζικές εταιρείες επέδειξαν την τεχνολογική τους υπεροχή με λύσεις αυτοματισμού και πράσινης ενέργειας, αξιωματούχοι από το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Ενέργειας και διάφορες αμερικανικές υπηρεσίες ανάπτυξης βρέθηκαν ανάμεσα σε έναν αριθμό ρεκόρ Αμερικανών διπλωματών και χρηματοδοτών στην εκδήλωση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αποκτήσουν κρίσιμα ορυκτά της Αφρικής μέσω χρηματοδοτικών συμφωνιών, ωστόσο, όπως επισημαίνουν, θα χρειαστεί κάτι περισσότερο από απλά χρήματα για να ανατραπεί η κινεζική κυριαρχία. Ο Brendon Verster, ανώτερος οικονομολόγος στην Oxford Economics Africa, δήλωσε ότι «η Αφρική ενσωματώνεται στην αμερικανική βιομηχανική στρατηγική και στρατηγική εθνικής ασφάλειας, αντί της παραδοσιακής διπλωματίας ανάπτυξης». Πρόσθεσε ότι το Indaba, μια λέξη που προέρχεται από τη γλώσσα ζουλού και κόσα και σημαίνει συνέδριο, καταδεικνύει ότι «ο ορυκτός πλούτος της Αφρικής παραμένει κεντρικός στη παγκόσμια στρατηγική αντιπαράθεση, αλλά ο βαθμός στον οποίο τα αφρικανικά κράτη μπορούν να τον διαμορφώσουν παραμένει περίπλοκος».
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε μετά από διάφορες πρωτοβουλίες πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων, στο πλαίσιο αυτό που θεωρείται η πιο επιθετική προσπάθεια της Ουάσινγκτον να εξασφαλίσει προμήθειες κρίσιμων ορυκτών και να προκαλέσει την Κίνα, η οποία κατέχει σχεδόν μονοπώλιο στην παραγωγή και επεξεργασία κρίσιμων και σπάνιων γαιών. Στην αρχή του μήνα, οι ΗΠΑ εγκαινίασαν το Project Vault, μια πρωτοβουλία ύψους 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων, σχεδιασμένη να σπάσει τον έλεγχο της Κίνας στα υλικά που τροφοδοτούν τα πάντα, από ηλεκτρικά οχήματα μέχρι μαχητικά αεροσκάφη. Με ένα φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα για τη δημιουργία στρατηγικού αποθέματος κρίσιμων ορυκτών εντός των επόμενων 18 έως 24 μηνών, το έργο προορίζεται να χρησιμοποιήσει δάνειο 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων από την Export-Import Bank, το μεγαλύτερο στην ιστορία της, και περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιδιωτικά κεφάλαια για να βοηθήσει τις εταιρείες να εξασφαλίσουν 60 βασικά ορυκτά σε σταθερές τιμές.
Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν επίσης το Forum on Resource Geostrategic Engagement (Forge) στις 4 Φεβρουαρίου. Το έργο αυτό ακολουθεί μια παρόμοια πρωτοβουλία που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Joe Biden και στοχεύει στον καθορισμό κατώτατων τιμών για την προστασία των ορυχείων που υποστηρίζονται από τη Δύση από την υποτίμηση λόγω της κινεζικής κυριαρχίας στην αγορά. Ο Chris Berry, επικεφαλής της αμερικανικής συμβουλευτικής εταιρείας House Mountain Partners, δήλωσε ότι η Κίνα χρειάστηκε μια γενιά και περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για να γίνει η κυρίαρχη δύναμη στις αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων μετάλλων. «Οι συμφωνίες αγοράς και η χρηματοδοτική δύναμη από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους είναι μια καλή αρχή, αλλά αυτές οι εξαρτήσεις από την αλυσίδα εφοδιασμού δεν θα επιλυθούν εν μία νυκτί», δήλωσε ο Berry. «Μιλάμε για χρόνια πριν υπάρξουν πραγματικά ανθεκτικές δυτικές αλυσίδες εφοδιασμού ανεξάρτητες από την Κίνα – αν αυτό είναι καν εφικτό».
Ο Berry πρόσθεσε ότι μέχρι το τέλος της θητείας του Donald Trump το 2029, ορισμένα μέταλλα όπως το γάλλιο θα μπορούσαν να είναι «χωρίς Κίνα», αλλά τόνισε ότι είναι «απόλυτη ανοησία να πιστεύουμε ότι το Project Vault θα επιτύχει πραγματική ορυκτολογική ανεξαρτησία σε 24 μήνες». Επιπλέον, αντί να αγοράζουν ορυχεία, οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν προμήθειες μέσω «offtake» συμφωνιών, όπου η τιμή ενός εμπορεύματος συμφωνείται εκ των προτέρων για την εξασφάλιση των προμηθειών. Για παράδειγμα, μια συμφωνία με την Gecamines της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό για 100.000 τόνους χαλκού εγγυήθηκε μελλοντικές αγορές, καθιστώντας τα αφρικανικά έργα τραπεζικώς βιώσιμα χωρίς κινεζικά κεφάλαια.
Εν τω μεταξύ, η κατάπαυση του πυρός που διαπραγματεύτηκαν οι ΗΠΑ μεταξύ της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και της Ρουάντα πέρυσι περιλάμβανε μια ρήτρα που έδινε στις αμερικανικές εταιρείες το δικαίωμα πρώτης άρνησης σε ορυχεία που δεν έχουν εκχωρηθεί – δίνοντάς τους τη δύναμη να εμποδίσουν μελλοντικές παραχωρήσεις στην Κίνα. Η στρατηγική αυτή αποδίδει ήδη καρπούς. Στις 9 Φεβρουαρίου, η πρώτη αποστολή χαλκού και κοβαλτίου αναχώρησε για τις ΗΠΑ μέσω του σιδηροδρομικού δικτύου Lobito Atlantic Railway, μετά από συμφωνία μεταξύ του κολοσσού εμπορευμάτων Trafigura και της κρατικής Entreprise Generale du Cobalt (EGC) της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Ο σιδηρόδρομος μήκους 1.300 χιλιομέτρων συνδέει τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό με το λιμάνι Lobito της Αγκόλας στη δυτική ακτή της Αφρικής και μειώνει τον χρόνο μεταφοράς σε επτά ημέρες. Η δυτική διαδρομή του Lobito στον Ατλαντικό παρέχει την υποδομή για τις δυτικές δυνάμεις να μειώσουν τον κίνδυνο στις αλυσίδες εφοδιασμού τους με κρίσιμα ορυκτά, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση στο σιδηρόδρομο Tazara που υποστηρίζεται από το Πεκίνο, ο οποίος μεταφέρει εξαγωγές ανατολικά προς το λιμάνι Dar es Salaam της Τανζανίας στον Ινδικό Ωκεανό.
«Είμαστε στην ευχάριστη θέση που η αποστολή χαλκού θα σταλεί αρχικά σε πελάτες στις ΗΠΑ, σηματοδοτώντας την απτή υλοποίηση της στρατηγικής συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΗΠΑ-Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της EGC, Eric Kalala. Το Πεκίνο έχει επικρίνει τις αμερικανικές κινήσεις, χαρακτηρίζοντάς τις ως απειλή για τη σταθερότητα του παγκόσμιου εμπορίου. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Lin Jian, δήλωσε νωρίτερα αυτό το μήνα ότι «η Κίνα αντιτίθεται σε οποιαδήποτε χώρα δημιουργεί αποκλειστικές συμμαχίες για να διαταράξει τη διεθνή οικονομική και εμπορική τάξη». Τόνισε ότι όλα τα μέρη πρέπει «να ακολουθούν τις αρχές της οικονομίας της αγοράς» και να εργάζονται για να διατηρούν «τις βιομηχανικές και εφοδιαστικές αλυσίδες σταθερές και ανεμπόδιστες».
Ο W. Gyude Moore, διακεκριμένος συνεργάτης στο Energy for Growth Hub, ανέφερε ότι απομένει να φανεί αν το αμερικανικό μοντέλο μπορεί να νικήσει την προσέγγιση της Κίνας να αποκτά άμεση ιδιοκτησία ορυχείων. «Πρέπει να θυμόμαστε ότι η χρηματοδοτική δύναμη δεν είναι ένα αποκλειστικό αμερικανικό πλεονέκτημα. Η Κίνα μπορεί να την αναπαράγει πολλές φορές», δήλωσε ο Moore. Ο Moore επεσήμανε ότι η άμεση ιδιοκτησία της Κίνας εξασφάλιζε πρόσβαση κατά τη διάρκεια των πτώσεων της αγοράς, μια στρατηγική που το Forge φαινόταν να μιμείται. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι η Πρωτοβουλία Build Back Better World της G7 και ο διάδοχός της, η Partnership for Global Infrastructure and Investment, «σχεδιάστηκαν για να αντικαταστήσουν την Πρωτοβουλία Belt and Road της Κίνας και δεν το έκαναν». Επίσης, ανέφερε ότι το βάθος του ρόλου της Κίνας στην αλυσίδα εφοδιασμού βασικών ορυκτών καθιστά τον στόχο της Ουάσινγκτον για τη δημιουργία στρατηγικού αποθέματος εντός των επόμενων δύο ετών «μη ρεαλιστικά αισιόδοξο».
Ο Verster δήλωσε ότι ενώ η εξόρυξη είναι γεωγραφικά ποικιλόμορφη, «η κυριαρχία της Κίνας στην κατάντη επεξεργασία της προσδίδει δυσανάλογη επιρροή» στην προσφορά και την τιμολόγηση, όπως αποδεικνύεται από την πρόσφατη χρήση ελέγχων εξαγωγών από το Πεκίνο για να ασκήσει πολιτική μόχλευση. Με εκτεταμένους χρονοδιαγράμματα έργων και εδραιωμένη συγκέντρωση στην ικανότητα επεξεργασίας, ο Verster αναμένει ότι η αμερικανική εξάρτηση από εισαγωγές – ιδίως από την Κίνα – θα «μειωθεί αντί να εξαφανιστεί μέχρι το τέλος της δεκαετίας». Η Lauren Johnston, ειδικός σε θέματα Κίνας-Αφρικής και ανώτερη ερευνήτρια στο think tank AustChina Institute, ανέφερε ότι ενώ η Κίνα δανείζει σε αφρικανικές χώρες εδώ και χρόνια, η επέκταση της αμερικανικής χρηματοδότησης μετατοπίζει τη δυναμική στην ήπειρο.
Ωστόσο, η Johnston προειδοποίησε ότι ο ανταγωνισμός για τον πλειοδότη κινδυνεύει να δώσει προτεραιότητα στα βραχυπρόθεσμα οφέλη των υψηλών τιμών έναντι της μακροπρόθεσμης εκβιομηχάνισης. Ανέφερε το «μοντέλο της Ανγκόλα», όπου η αφρικανική χώρα αντάλλασσε πετρέλαιο με την Κίνα έναντι υποδομών που κατασκευάστηκαν με ξένη εργασία. Επισήμανε ότι ενώ αυτό εξασφάλισε υψηλή τιμή, υπήρχαν σημαντικά μακροπρόθεσμα κόστη για την τοπική οικονομία, όπως η έλλειψη ανάπτυξης. «Ένα συμπληρωματικό πρόβλημα προκύπτει όταν αυτά τα κεφάλαια δεν επενδύονται σωστά στο δημόσιο συμφέρον ή στην ανάπτυξη ή όταν παρακάμπτεται εντελώς η ευκαιρία χρήσης των πόρων για την τοπική εκβιομηχάνιση», πρόσθεσε η Johnston, υποδηλώνοντας ότι ο σημερινός ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας ενδέχεται να φέρει τον κίνδυνο ενός παρόμοιου αποτελέσματος. Για να διασφαλιστεί ότι αυτά τα έσοδα δεν θα σπαταληθούν, η Johnston πρότεινε τα αφρικανικά έθνη να δημιουργήσουν κρατικά επενδυτικά κεφάλαια τύπου Νορβηγίας.
