Οι ενέργειες του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump στη Βενεζουέλα και η φερόμενη απαγωγή του προέδρου Nicolás Maduro, έχουν φέρει τη Ρωσία και την Κίνα – που θεωρούνται από τους σημαντικότερους διεθνείς εταίρους του Καράκας – σε δύσκολη θέση. Εάν δεν μειώσουν ουσιαστικά τις σχέσεις τους με τη λατινοαμερικανική χώρα, κινδυνεύουν με αντίποινα από την Ουάσιγκτον. Το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος έχει περισσότερα να χάσει, η Μόσχα ή το Πεκίνο;
Σε αντίθεση με προηγούμενους Αμερικανούς ηγέτες, ο Trump δεν έχει κάνει καμία προσπάθεια να προσποιηθεί ότι προστατεύει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στη Βενεζουέλα, έχει καταστήσει σαφές ότι τα συμφέροντά του καθοδηγούνται κυρίως από την ενέργεια.
Φήμες κάνουν λόγο για απαιτήσεις της κυβέρνησης Trump η Βενεζουέλα να συνεργαστεί αποκλειστικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην παραγωγή πετρελαίου και να διακόψει τους δεσμούς με τη Ρωσία και την Κίνα, καθώς και με το Ιράν και την Κούβα. Εκ πρώτης όψεως, αυτή η κίνηση θα μπορούσε να έχει σοβαρό αντίκτυπο στο Πεκίνο, δεδομένου ότι η Κίνα είναι μεγάλος αγοραστής πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, αλλά θα ήταν πραγματικά έτσι;
Ενώ περίπου το 80% του πετρελαίου της Βενεζουέλας κατευθυνόταν στην Κίνα πέρυσι, αυτό αντιστοιχούσε μόλις στο 4% των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου της Κίνας. Το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου έπεσαν παρά τις στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα υποδηλώνει ότι η παγκόσμια αγορά δεν βλέπει απειλή ελλείψεων πετρελαίου. Έτσι, ακόμη και αν το Καράκας σταματήσει εντελώς τις εξαγωγές πετρελαίου προς την Κίνα, το Πεκίνο μπορεί απλώς να αυξήσει τις εισαγωγές από άλλους παραγωγούς.
Επίσης, προς όφελος του Πεκίνου λειτουργεί η δήλωση του Trump ότι θα μπορούσε να επιτρέψει στη Βενεζουέλα να συνεχίσει να πωλεί πετρέλαιο στην Κίνα.
Η Ρωσία δεν φαίνεται να είναι τόσο τυχερή. Η κατάσχεση από τις ΗΠΑ ενός ρωσικής σημαίας δεξαμενόπλοιου πετρελαίου στις 7 Ιανουαρίου αποτελεί σοβαρό πλήγμα για το Κρεμλίνο. Εξακολουθώντας να είναι απασχολημένη με την εισβολή της στην Ουκρανία, η Ρωσία δεν βρίσκεται σε θέση να αντιδράσει στην κίνηση του Trump, αφήνοντας την υπέρ του Κρεμλίνου προπαγάνδα σε δύσκολη κατάσταση.
Για μήνες, ο απεσταλμένος του Κρεμλίνου Kirill Dmitriev έχει επαινέσει τις υποτιθέμενες ειρηνευτικές προσπάθειες του Trump στην Ουκρανία, ενώ τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης έχουν χαρακτηρίσει τον Αμερικανό πρόεδρο “φίλο της Ρωσίας” που επιδιώκει να προστατεύσει τα συμφέροντα της Μόσχας. Τώρα, αφού βομβάρδισε τον στρατηγικό εταίρο της Ρωσίας και οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ κατάσχεσαν ένα ρωσικό δεξαμενόπλοιο πετρελαίου, ο Dmitriev και οι αναλυτές που πρόσκεινται στο Κρεμλίνο θα δυσκολευτούν να δικαιολογήσουν την προηγούμενη στάση του Trump ως συμπάθεια προς τη Μόσχα.
Ο Trump όχι μόνο εξευτέλισε δημόσια τη Μόσχα κατασχένοντας το δεξαμενόπλοιο, αλλά προκάλεσε και πλήγμα στη φήμη του Κρεμλίνου αιχμαλωτίζοντας τον Maduro. Λιγότερο από ένα μήνα πριν από την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, ο Maduro είχε συνομιλία με τον Ρώσο Πρόεδρο Vladimir Putin, ο οποίος επιβεβαίωσε την υποστήριξή του στην πορεία της βενεζουελανικής κυβέρνησης. Τον Νοέμβριο, ο Ρώσος Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Dmitry Chernyshenko χαρακτήρισε τη Βενεζουέλα σταθερό εταίρο και σύμμαχο της Ρωσίας.
Ωστόσο, το Κρεμλίνο δεν έκανε τίποτα για να προστατεύσει τον σύμμαχό του από τον αμερικανικό στρατό, κάτι που αποτελεί κακό σημάδι για τις λίγες χώρες που απομένουν και εξακολουθούν να βλέπουν τη Ρωσία ως αξιόπιστο εγγυητή ασφάλειας.
Παρά τη γλώσσα του Chernyshenko, η Ρωσία και η Βενεζουέλα δεν ήταν ποτέ επίσημοι σύμμαχοι. Τον Μάιο του 2025, οι δύο χώρες υπέγραψαν συνθήκη στρατηγικής εταιρικής σχέσης και συνεργασίας. Αν και δεν είναι σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας όπως το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, υπογραμμίζει ότι η Ρωσία και η Βενεζουέλα θα επεκτείνουν τη συνεργασία τους σε θέματα άμυνας, ενέργειας και στρατιωτικής τεχνολογίας.
Η Ρωσία έχει μακρά ιστορία προμήθειας όπλων στη Βενεζουέλα. Μια αναφορά του Politico υποδηλώνει ότι η Μόσχα έχει προμηθεύσει σχεδόν 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε στρατιωτικό εξοπλισμό στο Καράκας από το 1999. Αντίθετα, η Βενεζουέλα αγόρασε μόνο 628 εκατομμύρια δολάρια σε όπλα από την Κίνα μεταξύ 2000 και 2017, σταγόνα στον ωκεανό σε σύγκριση με τις μαζικές παραδόσεις της Ρωσίας.
Το πιο σημαντικό, παρόλο που το Πεκίνο και το Καράκας είχαν καθιερώσει μια “στρατηγική εταιρική σχέση παντός καιρού” το 2023, η Κίνα – σε αντίθεση με τη Ρωσία – δεν έχει χαρακτηρίσει ποτέ τη Βενεζουέλα ως σύμμαχο. Αντίθετα, το Πεκίνο έχει επικεντρωθεί στην ενίσχυση των οικονομικών δεσμών με το Καράκας. Ενώ το εμπορικό ισοζύγιο Ρωσίας-Βενεζουέλας ήταν μάλλον μέτριο, γύρω στα 200 εκατομμύρια δολάρια τον περασμένο Μάιο, το διμερές εμπόριο μεταξύ Κίνας και Βενεζουέλας έφτασε περίπου τα 7 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι το τέλος του 2024.
Η Κίνα έχει χορηγήσει δάνεια δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Βενεζουέλα όλα αυτά τα χρόνια, εκ των οποίων τα περισσότερα έχουν αποπληρωθεί σε πετρέλαιο. Εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι το Καράκας εξακολουθεί να χρωστά στο Πεκίνο τουλάχιστον 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Μένει να φανεί εάν η Κίνα θα μπορέσει ποτέ να ανακτήσει αυτά τα χρήματα, εάν οι νέες βενεζουελανικές αρχές συμμορφωθούν με τα τελεσίγραφα του Trump.
Όμως, παρά ένα ονομαστικά χαμηλότερο εμπορικό ισοζύγιο, η Ρωσία φαίνεται να έχει περισσότερα να χάσει εάν η εν ενεργεία πρόεδρος της Βενεζουέλας Delcy Rodriguez διακόψει τους οικονομικούς δεσμούς με τη Μόσχα. Η Ρωσία παρείχε δάνεια ύψους 17 δισεκατομμυρίων δολαρίων στη Βενεζουέλα μεταξύ 2006 και 2019, χρήματα που μπορεί ποτέ να μην μπορέσει να ανακτήσει.
Πλήρως ενήμεροι για αυτό, οι Ρώσοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής φαίνεται να εφαρμόζουν την ίδια στρατηγική που χρησιμοποίησαν μετά την πτώση του προστατευόμενου τους Bashar al-Assad στη Συρία – προσπαθώντας εσπευσμένα να καθιερώσουν δεσμούς με τις νέες αρχές της χώρας.
Ο Ρώσος Πρέσβης στη Βενεζουέλα Sergey Melik-Bagdasarov δήλωσε στις 10 Ιανουαρίου ότι η Μόσχα στάθηκε σε υποστήριξη και αλληλεγγύη με τον λαό της Βενεζουέλας και ότι η Συνθήκη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης και Συνεργασίας μεταξύ Ρωσίας και Βενεζουέλας παρέμενε το καθοδηγητικό πλαίσιο για την ανάπτυξη των διμερών σχέσεων. Θα βασιστεί πραγματικά η νέα ηγεσία της Βενεζουέλας σε ένα έγγραφο που αποδείχθηκε ότι είναι “νεκρό γράμμα”;
Ένα πράγμα είναι σίγουρο: ο Trump έχει δείξει στον Putin πώς πρέπει να μοιάζει μια “ειδική στρατιωτική επιχείρηση”. Ταυτόχρονα, τα διακυβεύματα για την Κίνα είναι ξεκάθαρα: η αποκλειστική εξάρτηση από οικονομικές σχέσεις με οποιαδήποτε χώρα είναι απίθανο να προστατεύσει τα γεωπολιτικά της συμφέροντα.
