Η κρύα, ανελέητη παγωνιά και οι αδίστακτοι γκάνγκστερ αποτελούν σκηνικό για την πρώτη – και, δυστυχώς, μοναδική – μέρα γυρισμάτων. Όταν ο διευθυντής φωτογραφίας Julio Macat προσπάθησε να περάσει φιλμ στην κάμερά του, ο πάγος ήταν τόσο σφοδρός που το φιλμ έσπασε. Γύρω του, οι γκάνγκστερ πηγαινοέρχονταν απειλητικά, με τα fedoras και τα αυτόματα όπλα τους σε ετοιμότητα.

Ο Macat είχε ως στόχο να δημιουργήσει μια ταινία που θα ήταν τρομακτική και παράξενη. «Ο σκοπός», λέει, «ήταν να τρομάξουμε ένα παιδί». Έτσι, παρόλο που βρισκόμασταν στο 1990, επέλεξε να γυρίσει την νουάρ ταινία σαν να ήταν της δεκαετίας του ’40, χρησιμοποιώντας ασπρόμαυρο φιλμ, φίλτρα ομίχλης στους φακούς της κάμερας και ένα έντονο, παλιομοδίτικο φωτιστικό στήσιμο για να δημιουργήσει βαθιές σκιές στο πλατό.

Αυτές οι προσπάθειες είχαν έναν συγκεκριμένο σκοπό: να δημιουργηθεί η τέλεια οικογενειακή ταινία για τα Χριστούγεννα.

«Είναι εκπληκτικό για μένα πόσοι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι δεν είναι μια πραγματική ταινία», δηλώνει ο Macat, σχεδόν 40 χρόνια αργότερα. Αναφέρεται, φυσικά, στην ταινία *Angels with Filthy Souls*, η οποία παίζει μέσα στην εορταστική κλασική ταινία *Home Alone*. Ο ήρωας, Kevin McCallister (Macaulay Culkin), παρακολουθεί την ταινία με γουρλωμένα μάτια, αφού έχει μείνει – ναι, καλά μαντέψατε – μόνος στο σπίτι. Οι σκηνές δράσης της πλασματικής ταινίας εμπνέουν τις μεταγενέστερες περιπέτειες του Kevin.

Όμως, η *Angels with Filthy Souls* κατέληξε να φαίνεται τόσο ρεαλιστική που το κοινό – συμπεριλαμβανομένου, για «όλα τα παιδικά του χρόνια», του ηθοποιού Seth Rogen – πίστευε ότι επρόκειτο για ένα αυθεντικό παλιό έργο.

Πώς δημιουργείται μια «ταινία εντός ταινίας»; Πρόκειται για ένα αρκετά συχνό, αλλά τραγικά παραγνωρισμένο φαινόμενο. Η καταχώρηση στη Wikipedia, «Λίστα ταινιών που περιέχουν φανταστικές ταινίες», απαριθμεί περίπου 120, αλλά στην πραγματικότητα υπάρχουν εκατοντάδες περισσότερες. «Είναι όλες υπέροχες με τον δικό τους τρόπο», λέει η Lynn Fisher, η 40χρονη δημιουργός της εξειδικευμένης ιστοσελίδας “Nestflix”, η οποία καταγράφει πάνω από 1.000 ιστορίες που «φωλιάζουν» μέσα σε άλλες ιστορίες. «Ειδικά εκτιμώ αυτές που προφανώς απαιτούσαν πολλή προσπάθεια στη δημιουργία τους. Είναι οι μικρές λεπτομέρειες που τις κάνουν ξεχωριστές».

Η Fisher δημιούργησε το Nestflix κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ανεργίας το 2021 – σχεδίασε τον ιστότοπο να μοιάζει με υπηρεσία streaming. Από τότε που έμαθε ότι η *Angels with Filthy Souls* δεν ήταν πραγματική ταινία, η σχεδιάστρια ιστοσελίδων από την Αριζόνα έχει γοητευτεί από αυτό που αποκαλεί «ένθετες ταινίες». Άλλες αγαπημένες της είναι η εφηβική δραματική ταινία *The Pink Opaque* από το ψυχολογικό θρίλερ *I Saw the TV Glow* και η βιογραφία κατασκόπων *Austinpussy* από το *Austin Powers in Goldmember*.

Παραδόξως, το *Home Alone* δεν είναι η μόνη χριστουγεννιάτικη ταινία που φιλοξενεί μια πλασματική ταινία – είναι ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο. Υπάρχει το *Turbo Man: The Motion Picture* στο *Jingle All the Way* του Arnold Schwarzenegger και το *The Night the Reindeer Died* στο *Scrooged*, για να μην αναφέρουμε το τρέιλερ της ταινίας δράσης *Deception* στο *The Holiday*.

«Νομίζω ότι προσγειώνουν τα πράγματα», λέει ο Macat, «κάνουν μια ταινία πιο πιστευτή». Έχει νόημα οι εορταστικές ταινίες να «προσγειώνονται» με λίγη (πλασματική) πραγματικότητα – είναι ένας γρήγορος τρόπος να δείξουμε στο κοινό ότι η φανταστική χριστουγεννιάτικη μαγεία συμβαίνει στην πραγματικότητα. Ο σχεδιαστής παραγωγής του *The Holiday*, Jon Hutman, έχει μια άλλη θεωρία. «Συνήθως, όταν υπάρχει μια ταινία εντός ταινίας, οι χαρακτήρες αναγνωρίζουν ότι βρίσκονται μέσα στην ταινία της δικής τους ζωής», λέει, «και πρέπει, σε κάποιο επίπεδο, να αποδειχθούν οι ήρωες των δικών τους ιστοριών».

Το κοινό βλέπει λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα της *Deception* στο *The Holiday*, αλλά παρόλα αυτά πολλοί διαδικτυακοί σχολιαστές εύχονται η ταινία να ήταν αληθινή. Η ταινία δράσης ακολουθεί την «μέση 20χρονη» Rebecca Green (Lindsay Lohan), μια σερβιτόρα που κληρονομεί κάτι μυστηριώδες από τον αποξενωμένο πατέρα της. Υπάρχουν πυροβολισμοί, εκρήξεις και παθιασμένα φιλιά.

«Προσπαθείς να την κάνεις καλή χωρίς να την κάνεις αποσπαστική», λέει ο Hutman για τη δημιουργία μιας «ταινίας εντός ταινίας». Ως σχεδιαστής σκηνικών στο *The Holiday*, ο Hutman επικεντρώθηκε στο να δώσει ζωή στα πλέον διάσημα σπίτια της ταινίας – ένα υπέροχο αγγλικό εξοχικό και μια απέραντη έπαυλη στο LA. Σε σύγκριση, έπρεπε να κάνει το καφέ στην *Deception* διακριτικό και μη αποσπαστικό, ενώ οι σκηνές δράσης σε μια βιομηχανικού τύπου σκάλα και πίσω από έναν φράχτη από συρματόπλεγμα έθεσαν τον τόνο με οικείες, συμβατικές εικόνες. «Θέλεις να είναι όμορφο, καθαρό και ελπίζουμε λίγο κομψό και απλό», λέει ο Hutman.

Ενώ ο Hutman παραδέχεται ότι οι «ταινίες εντός ταινιών» μπορεί συχνά να είναι μια «δευτερεύουσα σκέψη» για την παραγωγή, λέει ότι προσωπικά αντιμετωπίζει αυτές τις σκηνές όπως όλες τις άλλες. Ο Macat, επίσης, σίγουρα αντιμετώπισε την *Angels with Filthy Souls* σαν να ήταν ένα πραγματικό blockbuster – ακόμα κι αν έπρεπε να την γυρίσει σε μία μόνο ημέρα, την τελευταία ημέρα προετοιμασίας πριν ξεκινήσουν τα κύρια γυρίσματα της *Home Alone*.

«Ήσουν τρομοκρατημένος, γιατί είναι το πρώτο πράγμα που θα δει το στούντιο», λέει ο Macat. Ήταν η πρώτη του ταινία ως διευθυντής φωτογραφίας, και πάλευε με το σύνδρομο του απατεώνα στο πλατό, ειδικά επειδή δεν είχε χρησιμοποιήσει ασπρόμαυρο φιλμ από το πανεπιστήμιο. Ωστόσο, όταν ξεκίνησαν τα γυρίσματα: «Μπορούσα να πω ότι κάναμε κάτι διαφορετικό και ενδιαφέρον».

«Είναι προφανώς εμπνευσμένο από το *Angels with Dirty Faces*, και τέτοιου είδους ταινίες γκάνγκστερ από το 1938», εξηγεί ο Macat. Επειδή το παλιό φιλμ στο οποίο γύριζε ο Macat δεν ήταν τόσο ευαίσθητο στο φως όσο το σύγχρονο, απαιτούσε πέντε φορές περισσότερο φωτισμό – έβαλε επίσης κάποιο μαύρο δίχτυ πάνω στον φακό για να κάνουν τις λήψεις να φαίνονται πιο vintage. Στη συνέχεια, υπήρχαν μηχανές καπνού και ένα vintage Tommy gun που χρησιμοποιήθηκε για να γεμίσει ο γκάνγκστερ «Snakes» με μολύβι. «Όλα είχαν ως σκοπό να γυρίσουμε κάτι που ένα παιδί δεν είχε ξαναδεί, που θα το τρόμαζε όταν το παρακολουθούσε μόνο του».

Το 2006, ο διευθυντής φωτογραφίας Baz Irvine ήταν έτοιμος να συνεργαστεί με τονauteur Nicolas Roeg στο υπερφυσικό θρίλερ *Puffball* – αλλά τότε έσπασε το χέρι του σε ένα ατύχημα snowboard. «Είχα την ιδέα ότι θα γινόμουν αυτό το κορυφαίο όνομα στον εναλλακτικό ανεξάρτητο κινηματογράφο στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία», λέει ο Irvine – αλλά, με γύψο ως τους ώμους του, αναγκάστηκε να αποσυρθεί από το *Puffball* και να αναζητήσει λιγότερο σωματικά απαιτητική εργασία. Έτσι κατέληξε στο *Mr Bean’s Holiday*.

Στο *Mr Bean’s Holiday*, ο ομώνυμος Mr Bean κερδίζει ένα ταξίδι στις Κάννες. Εκεί, παρακολουθεί – και τελικά παρεμβαίνει – στην πρεμιέρα της arthouse ταινίας *Playback Time*, η οποία περιγράφεται ως «μια ταινία για όλους εμάς που διψάμε για την αλήθεια, για όλους εμάς που κλαίμε από πόνο». Ο Willem Dafoe υποδύεται τον ηθοποιό-σκηνοθέτη Carson Clay στο *Mr Bean’s Holiday*· ο Carson Clay υποδύεται έναν πληγωμένο ντετέκτιβ στο *Playback Time*. «Νομίζω ότι ο Willem ήταν εντελώς μπερδεμένος με το τι συνέβαινε όλη την ώρα που βρισκόταν στην ταινία», γελάει ο Irvine. «Οι σκηνές του ήταν τόσο ασύγχρονες μεταξύ τους και δεν είχαν κανένα νόημα».

Ο Irvine λέει ότι το *Playback Time* ήταν, «όχι απλώς μια ταινία εντός ταινίας, αλλά ένας φόρος τιμής σε τόσα πολλά είδη και μια ερωτική επιστολή στον γαλλικό κινηματογράφο». Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, ο διευθυντής φωτογραφίας κατάφερε να εργαστεί σε ένα indie διαμάντι. Βλέπουμε τον Dafoe να αναλογίζεται σε μια μακρά εναρκτήρια λήψη καθώς ανεβαίνει μια κυλιόμενη σκάλα – αργότερα, τρέχει μέσα από διάφορους βιομηχανικού τύπου χώρους και κοιτάζει μακριά καθώς ένα δάκρυ κυλάει στο μάγουλό του. Τα πλάνα γυρίστηκαν γύρω από το κέντρο ExCeL του Λονδίνου και ο Irvine εκτιμά ότι τα γυρίσματα διήρκεσαν τρεις ημέρες. Άλλαξε από κανονικούς σφαιρικούς φακούς σε αναμορφικούς φακούς με «την κλασική ευρυγώνια εμφάνιση του Hollywood» για να δώσει στο *Playback Time* μια διαφορετική ατμόσφαιρα από την υπόλοιπη ταινία.

«Τα δώσαμε όλα για να δημιουργήσουμε κάτι αστείο, διασκεδαστικό και φωτογραφικό», λέει ο Irvine, «Μας επιτράπηκε να είμαστε υπερβολικοί». Το συνεργείο μάλιστα έπρεπε να «εισβάλει» στο πραγματικό φεστιβάλ των Καννών για να τραβήξει πλάνα για την πρεμιέρα του *Playback Time*, περπατώντας στο κόκκινο χαλί πριν από το καστ μιας (πραγματικής) πορτογαλικής ταινίας. «Όταν φτιάχνεις μια ταινία, είναι αρκετά επίπονο. Ανεξάρτητα από το πόσο δημιουργικό ή λαμπρό είναι, υπάρχει μια μονοτονία στην καθημερινότητα», λέει ο Irvine. «Είναι λοιπόν υπέροχο να μπορείς απλώς να βάλεις ξαφνικά νέους φακούς, να έχεις μια εντελώς διαφορετική αισθητική και να μην ανησυχείς τόσο πολύ».

Οι πλασματικές ταινίες σίγουρα δεν πρόκειται να εξαφανιστούν – τον Μάιο, η Apple TV ανανέωσε το *The Studio*, μια σατιρική σειρά για έναν Χόλιγουντ παράγοντα που δημιουργεί ταινίες όπως το *Alphabet City* (ένα αστυνομικό δράμα των δεκαετιών του ’70) και το *Duhpocalypse!* (ένα έπος με ζόμπι/διάρροια). Η πλασματική ταινία δράσης του *The Holiday* περιλάμβανε πραγματικά αστέρια – ο James Franco πρωταγωνίστησε δίπλα στην Lohan, όπως και ο αμέσως αναγνωρίσιμος αφηγητής τρέιλερ Hal Douglas – και έτσι και το *The Studio*. Η υπεύθυνη casting της σειράς, Melissa Kostenbauder, κατάφερε να εξασφαλίσει τον Martin Scorsese για το πιλοτικό της επεισόδιο. «Νιώσαμε τόσο τυχεροί που ήθελε να το κάνει», είπε στη Vulture, «Όλοι ήταν ενθουσιασμένοι που το σκεφτόταν καν».

Αλλά, ίσως αναρωτιέστε, ποιος ακριβώς δημιούργησε και πρωταγωνιστεί στο *The Studio*; Κανένας άλλος από τον Seth Rogen. Ίσως η αποκάλυψη για την *Angels with Filthy Souls* ενέπνευσε τον σταρ να δημιουργήσει τις δικές του «ένθετες» ταινίες.

Η φανατική θαυμάστρια Fisher πιστεύει ότι οι «ταινίες εντός ταινιών» πρέπει να επιτύχουν ένα από τα τρία πράγματα. Το πρώτο είναι ότι η πλαστή ταινία πρέπει να μοιάζει αληθινή, ακόμα κι αν είναι αστείο – το κοινό πρέπει να λέει: «Δεν μπορώ να πιστέψω ότι αυτή η ταινία είναι ψεύτικη». Το δεύτερο είναι ότι το συνεργείο θα έπρεπε «να έχει βάλει πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι χρειαζόταν», ότι η προσοχή στη λεπτομέρεια πρέπει να είναι αξιοσημείωτη από μόνη της. Και, «Η τρίτη αντίδραση που θέλεις», λέει η Fisher, «είναι να πουν οι άνθρωποι, Μακάρι να ήταν αληθινή για να μπορούσα να την παρακολουθήσω».