Πριν από 35.000 χρόνια, στην περιοχή Ardèche της Γαλλίας, παλαιολιθικοί καλλιτέχνες αποτύπωσαν στους τοίχους του σπηλαίου Chauvet ένα εντυπωσιακό θηριοτροφείο, εστιάζοντας σε θηρευτές όπως λιοντάρια, μαμούθ και μαλλιαρούς ρινόκερους. Αν και οι σκύλοι απουσιάζουν από τις απεικονίσεις, ίχνη από πατούσες σκύλου δίπλα σε ανθρώπινα αποτυπώματα στο έδαφος της σπηλιάς μαρτυρούν μια στιγμή κοινής περισυλλογής, περίπου 10.000 χρόνια αργότερα, ανάμεσα σε ένα παιδί και τον σκύλο του.
Στο φωτεινό του βιβλίο, ο Αμερικανός ιστορικός πολιτισμού Thomas Laqueur εξερευνά αυτό που ονομάζει «το βλέμμα του σκύλου». Ο σκύλος, όντας το πρώτο ζώο που συμβίωσε με τον άνθρωπο, καθορίζει τα όρια μεταξύ φύσης και πολιτισμού. Αυτή η ιδιαιτερότητα του επέτρεψε να κατακτήσει έναν σημαντικό συμβολικό ρόλο στη δυτική τέχνη, προσδίδοντας βάθος και νοηματοδότηση σε έργα, από το “La Grande Jatte” του Seurat μέχρι το “Hunters in the Snow” του Bruegel the Elder.
Ο Laqueur μας ξεναγεί σε μια εικονογραφημένη διαδρομή, από το έργο “The Good Samaritan” του Rembrandt έως τον “balloon dog” του Jeff Koons και τη διάσημη Lassie. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις σκηνές όπου οι σκύλοι παρατηρούν, είτε εμβαθύνοντας στη δράση του πίνακα, είτε κοιτάζοντας απευθείας τον θεατή, σαν να τον καλούν να μοιραστεί την έκπληξή τους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μαστίφ στο “Las Meninas” του Velázquez στη Μαδρίτη, το οποίο φαίνεται να προσγειώνει τον θεατή μέσα στην πολυπλοκότητα της αυλής του Philip IV. Ο Picasso, μάλιστα, αντικατέστησε το μαστίφ με τον αγαπημένο του σκύλο ράτσας dachshund, τον Lump, στις δικές του παραλλαγές του έργου.
Το βιβλίο καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο σκύλος λειτουργεί ως alter ego του θεατή. Στον πίνακα “The Wedding Feast at Cana” του Veronese, ο καλλιτέχνης συμπεριλαμβάνει έξι σκύλους, επιτρέποντας στον θεατή να ταυτιστεί με εκείνον που ενδιαφέρεται για τα αποφάγια του τραπεζιού. Ακόμα και όταν ο Veronese ήρθε αντιμέτωπος με την Ιερά Εξέταση το 1573 για την παρουσία ενός σκύλου στον πίνακα “The Last Supper”, δεν υπαναχώρησε, μετονομάζοντας απλώς το έργο σε “The Feast in the House of Levi” για να διατηρήσει την παρουσία του ζώου. Το βιβλίο “The Dog’s Gaze” του Thomas Laqueur κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Allen Lane.
