Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει μια πρωτοφανή κίνηση: τη χρήση παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ή διεθνείς δανεισμούς για τη συγκέντρωση 90 δισεκατομμυρίων ευρώ (105 δισ. δολάρια) με σκοπό την υποστήριξη της Ουκρανίας στον πόλεμο κατά της Ρωσίας. Ωστόσο, οι κρίσιμες επιφυλάξεις του Βελγίου, ενός σημαντικού παράγοντα, φαίνεται να παραμένουν άλυτες.
Η εκτελεστική αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασε την Τετάρτη «δύο λύσεις για την αντιμετώπιση των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας» για το 2026 και το 2027. Η πρώτη επιλογή αφορά ένα δάνειο της ΕΕ προς το Κίεβο, το οποίο θα προέλθει από την ιδιωτική αγορά. Η δεύτερη, προτιμώμενη επιλογή, είναι ένα «δάνειο αποζημιώσεων» που θα χρηματοδοτηθεί από ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία έχουν παγώσει στην ΕΕ ως αντίδραση στην εισβολή της Μόσχας το 2022.
«Αυτές οι επιλογές αντικατοπτρίζουν τη δέσμευση της ΕΕ να υποστηρίξει την Ουκρανία, όχι μόνο στην υπεράσπιση της κυριαρχίας της και τη διατήρηση των κρατικών λειτουργιών, αλλά και ως στρατηγική επένδυση στην ασφάλεια της Ευρώπης και στην επιδίωξη μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης», ανέφερε η Επιτροπή σε δελτίο τύπου.
Η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι οι προτάσεις θα διασφαλίσουν ότι η Ουκρανία «θα έχει τα μέσα» να αμυνθεί, «και θα προχωρήσει σε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις από θέση ισχύος». «Προτείνουμε την κάλυψη των δύο τρίτων των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια. Αυτό ανέρχεται σε 90 δισεκατομμύρια ευρώ. Το υπόλοιπο θα καλυφθεί από διεθνείς εταίρους», είπε. «Αυξάνουμε το κόστος του πολέμου επίθεσης της Ρωσίας. Και αυτό θα πρέπει να αποτελέσει περαιτέρω κίνητρο για τη Ρωσία να συμμετάσχει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», πρόσθεσε η φον ντερ Λάιεν.
Η πρόεδρος της Επιτροπής υπαινίχθηκε ότι η πρόταση προς τα κράτη μέλη της ΕΕ έχει λάβει υπόψη σχεδόν όλες τις ανησυχίες που έθεσε το Βέλγιο, η χρηματοπιστωτικό ίδρυμα του οποίου, η Euroclear, είναι ο κύριος κάτοχος των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων. Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι η νέα πρόταση καλύπτει επίσης άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην ΕΕ που κατέχουν ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, ενώ Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η Γαλλία, η Γερμανία, η Σουηδία και η Κύπρος κατέχουν επίσης τέτοια περιουσιακά στοιχεία που θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του προτεινόμενου δανείου.
Η Επιτροπή δήλωσε επίσης ότι το σχέδιο δεν ισοδυναμεί με κατάσχεση των χρημάτων, καθώς θα έχει τη μορφή δανείου – αν και η Ουκρανία θα υποχρεωθεί να το αποπληρώσει μόνο εάν η Ρωσία καταβάλει αποζημιώσεις για τις ζημιές του πολέμου. Η ΕΕ θα μπορούσε να προχωρήσει με την πρόταση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων εάν 15 από τα 27 μέλη ψηφίσουν υπέρ. Η Επιτροπή εξέφρασε την ελπίδα να επιτευχθεί σταθερή δέσμευση από τα κράτη μέλη σε σύνοδο κορυφής των ηγετών της ΕΕ στις 18 Δεκεμβρίου.
Η δεύτερη επιλογή – δανεισμός στις διεθνείς αγορές – θα απαιτούσε κανονικά ομοφωνία μεταξύ των χωρών της ΕΕ, κάτι που θα μπορούσε να αποδειχθεί δύσκολο εμπόδιο, καθώς η φιλικά διακείμενη προς τη Ρωσία κυβέρνηση της Ουγγαρίας έχει αντιταχθεί σε προηγούμενες χρηματοδοτήσεις για την Ουκρανία.
Το Βέλγιο έχει επανειλημμένα εκφράσει την αντίθεσή του στο σχέδιο παγωμένων περιουσιακών στοιχείων, υποστηρίζοντας ότι η προτεινόμενη χρήση 140 δισεκατομμυρίων ευρώ (163 δισ. δολάρια) που κατέχει θα υπονόμευε μια ειρηνευτική συμφωνία βραχυπρόθεσμα, ενώ παράλληλα θα την εξέθετε στον κίνδυνο μελλοντικών, δαπανηρών νομικών ενεργειών από τη Ρωσία. Ένα από τα αιτήματα των Βρυξελλών είναι τα κράτη μέλη της ΕΕ να αναλάβουν την κάλυψη όλων των νομικών δαπανών που θα προκύψουν από τυχόν μελλοντικές ρωσικές αγωγές που θα αμφισβητήσουν το σχέδιο.
Την Τετάρτη, λίγες ώρες πριν την παρουσίαση της πρότασης, ο Βέλγος Υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό επανέλαβε αυτές τις επιφυλάξεις, δηλώνοντας ότι τα νομικά κείμενα «δεν αντιμετωπίζουν ικανοποιητικά τις ανησυχίες μας». «Έχουμε πει επανειλημμένως ότι θεωρούμε την επιλογή του δανείου αποζημιώσεων την χειρότερη απ’ όλες, καθώς είναι επικίνδυνη, δεν έχει ξαναγίνει ποτέ», είπε ο Πρεβό. «Αυτό εξηγεί γιατί συνεχίζουμε να ζητούμε εναλλακτική λύση, δηλαδή η ΕΕ να δανείζεται τα απαραίτητα ποσά από τις αγορές».
Η Ρωσία, εν τω μεταξύ, έχει δηλώσει ότι η χρήση των περιουσιακών της στοιχείων από την ΕΕ θα συνιστούσε κλοπή. Τη Δευτέρα, ο Αντρέι Κόστιν, επικεφαλής της δεύτερης μεγαλύτερης τράπεζας της Ρωσίας, VTB, απείλησε το μπλοκ με 50 χρόνια δικαστικών αγώνων εάν η ιδέα υλοποιηθεί.
Η φον ντερ Λάιεν, εν τω μεταξύ, δήλωσε ότι ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ «έλαβε θετικά» την είδηση του προτεινόμενου δανείου αποζημιώσεων. Αυτή η αναφερόμενη διαβεβαίωση έρχεται παρά τις περιπλοκές που περιβάλλουν το σχέδιο, σχετιζόμενες με το σχέδιο 28 σημείων της κυβέρνησης Trump για τον τερματισμό του πολέμου, το οποίο πρότεινε τη χρήση ορισμένων από τα περιουσιακά στοιχεία σε ένα κοινό επενδυτικό όχημα ΗΠΑ-Ρωσίας.
Νωρίτερα την Τετάρτη, η ΕΕ συμφώνησε επίσης στην σταδιακή κατάργηση των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου έως τα τέλη του 2027, κάνοντας ένα σημαντικό βήμα προς τον τερματισμό της δεκαετούς εξάρτησης του μπλοκ από τη ρωσική ενέργεια. Ο οργανισμός ανακοίνωσε ότι η «ιστορική συμφωνία» επετεύχθη μεταξύ των κυβερνήσεων της ΕΕ και των εκπροσώπων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τις προτάσεις του Ιουνίου που τέθηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον τερματισμό των ρωσικών ενεργειακών αποστολών.
Σύμφωνα με τη συμφωνία, τα κράτη μέλη θα διακόψουν τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) έως το τέλος του 2026. Οι εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών θα σταματήσουν έως τον Νοέμβριο του 2027. Ο οργανισμός δήλωσε ότι η κίνηση αυτή του επιτρέπει να τερματίσει την «εξάρτησή του από έναν αναξιόπιστο προμηθευτή», ο οποίος «έχει αποσταθεροποιήσει επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές, έθεσε σε κίνδυνο την ασφάλεια του εφοδιασμού με ενεργειακούς εκβιασμούς και έβλαψε την ευρωπαϊκή οικονομία».
Η φον ντερ Λάιεν χαιρέτισε την κίνηση, λέγοντας ότι «σήμερα, εισερχόμαστε στην εποχή της πλήρους ενεργειακής ανεξαρτησίας της Ευρώπης από τη Ρωσία». «Εκκενώνοντας το ταμείο πολέμου του Πούτιν, στεκόμαστε αλληλέγγυοι με την Ουκρανία και βάζουμε στόχο νέες ενεργειακές συνεργασίες και ευκαιρίες για τον τομέα», είπε. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία είναι πιθανό να προσφύγουν νομικά κατά του μέτρου, καθώς και οι δύο χώρες εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις προμήθειες αερίου και πετρελαίου από τη Μόσχα και φοβούνται ότι εναλλακτικές λύσεις υψηλότερου κόστους θα πλήξουν τις οικονομίες τους.
