Ένα νέο βιβλίο, με τίτλο “The Fallen”, ξεδιπλώνει τη συγκλονιστική αλήθεια πίσω από τα πλυντήρια της Μαγδαληνής, τα πιο διαβόητα από τα σωφρονιστικά ιδρύματα της Ιρλανδίας, τα οποία λειτούργησαν για μεγάλο μέρος του 20ου αιώνα, με το τελευταίο να κλείνει το 1996. Το έργο, της ακαδημαϊκού Louise Brangan, αποτελεί μια λεπτομερή και τρομακτική καταγραφή της ζωής χιλιάδων γυναικών και κοριτσιών, που συχνά από εννέα ετών, βρέθηκαν εγκλωβισμένες σε αυτό το σύστημα.

Όπως επισημαίνει η Brangan, ενώ στην Ιρλανδία υπήρχε πληθώρα ιδρυμάτων όπως φυλακές, ψυχιατρεία, ορφανοτροφεία και οίκοι αννοικοδομημένων μητέρων, τα πλυντήρια της Μαγδαληνής κατείχαν μια μοναδική και τρομακτική θέση. “Σε ένα καθεστώς που διακρινόταν από υπερβολική απανθρωπιά, τα πλυντήρια της Μαγδαληνής ήταν το βαθύτερο σημείο τους”, αναφέρει. Το 1951, όταν τα πλυντήρια ήταν στο αποκορύφωμά τους, για κάθε 100.000 άνδρες, 27 ήταν στη φυλακή, ενώ για κάθε 100.000 γυναίκες, 70 βρίσκονταν σε κάποιο πλυντήριο. Αυτά τα ιδρύματα δεν ήταν περιφερειακά, αλλά αποτελούσαν το κύριο σωφρονιστικό ίδρυμα της Ιρλανδίας.

Τα πλυντήρια, αν και κρατικά ιδρυθέντα, διοικούνταν από μοναχές. Οι τρόφιμοι, ηλικίας από εννέα έως ογδόντα ετών, εργάζονταν χωρίς αμοιβή, έξι ημέρες την εβδομάδα, καθαρίζοντας με κυρίως χειροκίνητα μηχανήματα, από ιερατικά άμφια και στολές κρατουμένων μέχρι τα λινά της μεσαίας τάξης. Η πειθαρχία ήταν αυστηρή και οι παραμικρές παραβάσεις τιμωρούνταν βαριά. Οι γυναίκες και τα κορίτσια που κατέληγαν εκεί περιγράφονται ως “ανεπανόρθωτες γυναίκες και κορίτσια, οι πεσμένες, που πιστευόταν ότι είχαν διαπράξει σεξουαλικές παραπτωματικές πράξεις τόσο κατάφωρες που είχαν ξεφύγει επικίνδυνα, αμετάκλητα, από τα όρια του αποδεκτού”.

Ο τρόπος με τον οποίο οι γυναίκες αυτές ενέπιπταν σε αυτόν τον “φρικτό ιστό αράχνης” είναι συγκλονιστικός. Κάποιες απλώς “σηκώνονταν” από τους δρόμους. Η Brangan αφηγείται την ιστορία της 15χρονης Eileen, η οποία εξαφανίστηκε ένα ήσυχο βράδυ Φεβρουαρίου του 1954. Η Eileen είχε φύγει από μια κακοποιητική οικογένεια και εργαζόταν ως υπηρέτρια σε ένα ξενοδοχείο-πανσιόν στο Δουβλίνο. Εκείνο το βράδυ, προσέγγισαν στο γραφείο υποδοχής δύο άγνωστες γυναίκες, μέλη της Λεγεώνας της Μαρίας, μιας λαϊκής οργάνωσης με αυτο-διορισμένη αποστολή να “φυλάει τα ηθικά σύνορα της Ιρλανδίας”.

Οι δύο γυναίκες οδήγησαν την Eileen σε ένα μεγάλο, περιφραγμένο σπίτι στα προάστια, με μια μεταλλική πινακίδα: “Άσυλο Αγίας Μαρίας Μαγδαληνής”. Εδώ, η Eileen παραλήφθηκε από μια μοναχή, η οποία της πήρε τα ρούχα, της έδωσε μια στολή ιδρύματος, της έκοψε τα μαλλιά και άλλαξε το όνομά της σε “60”.

Είναι δύσκολο σήμερα να συλλάβουμε το ηθικό κλίμα της Ιρλανδίας του 20ου αιώνα και το επίπεδο καταστολής που επέβαλε. Οι Ιρλανδοί που ταξίδευαν στην Ανατολική Ευρώπη πριν την πτώση του Τείχους του Βερολίνου έβρισκαν οικειότητα σε πόλεις όπως η Βαρσοβία, η Πράγα ή η Βουδαπέστη. Ενώ εκεί οι άνθρωποι, εκτός από το κρατικό μηχανισμό, είχαν το Κομμουνιστικό Κόμμα να ελέγχει τη ζωή τους από την κούνια μέχρι τον τάφο, στην Ιρλανδία η Καθολική Εκκλησία έκανε ακριβώς το ίδιο.

Τα πλυντήρια, παρότι φανερά, αγνοούνταν σε μεγάλο βαθμό από ένα κοινό που προτιμούσε να προσπερνά τις ψηλές, κλειστές σιδερένιες πύλες, σφυρίζοντας δυνατά και γυρνώντας τα μάτια, για να μην βλέπει τα πανίσχυρα φρούρια που φύλαγαν ή να ακούει τις εκκλήσεις όσων κρατούνταν εντός των γρανιτένιων τειχών.

Αν και τα πλυντήρια ήταν μια απάνθρωπη κατάσταση, δεν ήταν τα χειρότερα από τα σωφρονιστικά ιδρύματα που στήθηκαν από το κράτος και διοικήθηκαν από θρησκευτικά τάγματα. Υπήρχαν, για παράδειγμα, τα “mother and baby homes”, μέσω των οποίων πέρασαν περίπου 56.000 γυναίκες και κορίτσια, και όπου γεννήθηκαν περίπου 57.000 μωρά, κυρίως τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Το πιο διαβόητο από αυτά τα ιδρύματα ήταν το σπίτι Bon Secours στο Tuam, County Galway. Από το 2010 έως το 2014, η τοπική ιστορικός Catherine Corless, δημοσίευσε έρευνες που αποκάλυψαν ότι σχεδόν 800 μωρά είχαν ταφεί στον χώρο του ιδρύματος σε έναν άσημο μαζικό τάφο, που κάποτε χρησιμοποιούνταν ως σηπτική δεξαμενή.

Μέχρι σήμερα, έχουν καταβληθεί πάνω από 33 εκατομμύρια ευρώ σε αποζημιώσεις σε επιζώντες των πλυντηρίων, με τα χρήματα να παρέχονται από την ιρλανδική κυβέρνηση, ενώ τα θρησκευτικά τάγματα έχουν ως επί το πλείστον αρνηθεί να συνεισφέρουν. Στο τέλος του βιβλίου της, ένα εξαιρετικό αν και φρικτό τεκμήριο, η Brangan παραθέτει μια από τις επιζώντες, την Carmel, να μιλάει για την κληρονομιά που της άφησε ο χρόνος της στα πλυντήρια: “Υπάρχει πάντα κάτι στη ζωή μου που θα μου θυμίζει την προηγούμενη ζωή μου και γι’ αυτό δεν θα ξεπεράσω ποτέ, ποτέ. Προχώρησα, ναι, έχω προχωρήσει λίγο. Αλλά δεν θα θεραπευτώ ποτέ.”