Το Upward Bound, ένα κέντρο ημερήσιας φροντίδας για ενήλικες στα προάστια του Λος Άντζελες, περιγράφεται με “χρώμα περιττωμάτων” στους τοίχους και μια μικρή πισίνα. Ο τίτλος είναι ειρωνικός, καθώς το κέντρο λειτουργεί ως χώρος αποθήκευσης για την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία της πόλης, για όσους έχουν “μεγαλώσει” πέρα από το σχολικό σύστημα. Οποιοσδήποτε καταφέρει να “αποδράσει” από αυτό το περιβάλλον, είτε κυριολεκτικά είτε μεταφορικά, θεωρείται ένα μικρό θαύμα.
Ο συγγραφέας Woody Brown, ο οποίος είναι ο πρώτος απόφοιτος του UCLA που δεν μιλάει και πάσχει από αυτισμό, βλέπει τον εαυτό του ως ένα τέτοιο “θαύμα”, καθώς κατάφερε να ακολουθήσει μια επαγγελματική καριέρα στο γράψιμο. Μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος γραφής στο Πανεπιστήμιο Columbia το 2024, το “Upward Bound”, το πρώτο του μυθιστόρημα, παρουσιάζει μια ματιά πίσω σε αυτή την εμπειρία, όχι με θυμό, αλλά με συμπόνια και χάρη. Ο Brown εκφράζει κατανόηση τόσο για το εξαντλημένο προσωπικό του κέντρου όσο και για τους “πελάτες” του, οι οποίοι αναγκάζονται να περνούν τις μέρες τους με ανούσιες δραστηριότητες. Το μυθιστόρημα, που μοιάζει με μια ιστορία απόδρασης, υποδηλώνει ότι σχεδόν όλοι στο Upward Bound είναι “φυλακισμένοι” άδικα. Το βιβλίο του είναι το λογοτεχνικό αντίστοιχο του να ρίχνεις τη σκάλα προς τα κάτω για να βοηθήσεις τους άλλους.
“Είμαι το παιδί που επαναλαμβάνει λέξεις”, εξηγεί ο Walter, ο πρωταγωνιστής με αυτισμό και, κατά πάσα πιθανότητα, το alter ego του Brown. Ο Walter χρησιμοποιεί ατάκες από το “Thomas the Tank Engine” και το “Toy Story 3” ως εναλλακτική μορφή ομιλίας, δυσκολεύοντας την έκφραση του πραγματικού του μηνύματος. Παρόλο που ο Walter είχε άριστες επιδόσεις στο κοινοτικό κολέγιο και ονειρεύεται να γίνει συγγραφέας, οι προοπτικές του είναι περιορισμένες. “Το κλειδί είναι η ικανότητα επικοινωνίας”: οι άνθρωποι που δεν μιλούν σπάνια βρίσκουν ακόμη και ανειδίκευτη εργασία. Έτσι, για το ορατό μέλλον, ο Walter είναι “ναυαγός” στο Upward Bound, δίπλα σε ανθρώπους που γνωρίζει σχεδόν όλη του τη ζωή, αλλά δεν έχει μιλήσει ποτέ. Πιστεύει ότι αγαπά την Emma, μια άλλη πελάτισσα, και ότι εκείνη τον αγαπά επίσης. Όταν όμως στέκονται πλάι-πλάι στην αίθουσα αναψυχής, η επικοινωνία τους μοιάζει να συμβαίνει σε διαφορετικά επίπεδα, σαν δύο φάλαινες στον ωκεανό που ακούνε για υποβρύχιους εκκωφαντικούς θορύβους.
Η πορεία του Woody Brown ως μυθιστοριογράφου μόλις ξεκινά, και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο ραγδαία εκκίνηση από αυτή. Η φωτισμένη περιγραφή του Brown, από εσωτερική οπτική γωνία, θα μπορούσε να συνδεθεί με το έργο άλλων νευροδιαφορετικών καλλιτεχνών, όπως η Nnenna Kalu και ο Stephen Wiltshire. Ωστόσο, μια τέτοια ταξινόμηση θα τον ενέτασσε σε ένα ακόμη “περιορισμένο” πλαίσιο. Το “Upward Bound” προσπαθεί να τονίσει τη μοναδικότητα κάθε χαρακτήρα – το εύρος των καταστάσεων και των εκδηλώσεων που συνθέτουν αυτή την κοινότητα των “αποκλεισμένων”. Κανένα άτομο δεν είναι ίδιο, ούτε καν στην ίδια “σελίδα”, και έτσι το βιβλίο προσφέρει πολλαπλές οπτικές γωνίες, μερικές φορές για την ίδια σκηνή. Η ζωντανή, διασταυρούμενη δομή του εναλλάσσεται από πρώτο σε τρίτο πρόσωπο, και από τον Walter στο προσωπικό και τους πελάτες, εκτοξεύοντας ατσαλάκωτα τον μύθο ότι τα άτομα με αυτισμό στερούνται ενσυναίσθησης.
Δεν υπάρχουν “τέρατα” ή “κακοί” μέσα στο Upward Bound. Ο Jorge, η “δύσκολη” περίπτωση, θέλει απλώς περισσότερο χρόνο με το αγαπημένο του παιχνίδι. Ο Dave, ο αγχωμένος διευθυντής, είναι αγχωμένος για βάσιμο λόγο. Σε κάποιο σημείο, η αφήγηση ξεφεύγει από το κέντρο για να πλαισιώσει τις σκέψεις της Avery, μιας αδιάφορης ταμίας στο Target. Οι “κρατούμενοι” μεταφέρονται με λεωφορείο κάθε Παρασκευή και εκείνη παρατηρεί τις αργές αφίξεις και αναχωρήσεις τους. “Η παράξενη ομάδα μπαίνει αργά στο κατάστημα”, αναφέρει. “Υπάρχουν 10 άτομα και δύο συνοδοί. Άνθρωποι. Φυσικά, είναι άνθρωποι. Απλά φαίνονται αχνά στις άκρες, σαν να μην έχουν υλοποιηθεί πλήρως μετά το διαστημικό τους ταξίδι”. Η γραφή του Brown δημιουργεί συνδέσεις και εστιάζει τους χαρακτήρες. Η Avery, τουλάχιστον, είναι περίεργη και παρακολουθεί την ομάδα με έντονο βλέμμα.
Αυτό το ανεκτικό πνεύμα επεκτείνεται και στο ίδιο το κέντρο ημερήσιας φροντίδας. Είναι “ένα τρελοκομείο”, μας λέει ο Walter. “Ένας σταθμός χωρίς επιστροφή”. Και όμως, για τουλάχιστον ένα μέλος του προσωπικού, ο τόπος αυτός είναι μια σανίδα σωτηρίας. Ο Carlos είναι το πλησιέστερο πράγμα σε άγιο που έχει το Upward Bound, ένας τατουάζ πρώην “μπελάς” που βρίσκει σκοπό και πάθος στη δουλειά του ως φροντιστής. Το μυθιστόρημα είναι επεισοδιακό, μια σειρά από ζωντανά πορτρέτα χαρακτήρων. Ωστόσο, είναι η αναζήτηση του Carlos για τον άφαντο Jorge που συγκεντρώνει τα νήματα και οδηγεί την ιστορία σε μια κορύφωση.
Όσον αφορά τον Brown, η πορεία του ως μυθιστοριογράφου μόλις ξεκινά, και είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς μια πιο ραγδαία εκκίνηση από αυτή. Το βιβλίο του έχει αδυναμίες, όπως τα περισσότερα καλά πρώτα μυθιστορήματα: υπερβολικά εξηγεί, παρέχει υπερβολική έκθεση και πληροφορίες. Αυτό είναι ένα κοινό αμάρτημα στους πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, και σίγουρα διπλά για κάποιον που έχει περάσει όλη του τη ζωή εκτός σελίδας προσπαθώντας να γίνει κατανοητός. Παρόλα αυτά, το “Upward Bound” είναι επίσης αστείο, συγκινητικό και γεμάτο ζωή. Είναι ένα βιβλίο που αγκαλιάζει τη δυσκολία και τις αντιφάσεις του θέματός του. Είναι η φλύαρη, γοητευτική ιστορία ενός νεαρού άνδρα που δεν μπορεί να μιλήσει, και ένας συμπεριληπτικός, φιλικός οδηγός για τους παραγκωνισμένους και τους απομονωμένους. Ένα προφανές μέτρο μεγάλης μυθοπλασίας είναι η ικανότητά του να σε μεταφέρει σε έναν εντελώς διαφορετικό κόσμο. Μερικές φορές ο κόσμος περιέχει αστροναύτες, δράκους και εκπληκτικά τρένα που μιλούν. Μερικές φορές είναι ένας κόσμος που βρίσκεται ακριβώς κάτω από τη μύτη σου.
Το “Upward Bound” του Woody Brown εκδίδεται από την Penguin (16.99 λίρες). Για να υποστηρίξετε τον Guardian, παραγγείλετε το αντίτυπό σας στο guardianbookshop.com. Μπορεί να ισχύουν χρεώσεις παράδοσης.
