Τα χρόνια δεν στάθηκαν ευνοϊκά για τους μουσικούς που έφτιαξαν τη θρυλική σκηνή που διαμορφώθηκε στο Dunedin της Νέας Ζηλανδίας τη δεκαετία του 1980. Ο Martin Phillipps, επικεφαλής των Chills, απεβίωσε πέρυσι. Ο Hamish Kilgour, ντράμερ και συνιδρυτής των Clean, έβαλε τέλος στη ζωή του τον Νοέμβριο του 2022. Ο Andrew Brough, κιθαρίστας των Straitjacket Fits, πέθανε από μη ύποπτα αίτια το 2020. Ο David Wood, μπασίστας του ίδιου συγκροτήματος, έχασε τη μάχη με τον καρκίνο το 2010. Ο κατάλογος των απωλειών συνεχίζεται.
Το 2019, ο Shayne Carter, ηγέτης των Fits (καθώς και των Dimmer, DoubleHappys και άλλων), δημοσίευσε ένα εξαιρετικό απομνημόνευμα. Τίτλο του έδωσε το «Dead People I Have Known» (Νεκροί που Γνώρισα). Μέρη αυτού του βιβλίου αποτελούν τη ραχοκοκαλιά ενός νέου ντοκιμαντέρ της Νεοζηλανδής κινηματογραφίστριας Margaret Gordon, με τίτλο «Life in One Chord», που πήρε το όνομά του από ένα από τα πρώτα τραγούδια των Fits.
Οι Straitjacket Fits, και ιδίως ο Carter, τιμώνται στην πατρίδα τους. Δύο από τα τραγούδια τους, το «She Speeds» και το «Down in Splendour» (γραμμένο από τον Brough), έχουν χαρακτηριστεί ως από τις σπουδαιότερες συνθέσεις που έχει παραγάγει το έθνος. Για μια σύντομη στιγμή, γύρω στο 1990-1991 – πριν την επιτυχία των Nirvana – διαφημίζονταν ως το κορυφαίο κιθαριστικό συγκρότημα στον κόσμο. Τι πήγε στραβά;
Πολλά πράγματα. Κάποια ήταν εντός του ελέγχου του συγκροτήματος, τα περισσότερα όχι, και κανένα δεν είναι ασυνήθιστο: εγωιστικές διαμάχες, άσχετοι υπεύθυνοι A&R, μη συνεργάσιμοι παραγωγοί και ένα αδιάφορο κοινό που δεν καταλάβαινε την όλη φασαρία. Η Gordon, σοφά, δεν εστιάζει πολύ σε αυτές τις πτυχές. Αν γνωρίζεις το συγκρότημα (και αυτή η μερικώς χρηματοδοτούμενη από το κοινό ταινία απευθύνεται σε θαυμαστές), τα έχεις ακούσει ξανά.
Αν όχι, ήταν ένα εκρηκτικό συγκρότημα. Ο γοητευτικός Carter έγραφε το πιο «αιχμηρό» υλικό. Ο Brough, με τα γυαλιά του, το τέλειο ξανθό μαλλί και το jangle-pop εμπνευσμένο από τους Byrds που ήταν παντού τη δεκαετία του ’80, προσέδιδε τη δική του πινελιά. Ο συνδυασμός γλυκού και ξινού ήταν ακαταμάχητος, αλλά ο ρυθμός του Brough, που παρήγαγε ένα έως τρία τραγούδια ανά κυκλοφορία, προκαλούσε εντάσεις. Όταν έφυγε, το συγκρότημα έχασε το μοναδικό του χαρακτηριστικό.
Όμως, αυτή είναι η ιστορία του Carter, όχι των Fits. Η ταινία ξεκινά με μια εναέρια λήψη του τραγουδιστή να περπατά σε έναν στενό ισθμό προς την ακτή στο Dunedin: μια επιστροφή στην πατρίδα. Ο ήχος που εκρήγνυται πίσω του είναι το «Crystalator» – το αιχμηρό πρώτο single των Dimmer, που κυκλοφόρησε το 1995 μετά τη διάλυση των Fits. Ανάλογα με το πώς το βλέπει κανείς, είναι ο ήχος ενός αντισυμβατικού ταλέντου που δεν εξαγοράζεται, ή ενός ανθρώπου γνώστης των σκοτεινών τεχνών της αυτοκαταστροφής.
Και τα δύο είναι αληθινά, αλλά η ταινία της Gordon δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στο πρώτο από το δεύτερο. Υπάρχει μια κάπως τυπική αλλά αναγκαία επανάληψη του αντίκτυπου του punk στη Νέα Ζηλανδία και του ρόλου του Carter σε αυτό, ως «Peter Putrid» στο μετα-εφηβικό του συγκρότημα Bored Games. Τα πράγματα παίρνουν πραγματικά μπρος όταν σχηματίζει τους DoubleHappys με τον ταλαντούχο παιδικό του φίλο Wayne Elsey και ένα αναξιόπιστο drum machine που αποκαλούν Herbie Fuckface. Ο Herbie πεθαίνει αφού πατηθεί πολλές φορές και αντικαθίσταται από έναν άλλο συμμαθητή και μελλοντικό Fit, τον John Collie.
Όμως, ο Elsey πεθαίνει σε ένα φρικτό ατύχημα, ο Carter και ο Collie είναι τραυματισμένοι μάρτυρες, και ο Carter δεν καταφέρνει ποτέ να βάλει τα κομμάτια στη θέση τους. Οι πιθανότητες ήταν ήδη εναντίον του: μεγαλωμένος από αλκοολική μητέρα και βίαιο πατριό, γεννημένος μισός-Μάορι αλλά ανατρεφόμενος ως λευκός, είναι ένας αιώνιος ξένος με μια σοβαρή εμμονή με τον Elvis. Δεν πέρασε μια ζωή προσπαθώντας να βρει τη θέση του στον κόσμο, όσο προσπαθώντας να συμβιβαστεί με τη ζωή στα όριά του.
Ένα από τα καλύτερα στοιχεία στο βιβλίο του Carter είναι πώς, ενώ μπορεί να είναι ξεκαρδιστικά δηκτικός με τους άλλους, δεν αυτοεξαιρείται. Και εκείνος παλεύει με το αλκοόλ και τη διαχείριση θυμού – αλλά αυτές είναι οι ντροπιαστικές ενότητες που δεν βλέπουμε αρκετά στην ταινία της Gordon. «Θα μπορούσε να είναι λίγο ντίβα», λέει ο Francisca Griffin των Look Blue Go Purple, και αυτό είναι η επιτομή της υποτίμησης. Ο John Collie είναι πιο ειλικρινής: «Νομίζω ότι όλοι πέρασαν από μια φάση που μισούσαν τον Shayne».
Είναι όμως μια δύναμη της φύσης. Το καλύτερο υλικό στο ντοκιμαντέρ είναι από μια από τις τελευταίες συναυλίες των Straitjacket Fits σε ένα υπαίθριο φεστιβάλ στο Palmerston North το 1994. Παίζουν υπό βροχή, το συγκρότημα κινδυνεύει σοβαρά από ηλεκτροπληξία, και ξεσπούν στο «Dialling a Prayer» σαν η ζωή τους να κρέμεται από μια κλωστή. Για μια στιγμή, βλέπεις τι θα μπορούσε να είχε γίνει: ένα συγκρότημα μεγάλης εμβέλειας που έπαιζε κυρίως σε μικρά κλαμπ.
Το «Life in One Chord» προβάλλεται σε επιλεγμένους κινηματογράφους στο Σίδνεϊ και τη Μελβούρνη από τις 4 Δεκεμβρίου.
