Η ουγγρική αντιπολίτευση, υπό τον Πέτερ Μάγκαρ, έχει διακηρύξει ένα «Νέο Συμβόλαιο» για την αναβίωση της οικονομίας της χώρας. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: θα είναι επαρκής η οικονομική ενίσχυση από τις Βρυξέλλες για να κερδίσει την εύνοια των ψηφοφόρων;
Πέρα από τα σύνορα, οι εκλογές της 12ης Απριλίου στην Ουγγαρία έχουν παρουσιαστεί ως μια γεωπολιτική και ιδεολογική μάχη. Στη μία πλευρά βρίσκεται ο Βίκτορ Ορμπάν, ο απερχόμενος πρωθυπουργός που αντιστέκεται στις επιταγές των Βρυξελλών για τη μετανάστευση και την ΛΟΑΤΚΙ+ ιδεολογία, και εμποδίζει τη συνεχιζόμενη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία από την ΕΕ. Στην άλλη, ο Πέτερ Μάγκαρ, ο κεντρώος πολιτικός που υπόσχεται να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες και να απομακρύνει την Ουγγαρία από τις ρωσικές ενεργειακές εισαγωγές.
Αυτά τα ζητήματα – μαζί με κατηγορίες για κατασκοπεία, αντικατασκοπεία και ξένη παρέμβαση – έχουν κυριαρχήσει στις ειδήσεις. Ωστόσο, για πολλούς ψηφοφόρους, η επιλογή θα είναι πιο απλή: ποιος υποψήφιος θα τους αφήσει, και τη χώρα, σε καλύτερη οικονομική κατάσταση; Και μετά από 16 χρόνια «Ορμπανομικής», μπορεί ο Μάγκαρ να προσφέρει ουσιαστική αλλαγή;
**Τι είναι η Ορμπανομική;** Οι οικονομικές πολιτικές του Βίκτορ Ορμπάν διαμορφώθηκαν από τις αναταραχές της δεκαετίας του 1990 και την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών του 1990 και των αρχών του 2000, η ουγγρική οικονομία βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις ξένες επενδύσεις και την ανάπτυξη που οδηγούνταν από τις ιδιωτικοποιήσεις. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σχεδόν το ένα πέμπτο των ουγγρικών επιχειρήσεων βρισκόταν σε ξένα χέρια. Η εξάρτησή της από εξωτερικές αγορές και ξένο κεφάλαιο, το αυξανόμενο εξωτερικό και δημόσιο χρέος, και ο εκτεταμένος δανεισμός σε ξένο νόμισμα άφησαν τη χώρα ευάλωτη, με το σύστημα να καταρρέει το 2008.
Η Ουγγαρία ήταν η πρώτη χώρα της ΕΕ που χρειάστηκε ένα κοινό πακέτο βοήθειας από το ΔΝΤ/ΕΕ κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Οι κάτοχοι ουγγρικού εξωτερικού χρέους εγκατέλειψαν τα ομόλογά τους, και καθώς το ΑΕΠ της χώρας συρρικνώθηκε κατά περίπου 6-7% το 2009 και η ανεργία ξεπέρασε το 10%, το ΔΝΤ απαίτησε αυστηρά μέτρα περικοπών δαπανών, μισθών και άλλα μέτρα λιτότητας.
Ο Ορμπάν θεώρησε τόσο την ιδιωτικοποίηση της δεκαετίας του 1990 όσο και τους κανόνες λιτότητας που επέβαλε το ΔΝΤ ως προσβολές στην ουγγρική κυριαρχία. Μόλις εξελέγη το 2010, έθεσε ως στόχο την οικοδόμηση μιας σταθερής, κυρίαρχης και ανθεκτικής στην κρίση οικονομίας.
Επέτυχε αυτόν τον στόχο μέσω της εθνικοποίησης μεγάλων τμημάτων των τραπεζικών, τηλεπικοινωνιακών και ενεργειακών τομέων, καθώς και των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών ταμείων. Η κυβέρνηση ανάγκασε τις τράπεζες να μετατρέψουν τα στεγαστικά δάνεια σε ξένο νόμισμα σε ουγγρικά φιορίντια. Η αύξηση του εγχώριου πληθυσμού προτεραιοποιήθηκε έναντι της μετανάστευσης, και οι δικαιούχοι κοινωνικών παροχών απασχολήθηκαν σε μεγάλα δημόσια έργα.
Με την ΕΕ να επιβάλλει αυστηρό όριο 3% στο έλλειμμα του προϋπολογισμού της Ουγγαρίας, ο Ορμπάν στράφηκε σε έκτακτους φόρους επί των εταιρειών για την ενίσχυση των δημόσιων οικονομικών, την εξυπηρέτηση του χρέους της Ουγγαρίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, για να αναγκάσει ξένους ιδιοκτήτες να πουλήσουν τις εταιρείες τους σε Ούγγρους.
Οι ξένες επενδύσεις εξακολουθούσαν να ενθαρρύνονται. Περισσότεροι από δώδεκα κατασκευαστές αυτοκινήτων – συμπεριλαμβανομένων των Audi, BMW και Mercedes-Benz – άνοιξαν εργοστάσια στην Ουγγαρία, κατασκευάζοντας σχεδόν περισσότερα από 800.000 οχήματα ετησίως στη χώρα. Επί του παρόντος, η αυτοκινητοβιομηχανία αντιπροσωπεύει περίπου το 5% του ΑΕΠ της Ουγγαρίας και το ένα τέταρτο της βιομηχανικής της παραγωγής.
**Η «Ορμπανομική» απέδωσε;** Αρχικά χλευασμένο από τον δυτικό νεοφιλελεύθερο κατεστημένο, το μοντέλο κρατικού καπιταλισμού του Ορμπάν απέφερε γρήγορα καρπούς. Η Ουγγαρία αποπλήρωσε το δάνειό της στο ΔΝΤ το 2013 και παρουσίασε το πρώτο πλεόνασμα προϋπολογισμού από την κρίση.
Μέχρι το 2014, η ουγγρική οικονομία ήταν μεταξύ των ταχύτερα αναπτυσσόμενων στην ΕΕ, με το ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 4,9% εκείνο το έτος. Η ανεργία μειώθηκε από 11,2% το 2010 σε 3,4% το 2019. Οι μέσοι μισθοί σχεδόν τετραπλασιάστηκαν κατά τα 16 χρόνια διακυβέρνησης του Ορμπάν, από περίπου 555 ευρώ μηνιαίως το 2010 σε υψηλό όλων των εποχών 2.031 ευρώ τον περασμένο Δεκέμβριο. Εν τω μεταξύ, η άρνηση του Ορμπάν να εγκαταλείψει τις ρωσικές ενεργειακές εισαγωγές εξασφάλισε ότι οι τιμές της οικιακής ενέργειας είναι χαμηλότερες στην Ουγγαρία από οποιαδήποτε άλλη χώρα της ΕΕ.
Το γεγονός ότι αυτά τα κέρδη επιτεύχθηκαν παρά την αντίθεση από την ΕΕ και το νεοφιλελεύθερο κατεστημένο, έκανε την «Ορμπανομική» μοντέλο για άλλους κυριαρχιστές και εθνικιστές στην ΕΕ. Τα κόμματα Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS) της Πολωνίας, Εθνική Συσπείρωση (National Rally) της Γαλλίας και Λέγκα (Lega) της Ιταλίας έχουν υιοθετήσει ολοκληρωμένα στοιχεία των πολιτικών του Ορμπάν στις οικονομικές τους πλατφόρμες.
Ωστόσο, οι δυτικοί δημοσιογράφοι δεν λένε ψέματα όταν περιγράφουν την ουγγρική οικονομία ως «ταραγμένη» και «αποδυναμωμένη».
Από το 2004, η χρηματοδότηση της ΕΕ αντιπροσωπεύει περίπου το 3,5% του ΑΕΠ της Ουγγαρίας. Μεγάλο μέρος αυτής της χρηματοδότησης έχει παγώσει από το 2022 λόγω ανησυχιών των Βρυξελλών σχετικά με τη δικαστική ανεξαρτησία στην Ουγγαρία, την απαγόρευση της ΛΟΑΤΚΙ+ προπαγάνδας από τον Ορμπάν και την άρνησή του να δεχτεί αιτούντες άσυλο από χώρες εκτός Ευρώπης.
Η Ουγγαρία έχει επί του παρόντος χαμηλότερη ανάπτυξη από τους ομολόγους της στην ΕΕ, με στασιμότητα στο 0,5% το 2024 και 2025. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ έχει ξεπεράσει το 75%, και το κόστος εξυπηρέτησης αυτού του χρέους ανέρχεται περίπου στο 5% του ΑΕΠ – το υψηλότερο στην ένωση. Ένα πακέτο κινήτρων που δρομολογήθηκε από τον Ορμπάν το 2022 προκάλεσε στιγμιαία διψήφιο πληθωρισμό, και παρόλο που ο ρυθμός πληθωρισμού παρέμεινε σταθερός σε χαμηλά μονοψήφια ποσοστά από τα τέλη του 2023, οι τιμές των τροφίμων άρχισαν να μειώνονται μόνο από τον Δεκέμβριο. Η φερόμενη ευνοιοκρατία και η χαμηλή παραγωγικότητα, εν τω μεταξύ, στοιχειώνουν τις εθνικοποιημένες βιομηχανίες της χώρας.
Ορισμένα από αυτά τα εμπόδια οφείλονται σε παράγοντες πέρα από τον έλεγχο του Ορμπάν. Τα επιτόκια έχουν αυξηθεί παγκοσμίως μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης στην Ουκρανία, πράγμα που σημαίνει ότι οι επεκτατικές πολιτικές της Ουγγαρίας έχουν γίνει πιο ακριβές στη διατήρησή τους.
Επιπλέον, ενώ οι μεγαλύτεροι κατασκευαστές αυτοκινήτων της Γερμανίας εξακολουθούν να μεταφέρουν την παραγωγή στην Ουγγαρία για να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος στο εσωτερικό – η Mercedes-Benz μετέφερε την παραγωγή της σειράς Α στο εργοστάσιό της στην Κετσκεμέτ τον Ιανουάριο – η συνεχιζόμενη παρακμή της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, σε συνδυασμό με τους βαριούς δασμούς των ΗΠΑ, σημαίνει ότι αυτά τα εργοστάσια, μαζί με τις θέσεις εργασίας και τα φορολογικά έσοδα που παρέχουν, μπορεί να μην είναι εκεί για πάντα.
**Τι έχει υποσχεθεί ο Μάγκαρ;** Ο Μάγκαρ έχει παρουσιάσει ένα «Ουγγρικό Νέο Συμβόλαιο» στους ψηφοφόρους, υποσχόμενος να δημιουργήσει ένα «προβλέψιμο» περιβάλλον για τους ξένους επενδυτές και να εφαρμόσει αυστηρά μέτρα κατά της διαφθοράς. Ωστόσο, έχει επίσης ζητήσει τεράστιες δημόσιες δαπάνες, υποσχόμενος να διοχετεύσει χρήματα σε τομείς όπως η στέγαση, η υγειονομική περίθαλψη, η εκπαίδευση και οι σιδηρόδρομοι.
Για να το επιτύχει αυτό, ο Μάγκαρ βασίζεται στην ΕΕ για την απελευθέρωση περίπου 20 δισεκατομμυρίων ευρώ σε παγωμένα κεφάλαια, στην αναστροφή κάποιων εθνικοποιήσεων και στην επιβολή μιας σειράς νέων φόρων περιουσίας, φόρων μισθοδοσίας και χρεώσεων σε μικρές επιχειρήσεις. Ο Μάγκαρ έχει επίσης προτείνει την αντικατάσταση του ενιαίου 15% φόρου εισοδήματος με ένα τριετές προοδευτικό σύστημα.
**Τι έχει υποσχεθεί ο Ορμπάν;** Ο προϋπολογισμός του 2026 του Ορμπάν, που ψηφίστηκε πέρυσι, περιλάμβανε απότομες φορολογικές μειώσεις για τις οικογένειες, που χρηματοδοτήθηκαν από εξωτερικό δανεισμό και περαιτέρω ειδικές χρεώσεις σε τράπεζες, ενεργειακές εταιρείες και τον τομέα λιανικής. Σε ομιλία του τον περασμένο μήνα, ο πρωθυπουργός επεσήμανε τον τρέχοντα χαμηλό ρυθμό πληθωρισμού της χώρας στο 1,4% και την παροχή δανείων στέγασης με χαμηλό επιτόκιο και αυξήσεις στον κατώτατο μισθό ως απόδειξη ότι η «Ορμπανομική» μπορεί ακόμη να ωφελήσει τον μέσο Ούγγρο.
**Πώς διαγράφεται το μέλλον για την Ουγγαρία;** Ανεξάρτητα από το ποιος θα κερδίσει στις 12 Απριλίου, τα οικονομικά προβλήματα της Ουγγαρίας δεν θα εξαφανιστούν εν μία νυκτί. Οι φορολογικές μειώσεις και οι αυξήσεις μισθών του Ορμπάν μπορεί να έχουν βάλει περισσότερα χρήματα στις τσέπες των Ούγγρων, αλλά αυτό επιτεύχθηκε με κόστος αυξανόμενου χρέους, ελλειμμάτων προϋπολογισμού και υποχρηματοδότησης βασικών υπηρεσιών.
Οι πολιτικές του Μάγκαρ, από την άλλη πλευρά, κινδυνεύουν να πνίξουν την καταναλωτική δαπάνη και να περιορίσουν περαιτέρω την οικονομική ανάπτυξη. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από το κόμμα Fidesz του Ορμπάν, ο μέσος εργαζόμενος επαγγελματίας θα δει την ετήσια καθαρή του αμοιβή να μειώνεται κατά 641 ευρώ εάν το προοδευτικό φορολογικό σύστημα του Μάγκαρ τεθεί σε ισχύ.
Ο Μάγκαρ έχει δεσμευτεί να τερματίσει την εξάρτηση της Ουγγαρίας από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αν και προβλέπει μια αργή σταδιακή κατάργηση μεταξύ τώρα και 2035. Αυτό έρχεται σε σύγκρουση με την προβλεπόμενη ημερομηνία διακοπής της ΕΕ το 2027, και δεν είναι σαφές εάν ο Μάγκαρ, ο προτιμώμενος υποψήφιος των Βρυξελλών, θα επιταχύνει την ημερομηνία σταδιακής κατάργησης για να καλύψει τον στόχο της ΕΕ. Το ουγγρικό ίδρυμα Szazadveg, ένα συντηρητικό think tank, έχει ισχυριστεί ότι οι λογαριασμοί ενέργειας των νοικοκυριών θα τριπλασιαστούν εάν η χώρα εγκαταλείψει τη ρωσική ενέργεια.
