Οι σχέσεις μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας έχουν επιδεινωθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες, με μια μακροχρόνια αντιπαλότητα που έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Το Πεκίνο, στην προσπάθειά του να απομονώσει το Τόκιο, έκανε μια κίνηση στο θέμα της Ταϊβάν, η οποία όμως φαίνεται να έχει υπερβεί τα όριά του, ειδικά υπό το πρίσμα της «στρατηγικής πραγματικότητας» για την Ιαπωνία.
Εδώ και τέσσερις μήνες, η ψυχρή ατμόσφαιρα στις σχέσεις Κίνας-Ιαπωνίας εκτείνεται πέρα από τις διμερείς τους διαφορές. Εκτός από την επιβολή εμπορικών περιορισμών και ταξιδιωτικών οδηγιών κατά του Τόκιο, το Πεκίνο προσπάθησε να συγκεντρώσει διεθνή υποστήριξη, ειδικά από τους γείτονές του στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, καταδικάζοντας τις δηλώσεις της Ιαπωνίδας πρωθυπουργού Sanae Takaichi στα τέλη Νοεμβρίου σχετικά με ένα πιθανό σενάριο στην Ταϊβάν.
Από την πλευρά της, η Ιαπωνία ενίσχυσε τις συμμαχίες της με «φίλες» χώρες, παρόλο που δεν έλαβε σημαντική διπλωματική υποστήριξη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον σημαντικότερο σύμμαχό της. Παραδόξως, το Πεκίνο δυσκολεύτηκε να κινητοποιήσει αντιδράσεις κατά του Τόκιο.
Πολλές χώρες της περιοχής δίστασαν να πάρουν το μέρος του Πεκίνου, εν μέρει επειδή μοιράζονται παρόμοιες ανησυχίες για την ασφάλεια με την Ιαπωνία και προτιμούν να παραμείνουν ουδέτερες. Αυτό καθιστά δύσκολο για την Κίνα να πιέσει την Takaichi να αποσύρει πλήρως τις δηλώσεις της, σύμφωνα με αναλυτές. Ωστόσο, ένας Κινέζος αναλυτής αναμένει ότι οι προσπάθειες του Πεκίνου θα αποδώσουν καρπούς με τον χρόνο, προτείνοντας την υιοθέτηση πιο στοχευμένων και διακριτικών διπλωματικών προσεγγίσεων.
Η συντριπτική νίκη του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές τον προηγούμενο μήνα, έδωσε ισχυρή εντολή, αλλά δεν κατάφερε να μετριάσει τις έντονες επικρίσεις του Πεκίνου για τις δηλώσεις της Takaichi σχετικά με την Ταϊβάν. Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Wang Yi έθεσε το θέμα κατά τις ετήσιες «δύο συνεδριάσεις», τις κορυφαίες νομοθετικές και πολιτικές συσκέψεις της χώρας. Προειδοποίησε ότι η ρητορική περί «κατάστασης απειλητικής για την επιβίωση» της Takaichi, την οποία, όπως είπε, οι Ιάπωνες μιλιταριστές στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν ως πρόσχημα για επιθετικότητα, «θα έκανε μόνο τους λαούς στην Κίνα και την υπόλοιπη Ασία να είναι σε εγρήγορση και βαθιά ανήσυχοι: πού ακριβώς οδεύει η Ιαπωνία;»
Το κάλεσμα του κορυφαίου διπλωμάτη του Πεκίνου παραπέμπει σε μια τακτική που συχνά χρησιμοποιείται από τις κινεζικές αρχές. Οι εντάσεις κορυφώθηκαν όταν η Takaichi δήλωσε στο κοινοβούλιο στις 7 Νοεμβρίου ότι μια στρατιωτική επίθεση στην Ταϊβάν ή ένας ναυτικός αποκλεισμός από το Πεκίνο θα μπορούσε να αποτελέσει «κατάσταση απειλητική για την επιβίωση» της Ιαπωνίας, υπονοώντας ότι το Τόκιο θα μπορούσε να επικαλεστεί το δικαίωμά του για συλλογική αυτοάμυνα. Ήταν η πρώτη φορά που εν ενεργεία Ιάπωνας πρωθυπουργός έκανε τέτοιες δηλώσεις για ένα σενάριο στην Ταϊβάν, απομακρύνοντας την Ιαπωνία από τη μακροχρόνια στρατηγική της αμφισημία.
Τις ημέρες που ακολούθησαν τις δηλώσεις της Takaichi, το Πεκίνο οργάνωσε μια σπάνια συνάντηση με απεσταλμένους από τη Νοτιοανατολική Ασία, προτρέποντας τις επιμέρους χώρες να υποστηρίξουν τη θέση του κατά της Ιαπωνίας, όπως ανέφερε η South China Morning Post τον προηγούμενο μήνα. Ωστόσο, η κίνηση αυτή δεν απέδωσε σημαντικά αποτελέσματα για την Κίνα. Τον Ιανουάριο, το Πεκίνο προσέγγισε επίσης τη Σεούλ, η οποία έχει μακροχρόνιες ιστορικές διαφορές και εδαφικές διαμάχες με το Τόκιο, πιέζοντάς την να υιοθετήσει μια «σωστή» θέση. Μια εβδομάδα αργότερα, ο Νοτιοκορεάτης πρόεδρος Lee Jae Myung δήλωσε ότι, για τη χώρα του, «οι σχέσεις με την Ιαπωνία είναι εξίσου σημαντικές με τις σχέσεις με την Κίνα». Εκτός από τη Ρωσία και τη Μιανμάρ, καμία άλλη χώρα της περιοχής δεν ακολούθησε την Κίνα στην δημόσια καταδίκη των σχολίων της Takaichi.
Η Patricia Kim, συνεργάτης στο Brookings Institution της Ουάσινγκτον, δήλωσε ότι η εκστρατεία πίεσης του Πεκίνου δεν κέρδισε μεγάλη συμπάθεια ή απήχηση στην Ασία, καθώς πολλοί στην περιοχή ενδεχομένως συμμερίζονται την άποψη του Τόκιο ότι μια σύγκρουση στο Στενό της Ταϊβάν θα είχε σοβαρές αρνητικές συνέπειες για τη δική τους ασφάλεια και τη συνολική περιφερειακή σταθερότητα. «Επιπλέον, αρκετές χώρες έχουν βιώσει στο παρελθόν τη διπλωματική αντίδραση και την οικονομική πίεση του Πεκίνου και, ως εκ τούτου, έχουν μικρό ενδιαφέρον να νομιμοποιήσουν ή να επικυρώσουν τέτοιου είδους συμπεριφορά», πρόσθεσε.
Η Kim τόνισε ότι η επικρατούσα άποψη στο Τόκιο είναι ότι το Πεκίνο είχε υπερβεί τα όριά του ως απάντηση στα σχόλια της Takaichi, τα οποία «απλώς αντανακλούσαν τη στρατηγική πραγματικότητα της Ιαπωνίας». «Από αυτή την οπτική γωνία, η απαίτηση του Πεκίνου για πλήρη απόσυρση θεωρείται παράλογη και απίθανο να ικανοποιηθεί».
Το Πεκίνο θεωρεί την Ταϊβάν ως μέρος της Κίνας, η οποία πρέπει να επανενωθεί με τη βία εάν χρειαστεί. Οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας και γειτόνων στη Νοτιοανατολική Ασία, δεν αναγνωρίζουν την Ταϊβάν ως ανεξάρτητο κράτος. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε προσπάθεια κατάληψης του αυτοδιοικούμενου νησιού με τη βία και δεσμεύεται να του παρέχει όπλα. Τον Αύγουστο, ο Φιλιππινέζος πρόεδρος Ferdinand Marcos Jnr δήλωσε ότι ένας πόλεμος για την Ταϊβάν θα έσυρε τη χώρα του «αγκομαχώντας» σε μια τέτοια σύγκρουση λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας, προσθέτοντας ότι ήλπιζε «να μην συμβεί».
Σύμφωνα με την έκδοση του 2025 μιας ετήσιας έρευνας που διεξήχθη από το ISEAS-Yusof Ishak Institute, έναν ερευνητικό όμιλο με έδρα τη Σιγκαπούρη, πάνω από το 41% περίπου 2.000 ερωτηθέντων στη Νοτιοανατολική Ασία τρέφουν δυσπιστία προς την Κίνα. Μεταξύ εκείνων που δήλωσαν ότι δεν εμπιστεύονταν την Κίνα, σχεδόν οι μισοί πίστευαν ότι η οικονομική και στρατιωτική της ισχύς απειλούσε τα συμφέροντα και την κυριαρχία των χωρών τους. Αντίθετα, η Ιαπωνία στην ίδια δημοσκόπηση θεωρήθηκε η πιο έμπιστη μεγάλη δύναμη.
Μια συγκρατημένη αντίδραση στην διπλωματική εκστρατεία της Κίνας ήταν αναμενόμενη, ιδιαίτερα μεταξύ των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας, δεδομένης της «προτίμησής τους για ουδετερότητα», δήλωσε η Sarah Soh, αναπληρώτρια ερευνήτρια στο πρόγραμμα περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας του S. Rajaratnam School of International Studies στο Nanyang Technological University της Σιγκαπούρης. Εκτός από τη Μιανμάρ, καμία χώρα της Νοτιοανατολικής Ασίας δεν θα ήθελε να θεωρηθεί ότι βρίσκεται στο πλευρό της Κίνας, πρόσθεσε η Soh. «Οι περισσότερες χώρες θα επέλεγαν να μην αναμειχθούν ή να εμπλακούν σε αυτό που θεωρούν ως ουσιαστικά διμερή διαμάχη μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας», είπε.
Η Soh σημείωσε ότι το Πεκίνο βλέπει τις σχέσεις του με το Τόκιο μέσα από έναν μοναδικό εθνικιστικό φακό, πλαισιωμένο από τις «ιδιαίτερες ερμηνείες του στην ιστορία και την εθνική ταυτότητα», με τους πολέμους της Ιαπωνίας κατά της Κίνας να δεσπόζουν στην αφήγηση του «αιώνα της ταπείνωσης». Τον Νοέμβριο, ο Σιγκαπουριανός πρωθυπουργός Lawrence Wong εξέφρασε την ελπίδα ότι το Πεκίνο και το Τόκιο θα μπορούσαν «να βρουν τρόπους» για αποκλιμάκωση των εντάσεων, ενώ παράλληλα πρότεινε στην Κίνα να «βάλει στην άκρη την ιστορία» και να προχωρήσει. «Η Σιγκαπούρη και όλες οι χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας υποστηρίζουν ότι η Ιαπωνία παίζει μεγαλύτερο ρόλο στην περιοχή μας, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου ασφάλειας», δήλωσε ο Wong.
Τα σχόλια του Σιγκαπουριανού ηγέτη προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στα κινεζικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς στην διαδικτυακή κοινότητα να τον κατηγορούν ότι πήρε το μέρος της Ιαπωνίας. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η αυτοκρατορική Ιαπωνία εισέβαλε ή κατέλαβε πάνω από μια δωδεκάδα μεγάλων ασιατικών χωρών και αποικιακών εδαφών, από την Κίνα και την κορεατική χερσόνησο έως σχεδόν ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ασία. Εκείνα τα χρόνια είδαν τεκμηριωμένες θηριωδίες που επηρέασαν εκατομμύρια πολίτες.
Οι διπλωματικές προσπάθειες της Κίνας μέχρι σήμερα δεν έχουν υπάρξει εντελώς χωρίς αποτέλεσμα, έχοντας ήδη «προκαλέσει αναταράξεις» σε κάποιες χώρες και περιοχές, σύμφωνα με τον Chen Yang, ερευνητή στο Charhar Institute, think tank με έδρα το Πεκίνο. «Όλα υφίστανται ποιοτικές μεταμορφώσεις μέσω ποσοτικών αλλαγών», είπε. «Με τον καιρό, [οι εκκλήσεις και η προσέγγιση της Κίνας] θα βοηθήσουν αναπόφευκτα τους ανθρώπους σε περισσότερες χώρες και περιοχές να κατανοήσουν πραγματικά τους πραγματικούς κινδύνους που εγκυμονεί η στρατιωτική συσσώρευση της Ιαπωνίας.»
Ο Chen πρότεινε ότι η Κίνα θα μπορούσε να αξιοποιήσει την ιστορία της αντοχής στην ιαπωνική επιθετικότητα για να συνεχίσει να τονίζει στη διεθνή κοινότητα τις πιθανές συνέπειες της προσπάθειας της Takaichi να ενισχύσει τον ιαπωνικό στρατό. «Η Κίνα θα πρέπει να προσαρμόσει την προσέγγισή της σε διαφορετικές χώρες και περιοχές και να υιοθετήσει ποικίλες διπλωματικές αφηγήσεις», είπε, σημειώνοντας ότι οι αντιλήψεις για τις πολιτικές της Ιαπωνίας και τις συνέπειές τους διαφέρουν σημαντικά σε όλο τον κόσμο λόγω της γεωγραφίας και της ιδεολογίας. Για μεγαλύτερη συναισθηματική απήχηση, η προσέγγιση του Πεκίνου προς τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας θα μπορούσε να τονίσει τις κοινές τους εμπειρίες ως θύματα της ιαπωνικής επιθετικότητας κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, πρόσθεσε.
Για την Ευρώπη, το Πεκίνο θα πρέπει να τονίσει τις παραλληλίες μεταξύ μιλιταρισμού και φασισμού για να τις βοηθήσει να κατανοήσουν τους κινδύνους των στρατιωτικών κινήσεων του Τόκιο, δήλωσε ο Chen. Πρόσθεσε ότι η Κίνα θα μπορούσε να προειδοποιήσει τις ΗΠΑ ότι ένας ανεξέλεγκτος ιαπωνικός στρατός θα μπορούσε τελικά να στραφεί εναντίον των αμερικανικών συμφερόντων. Ο Chen ανέφερε επίσης ότι το Πεκίνο θα μπορούσε να εμβαθύνει τη συνεργασία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας με τους γείτονές του για να τους δείξει ότι «η Κίνα είναι ένας αξιόπιστος εταίρος για την περιφερειακή ασφάλεια, ενώ η ιαπωνική στρατιωτική επέκταση αποτελεί πραγματική απειλή».
