Η Boston Symphony Orchestra (BSO) ανακοίνωσε τον τερματισμό της συνεργασίας της με τον Andris Nelsons, μουσικό διευθυντή της από το 2014, προκαλώντας σοκ τόσο στους μουσικούς όσο και στον ίδιο τον Nelsons. “Η BSO και ο Andris Nelsons δεν είχαν κοινή οπτική για το μέλλον”, ανέφερε η λιτή δήλωση του Διοικητικού Συμβουλίου και του προέδρου και διευθύνοντος συμβούλου, Chad Smith. Ο Nelsons θα αποχωρήσει από την ορχήστρα μετά το τέλος της σεζόν Tanglewood του 2027. Σε έναν κόσμο όπου οι αλλαγές στη μουσική διεύθυνση και ο προγραμματισμός συναυλιών λαμβάνουν χώρα χρόνια νωρίτερα, η απόφαση αυτή φαντάζει ανησυχητικά βιαστική.
Η BSO είναι μία από τις πιο διακεκριμένες και αναγνωρισμένες ορχήστρες των ΗΠΑ, μέλος της περίφημης “Big Five”. Ο Nelsons, μόλις τον προηγούμενο μήνα, απέσπασε δύο βραβεία Grammy με την Boston Symphony Orchestra για ερμηνείες έργων των Messiaen και Shostakovich. Γιατί, λοιπόν, το Διοικητικό Συμβούλιο αποφάσισε να διακόψει τη συνεργασία; Πρόκειται για διαμάχη μεταξύ του συμβουλίου και των μουσικών/διοίκησης; Δεν υπάρχει καμία ένδειξη για ανάρμοστη συμπεριφορά ή παραβίαση συμβολαίου. Ίσως η πιο απλή ερμηνεία να είναι και η σωστή: καλλιτεχνικές διαφορές σχετικά με το “όραμα για το μέλλον” της ορχήστρας.
Ο Nelsons, γεννημένος στη Λετονία, έχει δηλώσει στους μουσικούς του: “Αν και αυτή δεν είναι η απόφαση που περίμενα ή ήθελα, είμαι αταλάντευτα αφοσιωμένος σε εσάς και στη δουλειά που κάνουμε μαζί”. Και οι ίδιοι οι μουσικοί φαίνεται να είναι εξίσου αιφνιδιασμένοι. Σε δήλωση που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι μουσικοί της BSO ανέφεραν ότι “αντιτίθενται σθεναρά στην απόφαση… να τερματιστεί ο διορισμός του Maestro Nelsons”.
Αυτό εγείρει το ερώτημα: ποιο είναι το όραμα του Διοικητικού Συμβουλίου της BSO και γιατί ο Nelsons δεν αποτελεί μέρος του; Ένας πιθανός λόγος είναι ότι διευθύνει δύο μεγάλες ορχήστρες σε διαφορετικές ηπείρους: είναι Kapellmeister της Gewandhaus Orchestra της Λειψίας από το 2017, ενώ παράλληλα διευθύνει τακτικά ορχήστρες όπως η Vienna και η Berlin Philharmonics. Ίσως ο Smith να επιθυμεί έναν μουσικό διευθυντή που να μπορεί να δεσμευτεί στην πόλη για περισσότερο από το ένα τρίτο του έτους. Παρόλο που οι αθλητικές αναλογίες είναι κλισέ, αξίζει να εξεταστεί, καθώς αποτελούν έναν χρήσιμο τρόπο κατανόησης του ρόλου του μουσικού διευθυντή, ειδικά στις ΗΠΑ. Δεν αφορά μόνο τις παραστάσεις στις βραδιές συναυλιών, αλλά και την παρουσία στις πρόβες, καθώς και τη λειτουργία ως χαρισματική φιγούρα που μπορεί να προσελκύσει δωρητές. Πάνω απ’ όλα, αφορά την ενσωμάτωση στα μουσικά και πολιτιστικά δρώμενα της πόλης, ώστε ο μουσικός διευθυντής να γίνεται σαν τον Alex Ferguson ή τον Pep Guardiola, άρρηκτα συνδεδεμένος όχι μόνο με την ορχήστρα αλλά και με την ταυτότητα ολόκληρης της περιοχής. Αυτό έκανε ο Simon Rattle στο Birmingham τις δεκαετίες του ’80 και ’90, και αυτό κατάφερε ο Mark Elder για ένα τέταρτο του αιώνα με την Hallé στο Manchester.
Ο Nelsons, βέβαια, δεν είναι ο μόνος που έχει δύο ορχήστρες σε δύο ηπείρους: ο Klaus Mäkelä θα αναλάβει τη Chicago Symphony και την Concertgebouw του Άμστερνταμ το 2027, και δεκάδες ανερχόμενοι μαέστροι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν κατέχει θέσεις στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία ταυτόχρονα. Εν τω μεταξύ, οι μουσικοί της Leipzig Gewandhaus εξέδωσαν δικό τους μήνυμα αλληλεγγύης προς τους μουσικούς της BSO, γιορτάζοντας τα αμοιβαία οφέλη που προσέφερε η ηγεσία του Nelsons: “Με την πάροδο των ετών, η στενή συμμαχία μεταξύ της BSO και της Gewandhausorchester έχει εξελιχθεί σε κάτι πολύ περισσότερο από μια τυπική συνεργασία… Γνωρίζοντας τον ισχυρό καλλιτεχνικό δεσμό μεταξύ του Maestro Nelsons και της [Boston Symphony] ορχήστρας, και κατανοώντας ότι αυτό το αποτέλεσμα δεν αντικατοπτρίζει τις επιθυμίες των μουσικών, θα θέλαμε να εκφράσουμε την ειλικρινή μας συμπάθεια και αλληλεγγύη σε εσάς σε αυτή τη δύσκολη στιγμή.”
Η κατάσταση στη Βοστώνη είναι περίπλοκη. Ποιος θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Nelsons; Μια πρόταση είναι η Karina Canellakis. Η τόλμη της Αμερικανίδας μαέστρου στον προγραμματισμό, καθώς και η αφοσίωσή της στην ανανέωση των κλασικών έργων, την καθιστούν μια μοναδική φωνή της γενιάς της. Θα ήταν επίσης η πρώτη γυναίκα που θα διηύθυνε μία από τις “Big Five” ορχήστρες των ΗΠΑ (αν και οι κορυφαίες ορχήστρες του Ηνωμένου Βασιλείου δεν τα πάνε καλύτερα όσον αφορά τον διορισμό γυναικών σε κορυφαίες θέσεις, με εξαίρεση τη Mirga Gražinytė-Tyla, η οποία διαδέχθηκε τον Nelsons ως μουσική διευθύντρια της City of Birmingham Symphony Orchestra έως το 2022). Προς το παρόν, είναι άγνωστο πού θα οδηγήσει το “όραμα για το μέλλον” της BSO – και αν η σχέση μεταξύ των μουσικών και του Διοικητικού Συμβουλίου βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση διάλυσης, αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μια ιστορία τύπου Premier League, με εξουσία, ματαιοδοξία και έλλειψη δόξας. Ωχ.
