Ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου παγκοσμίως, η Κίνα αντιμετωπίζει αναμφίβολα σημαντικές διαταραχές, ειδικά λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και των συνεπειών του στον Κόλπο. Ωστόσο, τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι χειρότερα. Το Πεκίνο εργάζεται αδιάκοπα εδώ και πάνω από μια δεκαετία για να χτίσει ενεργειακή αυτονομία και να μειώσει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα για την τροφοδοσία της βιομηχανικής του οικονομίας.
Για τους ηγέτες που συγκεντρώνονται στο Πεκίνο για τις ετήσιες συνεδριάσεις του κοινοβουλίου, γνωστές ως “δύο συνεδριάσεις”, όπου θα εγκριθεί το 15ο πενταετές σχέδιο της Κίνας, η σύγκρουση στο Ιράν θα αποτελέσει την ισχυρότερη δικαίωση της μακροχρόνιας στρατηγικής της για την ενεργειακή ασφάλεια. Αυτό περιλαμβάνει ιδιαίτερα το “σχέδιο 30-60” που στοχεύει στην πρωτοπορία στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στην οικοδόμηση ενός νέου εθνικού ενεργειακού συστήματος, με κορύφωση των εκπομπών άνθρακα έως το 2030 και επίτευξη ουδέτερου ισοζυγίου άνθρακα έως το 2060.
Θα υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για το τι θα περιλαμβάνει λεπτομερώς το νέο πενταετές σχέδιο όσον αφορά την επικείμενη στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας. Κατά την τελευταία δεκαετία, η Κίνα βρέθηκε υπό έντονη πίεση λόγω της κολοσσιαίας κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων και της συμβολής της στην κλιματική αλλαγή. Δεν θα μπορούσε να γίνει βιομηχανική υπερδύναμη χωρίς τεράστιες επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας, με το μεγαλύτερο μέρος να προέρχεται από σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η παραγωγή ενέργειας ανά κάτοικο στην Κίνα έχει αυξηθεί πάνω από 550% από την αρχή του αιώνα.
Η οικονομική άνοδος της Κίνας είχε τεράστιο περιβαλλοντικό κόστος, όσον αφορά τις εκπομπές άνθρακα και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Ο ενεργειακός τομέας της χώρας είναι υπεύθυνος για σχεδόν το 90% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με τον άνθρακα να εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει πάνω από το 60% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η ατμοσφαιρική ρύπανση που προκαλείται από σταθμούς παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα εκτιμάται ότι προκάλεσε πάνω από 400.000 θανάτους μόνο το 2021.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος χρήστης άνθρακα παγκοσμίως, κυρίως τοπικής εξόρυξης, καθώς και ο δεύτερος μεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου και ο κορυφαίος εισαγωγέας κατά πολύ. Όπως σημειώνει ο IEA, η Κίνα ευθύνεται για το ένα τρίτο των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα: “Δεν υπάρχει εύκολη διαδρομή για τον περιορισμό της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας στους 1,5 βαθμούς Κελσίου χωρίς την Κίνα.”
Για να μειώσει τις εκπομπές της, η κινεζική ηγεσία αναγνώρισε νωρίς ότι αντιμετώπιζε δύο επιλογές: είτε να περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη – και μαζί της την ώθηση για αυξανόμενα βιοτικά επίπεδα – είτε να μειώσει τη χρήση ορυκτών καυσίμων. Η μείωση των ορυκτών καυσίμων ήταν το μικρότερο κακό, αλλά επέβαλε μια ριζική δέσμευση για την οικοδόμηση μιας πράσινης οικονομίας.
Σήμερα, η Κίνα διαθέτει περισσότερη πράσινη ενέργεια από όλο τον υπόλοιπο κόσμο μαζί. Μόνο το 2024, εγκατέστησε 278 GW ηλιακής ενέργειας – περισσότερο από ολόκληρη την εγκατεστημένη δυναμικότητα των ΗΠΑ εκείνη την περίοδο – ανεβάζοντας τη συνολική εγκατεστημένη δυναμικότητά της σε 888 GW, και 522 GW για αιολική ενέργεια. Η Κίνα σήμερα αντιπροσωπεύει πάνω από το 80% της παγκόσμιας παραγωγής ηλιακών πάνελ και το 60% των αιολικών τουρμπινών.
Σε συνδυασμό με αυτή την πρόοδο, η ηγετική θέση της Κίνας στην ανάπτυξη ηλεκτρικών οχημάτων και μπαταριών, καθώς και ένα δίκτυο μεταφοράς υπερυψηλής τάσης που μειώνει δραστικά τις απώλειες μεταφοράς, την έχει καταστήσει την παγκόσμια υπερδύναμη της πράσινης τεχνολογίας.
Θα ήταν ωραίο να πιστεύουμε ότι τα κίνητρα της Κίνας για την οικοδόμηση πράσινης ενεργειακής υποδομής οφείλονταν αποκλειστικά σε ανησυχίες για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Δυστυχώς, αυτό δεν είναι αλήθεια. Εξίσου σημαντική υπήρξε η αυξανόμενη αναγνώριση ότι η βαριά εξάρτηση της Κίνας από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη.
Η ενεργειακή αυτονομία αποτελούσε υψηλή προτεραιότητα πολύ πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την επίθεση του Ισραήλ στη Γάζα, και έχει ενισχυθεί περαιτέρω από τη διαταραχή των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού ενέργειας λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν.
Από την επίθεση στο Ιράν, πολλοί σχολιαστές έχουν υποδείξει ότι αυτή η διαταραχή, ιδιαίτερα το κλείσιμο μεγάλων διυλιστηρίων πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο, καθώς και οι θαλάσσιες διαδρομές μέσω του Στενού του Ορμούζ, θα μπορούσε να θέσει υπαρξιακές προκλήσεις για την Κίνα.
Ενώ η διαταραχή είναι σαφής, δεν υπάρχει ακόμη καμία ένδειξη ότι θα είναι σοβαρή. Πρώτον, το Πεκίνο έχει επενδύσει μαζικά σε αυξημένη χωρητικότητα αποθήκευσης πετρελαίου. Αναλυτές εκτιμούν ότι η Κίνα διαθέτει αρκετό πετρέλαιο και φυσικό αέριο σε αποθήκευση για να καλύψει 124 ημέρες χωρίς νέες παραδόσεις. Ενώ περίπου 16 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα θα περνούσαν κανονικά από το Στενό του Ορμούζ, αποθέματα πετρελαίου περίπου 2 δισεκατομμυρίων βαρελιών βρίσκονται αυτή τη στιγμή εκτός Κίνας και Ινδίας – ισοδύναμο με άλλες 125 ημέρες προμήθειας από τον Κόλπο.
Ενώ η Κίνα εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από τον Κόλπο, έχει διαφοροποιήσει εκτενώς τις προμήθειές της τα τελευταία χρόνια, ενισχύοντας ιδίως τις προμήθειες από τη Ρωσία μέσω του αγωγού “Δύναμη της Σιβηρίας”. Η Κίνα αγοράζει επίσης απευθείας από νέους προμηθευτές όπως η Γουιάνα, η Βραζιλία και ο Καναδάς.
Οι σχετικά ήρεμες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου υποδηλώνουν επίσης την απουσία οποιασδήποτε οξείας ή άμεσης απειλής. Οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου μπορεί να κατευθύνονται προς τα 100 δολάρια το βαρέλι – κάτι που θα ήταν στρεσογόνο για πολλές οικονομίες, πόσο μάλλον για τις Ηνωμένες Πολιτείες – αλλά η μεταβλητότητα δεν συγκρίνεται με προηγούμενες κρίσεις όπως το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου του 1973-74 ή η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ το 1990 (όταν οι τιμές αυξήθηκαν κατά 260% και 180% αντίστοιχα).
Ενώ η Κίνα διαθέτει εύλογα ισχυρά μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, οι ηγέτες στις “δύο συνεδριάσεις” θα θεωρήσουν αναμφίβολα την κρίση στον Κόλπο ως ένα πολύτιμο stress test. Θα αποτελέσει επίσης ένα σημαντικό θέμα ημερήσιας διάταξης για τη συνάντηση του Προέδρου Xi Jinping στο Πεκίνο με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump στα τέλη του μήνα – εφόσον η σύγκρουση στον Κόλπο δεν κλιμακωθεί σε σημείο που να αναγκάσει την ακύρωση της συνόδου κορυφής. Αλλά ας επικεντρωθούμε ίσως σε μία κρίση τη φορά.
