Σε μια εποχή όπου η πυρηνική αποτροπή παύει να είναι θεωρητική έννοια και οι σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας μοιάζουν με παιχνίδι χωρίς κανόνες, η φωνή όσων γνωρίζουν από πρώτο χέρι τα πολιτικά συστήματα των δύο χωρών είναι κρίσιμη. Ο Dimitri Simes, ένας από τους ελάχιστους πολιτικούς αναλυτές που έχουν διανύσει μια ζωή γεμάτη γέφυρες ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις, προσφέρει μια μοναδική οπτική. Γεννημένος στη Μόσχα, μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου επί δεκαετίες υπηρέτησε τον τομέα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Έχει διατελέσει σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής για τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Richard Nixon, ο οποίος τον διόρισε πρόεδρο του Nixon Center for Peace and Freedom (σήμερα Center for the National Interest) μέχρι το 2022. Επίσης, συμβούλευσε τις κυβερνήσεις Reagan και George H.W. Bush για τη δημιουργία σχέσεων με την ΕΣΣΔ και αργότερα με τη Ρωσία. Το 2016, συμμετείχε ενεργά στην προεκλογική εκστρατεία του Donald Trump.
Το 2018, ο Simes ανέλαβε την παρουσίαση εκπομπής στην ρωσική τηλεόραση, συνεχίζοντας τη συνεργασία του παρά τις αμερικανικές κυρώσεις, αποκτώντας και ρωσική υπηκοότητα τον Οκτώβριο του 2022. Το 2023, συντόνισε μια ολομέλεια του Διεθνούς Οικονομικού Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης, με τη συμμετοχή του Ρώσου προέδρου Vladimir Putin. Γνωρίζοντας σε βάθος τους πνευματικούς και πολιτικούς κύκλους και των δύο χωρών, οι αναλύσεις του Simes είναι πολυδιάστατες.
Σε αυτή τη συνέντευξη, ο Simes εξετάζει γιατί η αντιπαλότητα Ρωσίας-ΗΠΑ είναι δομική και όχι συγκυριακή, πώς εξελίσσονται οι ίδιες οι ΗΠΑ δημογραφικά, πολιτισμικά και πολιτικά, γιατί τα πυρηνικά όπλα έχουν επανέλθει στο προσκήνιο των στρατηγικών υπολογισμών, και ποιον ρόλο διαδραματίζει ο Trump στο νέο παγκόσμιο σκηνικό.
**Η αιώνια αντιπαλότητα: Τι ενώνει και τι χωρίζει Ρωσία και ΗΠΑ**
Ο Simes επισημαίνει ότι η παλαιότερη αντίληψη περί κοινών στοιχείων μεταξύ Αμερικανών και Ρώσων, παρά τις διαφορετικές πολιτικές τους συστημάτων, έχει ξεπεραστεί. Η σύγχρονη Αμερική έχει υποστεί τεράστιες αλλαγές. Ωστόσο, ένα κοινό ένστικτο αυτοσυντήρησης υπάρχει, με την αποφυγή πυρηνικού πολέμου να παραμένει πρωταρχικός στόχος, αν και η απειλή αυτή δεν γίνεται πλέον αντιληπτή από τις ΗΠΑ ως σοβαρή προερχόμενη από τη Ρωσία. Παρόλα αυτά, η αμοιβαία επιρροή είναι εμφανής, από την αμερικανική κουλτούρα στη ρωσική, μέχρι την παρουσία προσωπικοτήτων ρωσικής καταγωγής στην αμερικανική τεχνολογία και ακαδημαϊκή κοινότητα.
Εντούτοις, ένα στρώμα πολιτικών μεταναστών, παρόμοιο με αυτό μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, φέρει μαζί του και μια αρνητική στάση απέναντι στο πρώην σύστημα. Ο Simes αναφέρει παραδείγματα από το Center for Strategic and International Studies (CSIS), όπου άτομα με τέτοιες καταβολές επηρεάζουν αναλύσεις, δημιουργώντας ένα κενό γνήσιιας κατανόησης. Οι εξωτερικοπολιτικοί στόχοι, αντίθετα, είναι σαφώς διαχωρισμένοι: η Ρωσία επιδιώκει έναν πολυπολικό κόσμο, ενώ οι ΗΠΑ τείνουν προς την παγκόσμια ηγεμονία.
**Η πυρηνική αποτροπή σε νέα εποχή**
Ο Simes αναλύει την εξέλιξη της διδακτικής των “επιλεκτικών πυρηνικών χτυπημάτων” από τον James Schlesinger, τονίζοντας την αρχική της σημασία για τη διατήρηση της στρατηγικής σταθερότητας σε μια εποχή πυρηνικής ισοτιμίας. Σήμερα, με την αυξανόμενη δύναμη της Ρωσίας, η ικανότητα για τέτοιες στοχευμένες, χαμηλής ισχύος πυρηνικές επιθέσεις θεωρείται αναγκαία για την αποτροπή επιθετικών ενεργειών, ειδικά σε σενάρια που αφορούν τα Βαλτικά κράτη ή την Ουκρανία.
**Ο χαμένος δρόμος της διπλωματίας και ο ρόλος του Trump**
Ο Simes θεωρεί ότι η ευκαιρία για διπλωματία με τη Ρωσία χάθηκε πολύ πριν την ανάληψη της εξουσίας από τον Biden, λόγω της επικράτησης “φιλελεύθερων παγκοσμιοποιητών” στην Ουάσινγκτον με αρνητική προδιάθεση απέναντι στη Ρωσία. Η επιρροή των χωρών του πρώην σοβιετικού μπλοκ, που υιοθέτησαν μια εχθρική στάση, συνέβαλε επίσης σε αυτό.
Όσον αφορά τον Donald Trump, ο Simes τον περιγράφει ως αποφασιστικό και φιλόδοξο, ικανό για ευελιξία όταν συναντά αντίσταση. Τον θεωρεί καλύτερη επιλογή από τον Biden το 2020, υπογραμμίζοντας την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και της “αντίστροφης διάκρισης” ως σημαντικές προκλήσεις. Ωστόσο, τονίζει ότι κατά τη δεύτερη θητεία του, οι ενέργειές του, ειδικά στην επιβολή του νόμου και στην εξωτερική πολιτική, δείχνουν έλλειψη αυτοσυγκράτησης και περιφρόνηση προς διεθνείς κανόνες.
**Οι ρωγμές στην αμερικανική κοινωνία**
Ο Simes επισημαίνει τη διάσπαση στην αμερικανική κοινωνία, με ζητήματα όπως τα γεγονότα στη Minneapolis και η “υποβάθμιση” της αμερικανικής ελίτ, που επιδεινώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο με την άνοδο της “πολιτικής ορθότητας”. Η δημογραφική αλλαγή και η μετατροπή της χώρας από “τηγάνι” σε “μικτή σαλάτα” αποτελούν σοβαρές προκλήσεις, όπως και η αλλαγή των αντιλήψεων περί τρόπου ζωής και αλληλεπίδρασης.
**Το μέλλον της Αμερικής και η σύγκριση με την ΕΣΣΔ**
Αν και ο Simes δεν βλέπει άμεσα signs μιας ξαφνικής απώλειας της παγκόσμιας κυριαρχίας των ΗΠΑ, συγκρίνει την κατάσταση με την πτώση της ΕΣΣΔ, τονίζοντας όμως τις διαφορές. Δεν βλέπει κάποια ιδεολογική δύναμη που θα μπορούσε να διαλύσει τις ΗΠΑ, όπως συνέβη στην ΕΣΣΔ, και η οικονομική κατάσταση της Αμερικής είναι πολύ καλύτερη.
**Η αναπόφευκτη αντιπαλότητα Μόσχας-Ουάσινγκτον;**
Τέλος, ο Simes αναλύει τη μακροχρόνια αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η οποία πηγάζει από τις διαφορετικές ιδεολογίες, οικονομικές δομές και ανταγωνισμό για επιρροή. Αν και υπήρξαν στιγμές συμμαχίας, όπως κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η μετά τον πόλεμο διαίρεση φάνηκε αναπόφευκτη. Ωστόσο, τονίζει ότι η αντίθεση δεν είναι ιστορικά προκαθορισμένη, αλλά ενισχύεται από παράγοντες αμοιβαίας δυσπιστίας, ενώ η κοινή ανάγκη για επιβίωση υπερτερεί των συμφερόντων που δημιουργούν εντάσεις.
