Το Βερολίνο αποδεικνύεται μια δύσκολη πόλη για τη φιλοξενία ενός μεγάλου διεθνούς φεστιβάλ κινηματογράφου, ίσως αδύνατη, όπως έδειξαν τα γεγονότα των τελευταίων δύο εβδομάδων. Η κύρια αιτία αυτής της δυσκολίας είναι ότι το Βερολίνο, σε αντίθεση με όλους τους κύριους ανταγωνιστές του, είναι μια εθνική πρωτεύουσα. Οι Κάννες, η Βενετία, το Τορόντο και το Sundance φιλοξενούνται σε τοποθεσίες μακριά από τα πολιτικά κέντρα βάρους. Στο Βερολίνο, τα παγκόσμια γεγονότα βρίσκονται πάντα στην πόρτα του κινηματογράφου και συνεχίζουν να εισχωρούν.

Το φεστιβάλ έχει αγκαλιάσει εδώ και καιρό τη γεωγραφική του μοίρα: σε αντίθεση με τις Κάννες και τη Βενετία, δεν είναι απλώς ένα εργαλείο προώθησης νέων ταινιών για τη βιομηχανία, αλλά και ένα φεστιβάλ ανοιχτό στο κοινό, που πουλάει εισιτήρια σε νέες ταινίες σε απλούς πολίτες του Βερολίνου, και είναι το μεγαλύτερο του είδους του στον κόσμο. Όμως, αυτή η ανοιχτότητα έχει και μειονεκτήματα: οι διάδρομοι του Berlinale Palast είναι γεμάτοι από τοπικούς κριτικούς κινηματογράφου που σπεύδουν να αντιληφθούν μια πτώση στην ποιότητα της οθόνης ή τη λάμψη στο κόκκινο χαλί ως αντανάκλαση της δικής τους μειωμένης θέσης. Οι συνεντεύξεις Τύπου είναι γεμάτες από πολιτικούς δημοσιογράφους που δυσκολεύονται με τους κινηματογραφιστές, οι οποίοι βρίσκουν δύσκολο να δώσουν ξεκάθαρες απαντήσεις σε σύγκριση με τους νομοθέτες στην Bundestag. (Ο βιντεοδημοσιογράφος που πίεσε την πρόεδρο της κριτικής επιτροπής Wim Wenders για τη στάση του φεστιβάλ σχετικά με τη Γάζα, συνήθως ανακρίνει εκπροσώπους τύπου σε κυβερνητικές συνεντεύξεις). Και η τελετή λήξης παρακολουθείται από πολιτικούς που νιώθουν διαρκώς ότι πρέπει να πάρουν θέση υπέρ ή κατά ό,τι συμβαίνει στη σκηνή. Για να επιδεινωθούν όλα αυτά, το Berlinale λαμβάνει χώρα στις συνήθως τελευταίες εβδομάδες του αδιάκοπα γκρίζου χειμώνα της πόλης, όταν όλοι είναι σε κακή διάθεση και ανυπόμονοι για τα πρώτα άνθη της άνοιξης.

Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε αυτό το πλαίσιο για να αντιληφθούμε την πρόκληση που ανέλαβε η Tricia Tuttle όταν διορίστηκε διευθύντρια του φεστιβάλ το 2024. Δύο χρόνια αργότερα, μια εβδομάδα μετά από μια ακόμη πολιτικά φορτισμένη έκδοση του Berlinale, η Tuttle βρίσκεται αντιμέτωπη με την απόλυση, με τον Γερμανό επίτροπο πολιτισμού Wolfram Weimer να συγκαλεί έκτακτη συνάντηση του διοικητικού συμβουλίου του οργανισμού για να συζητήσει τη μοίρα της. Το γραφείο του Weimer δήλωσε στον Τύπο ότι η Tuttle έχασε την υποστήριξή του αφού φωτογραφίστηκε δίπλα σε κινηματογραφιστές που φορούσαν κεφίγιες και κρατούσαν παλαιστινιακές σημαίες – κάτι που δεν παραβιάζει κανέναν γερμανικό νόμο και δεν είχε προκαλέσει σκάνδαλο στον εθνικό Τύπο μέχρι την Τετάρτη. Όμως, οι γραμμές μεταξύ της ιστορικά ριζωμένης φιλο-ισραηλινής συναίνεσης εντός των κύριων γερμανικών κομμάτων και των φιλο-παλαιστινιακών φωνών εντός της εθνοτικά ποικιλόμορφης καλλιτεχνικής σκηνής είναι τόσο σκληρές που αυτό επαρκέσε ως πρόσχημα. Η ανακοίνωση για το μέλλον της Tuttle αναβλήθηκε την Πέμπτη, αλλά είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα παραμείνει ή, στην πραγματικότητα, ότι θα το επιθυμεί μετά από μια τέτοια δημόσια διαπόμπευση.

Αυτό που είναι σημαντικό να σημειωθεί είναι ότι οι επικρίσεις για το πολιτικό ή καλλιτεχνικό περιεχόμενο του Berlinale δεν είναι νέες, και η Tuttle δεν μπορεί να κατηγορηθεί δίκαια ότι δεν τις αντιμετώπισε. Προηγουμένως, ως διευθύντρια του φεστιβάλ του Λονδίνου, η Tuttle ανέλαβε από τον Carlo Chatrian και τη Mariette Rissenbeek, οι οποίοι είχαν επικριθεί για υπερβολικά σινεφίλ και αντι-λαϊκό προγραμματισμό, και για υπερβολικά παθητική στάση στη διαχείριση πολιτικών αντιπαραθέσεων. Τους προηγήθηκε ο Dieter Kosslick, του οποίου η 18ετής θητεία επικρίθηκε για υπερβολικά mainstream προσανατολισμό και έλλειψη σινεφίλ διάθεσης, και για υπερβολικό ενθουσιασμό στην αγκαλιά της ιδιότητας του Βερολίνου ως το πιο «πολιτικό» από τα τρία μεγάλα ευρωπαϊκά κινηματογραφικά φεστιβάλ.

Είναι αλήθεια ότι ως εμπορική πλατφόρμα για επιτυχίες που γεφυρώνουν τον ανεξάρτητο κινηματογράφο με τον mainstream, το Βερολίνο υστερεί όλο και περισσότερο έναντι των Καννών και της Βενετίας, αντί να τις προσεγγίζει. Φέτος, υπήρχε μια αισθητή απουσία μεγάλων αστέρων στο κόκκινο χαλί, και μια αύξηση σε ταινίες μεγάλων ονομάτων που είχαν ήδη κάνει την παγκόσμια πρεμιέρα τους αλλού. Όμως, αυτό δεν οφείλεται εξ ολοκλήρου στο Βερολίνο – πέρυσι το φεστιβάλ παρουσίασε αυτό που ήταν αναμφίβολα μια από τις καλύτερες ταινίες του 2025, το “Blue Moon” του Richard Linklater, αλλά το οποίο έχει περιθωριοποιηθεί στην τρέχουσα κούρσα των βραβείων. Επιπλέον, υπό τους Chatrian/Rissenbeek, το Berlinale έδωσε παγκόσμια προβολή στο βραβευμένο με Όσκαρ “No Other Land”, ένα από τα σημαντικότερα ντοκιμαντέρ των τελευταίων ετών.

Αν η Tuttle εκδιωχθεί τις επόμενες ημέρες, ποιος θα ήθελε να αναλάβει αυτό που μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα δηλητηριασμένο κύπελλο; Ποιος διεθνούς φήμης κινηματογραφιστής δεν θα το σκεφτόταν δύο φορές πριν δεχτεί μια πρόσκληση;

Η “Planungssicherheit” ή η βεβαιότητα του σχεδιασμού, είναι αυτό που οι Γερμανοί πολιτικοί επιμένουν ότι χρειάζεται η χώρα τους ως βιομηχανία, ενόψει των ασταθών πολιτικών εξελίξεων στις ΗΠΑ, την Κίνα και το Ηνωμένο Βασίλειο μετά το Brexit. Αλλά δεν φαίνεται να είναι κάτι που αυτοί οι ίδιοι πολιτικοί είναι διατεθειμένοι να παραχωρήσουν στους δημιουργούς. (Οι βασικοί καλλιτεχνικοί ηγέτες πίσω από τις Κάννες και τη Βενετία, αξίζει να σημειωθεί, βρίσκονται επικεφαλής των υποθέσεών τους για 19 και 14 χρόνια αντίστοιχα).

Το φιάσκο της Tuttle έχει δυσοίωνες ηχώ από το φεστιβάλ τέχνης Documenta στο Κάσελ – ένα άλλο μεγάλο καλλιτεχνικό γεγονός που προοριζόταν να ανοίξει τη Γερμανία στον κόσμο και τον κόσμο στη Γερμανία. Μόλις οι αρχές συνειδητοποίησαν ότι υπάρχουν γωνιές του κόσμου που δεν έχουν την ίδια αντίληψη με τη Γερμανία, για παράδειγμα όσον αφορά τη Γάζα, βιάζονται να καταπνίξουν τα πάντα. Ίσως η φιλοξενία ενός μεγάλου φεστιβάλ που ανέχεται τις αντιφάσεις του κόσμου είναι υπερβολικό να ζητηθεί από την κυβέρνηση της Γερμανίας σε αυτό το στάδιο. Ίσως είναι σοφότερο να αποσυρθούν στην ζώνη άνεσής τους για μια δεκαετία ή δύο και να φιλοξενήσουν ένα φεστιβάλ μη πολιτικού κινηματογράφου σε μια πιο περιφερειακή πόλη, όπως η Βόννη. Είμαι σίγουρος ότι άλλα φεστιβάλ που περιμένουν στη σειρά, όπως το Locarno στην Ελβετία και το San Sebastián στην Ισπανία, θα χαρούν να το ακούσουν.