Ο εορτασμός των 100 χρόνων από τη γέννηση του Ούγγρου συνθέτη György Kurtág θα μπορούσε να τιμηθεί με ένα από τα μεγάλα του έργα, όπως η επιβλητική ελεγεία “Stele” (1994), η όπερα “Fin de partie” (2018) βασισμένη στον Beckett, ή το βίαιο σουρεαλισμό του “Concertante” (2003). Ωστόσο, μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρερμηνεία της ιδιοφυΐας του “μάστορα της μικρογραφίας”, ενός μουσικού που διακρίνεται στην οικονομία, τη συντομία και την προσωρινότητα. Ευτυχώς, η πιανίστρια Tamara Stefanovich είχε διαφορετική ιδέα.
Το ρεσιτάλ της Stefanovich, με τίτλο “Labyrinth”, πρότεινε ένα ηχητικό δοκίμιο, όπου τα σύντομα πιανιστικά έργα του Kurtág (πολλά από τις συνεχείς σειρές “Játékok”) ενσωματώνονταν και εναλλάσσονταν με έργα των Debussy, Liszt και J.S. Bach. Εκτελώντας αυτόν τον 90λεπτο κύκλο χωρίς διακοπή, σβήνοντας τα όρια μεταξύ των κομματιών, η Stefanovich απέτισε φόρο τιμής σε έναν συνθέτη του οποίου ο ηχητικός κόσμος είναι γεμάτος μουσικά φαντάσματα, αναδεικνύοντας τις ηχώ και αποκαλύπτοντας τα παλίμψηστά του.
Το πρώιμο “Capriccio” του Bach για την αναχώρηση ενός αγαπημένου αδελφού – μια ασυνήθιστη, προγραμματική ακολουθία μουσικών πινάκων – καθρέφτισε τα ευμετάβλητα “Eight Piano Pieces, No 3” του Kurtág, των οποίων η ασταθής φωνητική αλληλεπίδραση θύμιζε τον αντίστιξη του Bach (τώρα να απομακρύνεται στην ομίχλη), αλλά και άγγιζε τον κιμωλιακό ιμπρεσιονισμό του Debussy. Το “Apple Blossom” (ένα από τα πολλά μουσικά παιχνίδια των “Játékok”) έμοιαζε με ένα δημοτικό τραγούδι του Schumann ή Mendelssohn που είχε ξεφύγει από τον δρόμο του γυρισμού, περιπλανώμενο απευθείας στο ύστερο “Nuages gris” του Liszt, με ένα τέχνασμα που σε έκανε να αμφισβητείς τα ίδια σου τα αυτιά. Μήπως αυτά τα επίμονα, ατελή σύννεφα θύελλας ανήκαν σε άλλον αιώνα;
Μη ικανοποιημένη από το θόλωμα του ρεπερτορίου, η Stefanovich αλλοίωσε και τα ύφη. Ο Kurtág ήταν θεατρικός, σχεδόν ρομαντικός στην έκταση των χειρονομιών του, ενώ ο Debussy χαρακτηριζόταν από αρνητικό χώρο και μοντερνισμό. Το Bach της, με έντονη χρήση πεταλιού και συχνά στρυφνό, ίσως δεν ήταν για όλους, αλλά με τόσα πολλά μουσικά αφορίσματα και εφήμερα στοιχεία, μπορεί κανείς να κατανοήσει την επιλογή της Stefanovich να τον παρουσιάσει ως γείωση ή νήμα μέσα στο λαβύρινθο.
Η απόφασή της να κλείσει με το τελευταίο “Contrapunctus” από την “Τέχνη της Φούγκας” – που διακόπτεται απότομα στο σημείο όπου ο Bach το άφησε ημιτελές – ήταν εμπνευσμένη: ένα αιχμηρό θραύσμα σχισμένο από το βιβλίο σε πραγματικό χρόνο. Το “Pantomime” του Kurtág έδειξε τα χέρια της Stefanovich να πλησιάζουν το πληκτρολόγιο σαν κατακλείδα, πριν απομακρυνθούν δειλά χωρίς να ακουστεί κανένας ήχος. Ευφυΐα και σιωπή· ο μόνος δυνατός φόρος τιμής σε μια μοναδική μουσική φωνή.
