Η διατήρηση των προσωπικών ηθικών αξιών μπροστά σε συνεχείς απαιτήσεις για συμβιβασμό αποτελεί ένα δύσκολο ηθικό δίλημμα. Πού βρίσκεται η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αναγκαία υποχώρηση και την ενεργό συνενοχή σε καταστάσεις που αντιβαίνουν στις αρχές μας;

Ένας πολίτης, που πιστεύει στην ατομική συμβολή για την επίλυση των μεγάλων προβλημάτων, εντάχθηκε στην δημόσια διοίκηση και προσπαθεί να μειώσει την κατανάλωση κρέατος. Παρόλο που η χορτοφαγική του διατροφή δεν είναι απόλυτη (περίπου 60% της εβδομάδας), θεωρεί ότι η δράση, έστω και μερική, είναι προτιμότερη από την αδράνεια. Ωστόσο, πρόσφατα, η προσπάθεια αυτή έγινε εξαιρετικά δύσκολη. Η δυσανεξία σε πρωτεΐνες χορτοφαγικής προέλευσης και η γλουτένη επηρέασαν αρνητικά την υγεία του, περιορίζοντας την κοινωνική του ζωή και την άσκηση. Η επιθυμία να μην αισθάνεται διαρκώς αδιαθεσία συγκρούεται με το αίσθημα ντροπής για την αδυναμία διατήρησης της αρχικής του δέσμευσης.

Παρομοίως, στην επαγγελματική του ιδιότητα, ο συγκεκριμένος υπάλληλος αντιμετωπίζει περιορισμούς, όπως η απαγόρευση της συμμετοχής σε εκστρατείες. Η μετάβαση στον ιδιωτικό τομέα θα μπορούσε να προσφέρει εναλλακτικές, ωστόσο και εκεί συναντά ρήτρες σιωπής και λιγότερο “καλό” έργο. Η παραίτηση από κάθε εργασία δεν είναι εφικτή ούτε δίκαιη απέναντι στην οικογένειά του, ενώ η σιωπή φαντάζει ως συνενοχή.

Το κεντρικό ερώτημα που τίθεται είναι: Πώς θα αναγνωρίσει κανείς πού βρίσκεται το όριο; Μήπως η αδράνεια οφείλεται σε τεμπελιά και συνενοχή, επειδή οι αρχές αυτές είναι απλώς άβολες, ή υπάρχει ένα σημείο όπου ο συμβιβασμός είναι αποδεκτός;

Η Eleanor, απαντώντας, επισημαίνει ότι σε μια άδικη κοινωνία, η ενασχόληση με τη δικαιοσύνη μπορεί να φαντάζει δυσβάσταχτη. Εξασκείστε ήδη τις αρχές σας, προσπαθώντας να τρώτε λιγότερο κρέας και να εργάζεστε σε μια ουσιαστικότερη δουλειά, πράξεις που είναι σημαντικές. Ωστόσο, το ερώτημα επεκτείνεται: μειώνετε τη χρήση αυτοκινήτου; Ταξιδεύετε με αεροπλάνο; Προσφέρετε αίμα; Δωρίζετε σε φιλανθρωπίες; Ακόμη και μια μικρή δωρεά μπορεί να προσφέρει προστασία ζωής σε μια άλλη χώρα.

Το αίσθημα του υπερβολικού απαιτούμενου οδηγεί στην απελπισία για την εύρεση μιας ηθικής γραμμής που να δικαιολογεί περιορισμένες προσπάθειες ή την παραχώρηση ενός μέρους των υπαρχόντων. Η συνέπεια, μόλις κανείς αρχίσει να σκέφτεται την ηθική, μπορεί να επιβάλει δραστικές αλλαγές στη ζωή, καθιστώντας τις επιλογές είτε την πλήρη επίγνωση των προβλημάτων (και αίσθημα καταδίκης) είτε το κλείσιμο των ματιών (και ανακούφιση).

Αυτό εξηγεί την τάση προς τον μηδενισμό και την δικαιολόγηση της αδράνειας με ιστορίες που δικαιολογούν την αποφυγή της δράσης. Η αυτοφροντίδα μπορεί να επιβάλλει την αποφυγή της παρακολούθησης δυσάρεστων ειδήσεων.

Δύο καλές αντιδράσεις σε αυτό το αίσθημα υπερφόρτωσης προτείνονται:
1. Η προσπάθεια να “πράττεις το περισσότερο καλό”: να κάνεις θυσίες με τη μεγαλύτερη αναλογική επίπτωση, βρίσκοντας τι θα φέρει το μέγιστο όφελος χωρίς να βλάπτει την υγεία ή την οικογένεια. Χρησιμοποιώντας τις δεξιότητες και τις γνώσεις, το ερώτημα είναι “πού ξοδεύονται καλύτερα τα χρήματα, ο χρόνος και η προσπάθεια;”.
2. Η αλλαγή του ερωτήματος από “είμαι συνενοχός;” σε κάτι διαφορετικό. Η συνενοχή, όπως επισημαίνεται, είναι πανταχού παρούσα. Η εργασία, η κατοικία, η μετακίνηση, η διατροφή, όλες οι πτυχές της ζωής μας μπορούν να συνδέονται με αυτήν. Μερικές φορές, η “συνενοχή” με έναν τρόπο επιτρέπει να κάνεις το περισσότερο καλό με άλλον. Η ηθική συχνά εστιάζει στο “κάνω αρκετά για να ανακουφίσω τα συμπτώματα;”.

Μια διαφορετική προσέγγιση είναι το ερώτημα: “πόσο συμβάλλω στην αντίσταση στις αιτίες;”. Η μείωση κατανάλωσης κρέατος ή χρήσης αυτοκινήτου, αν και τρόποι αντιμετώπισης της καταναλωτικής κουλτούρας, της ρύπανσης ή της παγκόσμιας φτώχειας, κινδυνεύουν να “ατομικοποιήσουν ό,τι θα έπρεπε να είναι συλλογικό”.

Εκτός από το “κάτι είναι καλύτερο από το τίποτα”, είναι σημαντικό να επενδύσουμε ενέργεια στην οικοδόμηση κοινοτήτων που αντιμετωπίζουν τις αιτίες. Εξετάστε πώς μπορείτε να συμβάλλετε στην ανάπτυξη ομάδων στη γειτονιά, στην κοινότητα, στη δουλειά ή σε πολιτικές ομάδες. Υπάρχουν τρόποι εθελοντικής προσφοράς, οργάνωσης ή δημιουργίας ομάδων που αγωνίζονται, πέρα από τον ατομικό αγώνα;

Η ενοχή ερωτά τι δεν κάνεις. Ένας άλλος τρόπος να δεις τον κόσμο είναι: τι χτίζεις;