Η δύναμη της κλασικής μουσικής να διαμορφώνει και να αλλάζει ζωές είναι αναμφισ quyền. Αυτή η σύνδεση και η ενσυναίσθηση αποτελούν θαύματα της ανθρώπινης δημιουργικότητας, δικαίωμα για όλους. Παρά τις δεκαετίες υποχρηματοδότησης της μουσικής εκπαίδευσης, την αδιαφορία της εκάστοτε κυβέρνησης απέναντι στην καινοτομία των καλλιτεχνών, και την απειλή των τεχνολογικών εταιρειών που θα αντικαταστήσουν τη μουσική που δημιουργείται από ανθρώπους με τεχνητή νοημοσύνη, η κλασική μουσική βρίσκεται σε μια ψυχολογική κατάσταση άμυνας. Η διαρκής προσπάθεια για επικαιρότητα την αναγκάζει συχνά να λειτουργεί με όρους που θέτουν οι πλατφόρμες streaming και τα social media, αντί να υπαγορεύονται από το ίδιο το είδος ή τους καλλιτέχνες.
Το «ευλογημένο» και το «καταραμένο» της κλασικής μουσικής είναι ότι απαιτεί την αμέριστη προσοχή και τον χρόνο μας, καθιστώντας την «ακατάλληλη» για το πρώτο μισό του 21ου αιώνα. Πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε συμφωνίες ωριαίας διάρκειας και όπερες που διαρκούν όλο το βράδυ, σε έναν πολιτιστικό κύκλο συνεχώς μειούμενης προσοχής και σε ένα τοπίο μέσων που κυριαρχείται από playlists, reels, εικόνες και στιγμές; Ποιος έχει χρόνο για τον χρόνο;
Η απάντηση είναι να προσφέρουμε στη μουσική κάτι που καμία playlist, κριτικός, influencer ή πλατφόρμα social media δεν μπορεί: τον χρόνο και την προσοχή μας.
Έτσι, τίθεται το ερώτημα: πώς μπορούμε να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις προσοχής της κλασικής μουσικής στον σημερινό κόσμο της αλγοριθμικής υπερπληροφόρησης; Η απάντηση παραμένει άγνωστη. Η αλληλεπίδραση στα social media είναι ένα πράγμα, αλλά ο τρόπος που η εμπειρία της κλασικής μουσικής ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της στιγμής αποτελεί πηγή πιθανής αμηχανίας και ευκαιρίας.
Η αμηχανία προκύπτει όταν η κλασική μουσική προσπαθεί να «κατέβει» στο επίπεδο των νέων με άβολους τρόπους: οπτικά εφέ, εφαρμογές, σύντομα αποσπάσματα αντί για ολόκληρες συμφωνίες. Όλα αυτά μπορούν να υποδηλώνουν με τρόπο πατερναλιστικό: «Είμαστε σαν τις ποπ κουλτούρες που αγαπάτε, είμαστε κι εμείς κουλ!» Με τη δημόσια χρηματοδότηση, ιδιωτική χορηγία και ακριβά όργανα. Όχι, δεν είστε.
Η ευκαιρία, ωστόσο, είναι πιο ενδιαφέρουσα και βρίσκεται σε έργα όπως τα Alehouse Sessions των Barokksolistene, οι εκδηλώσεις Surround Sound Playlist της Britten Sinfonia, το Half-Six Fix της London Symphony Orchestra και τα Classical DJ events της συναδέλφου μου στο BBC Radio 3, Georgia Mann. Πιο πρόσφατα, η ευκαιρία εντοπίζεται στα εγκαίνια των Classical Mondays στο Ronnie Scott’s του Λονδίνου, με προγράμματα που περιλαμβάνουν Vivaldi, Bach, Astor Piazzolla και Florence Price. Στη μικροσκοπική σκηνή θα εμφανιστούν οι Elena Urioste και ο πιανίστας Tom Poster, η Chineke! Orchestra και η Laura van der Heijden.
Ακόμη και αν το ρεπερτόριο της εναρκτήριας βραδιάς φάνηκε προβλέψιμο (Gershwin και Bernstein), η κουλτούρα ακρόασης στο Ronnie’s θα μπορούσε να το καταστήσει ιδανικό χώρο για κλασικά προγράμματα που συνδέουν τις αυτοσχεδιαστικές ρίζες της μουσικής, από τον Bach έως τον Brahms, με τις τζαζ παραδόσεις για τις οποίες φημίζεται ο χώρος του Soho.
Και η ακρόαση είναι το ουσιαστικό, είτε στο Ronnie Scott’s, είτε σε αίθουσες συναυλιών, είτε στα ακουστικά σας: ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο, αυτό απαιτεί η κλασική μουσική. Για να βιώσετε τη μεταμόρφωση και την υπέρβαση αυτής της μουσικής – και κάθε μουσικής – πρέπει να της δώσετε κάτι που καμία playlist, κριτικός, influencer ή πλατφόρμα social media δεν μπορεί: τον χρόνο και την προσοχή σας.
Μην ακούτε μόνο εμένα, αλλά ακολουθήστε τη σοφία του John Cage: «Αν κάτι είναι βαρετό μετά από δύο λεπτά, δοκιμάστε το για τέσσερα. Αν παραμένει βαρετό, τότε για οκτώ. Έπειτα για δεκαέξι. Τέλος για τριάντα δύο. Τελικά θα ανακαλύψεις ότι δεν είναι καθόλου βαρετό». Η κλασική μουσική; #καθόλουβαρετή.
**Επιπλέον αποδείξεις:** Η απαραίτητη «μη βαρετή» φύση της κλασικής μουσικής επιβεβαιώθηκε στην τελετή έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων, όπου τα γιγαντιαία κεφάλια των Rossini, Puccini και Verdi χόρεψαν στους ήχους του ευρω-disco κλασικού “Vamos a la Playa” στο στάδιο San Siro. Δεδομένου ότι ο Rossini εφηύρε το disco, θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουν τη μουσική του: ακούστε τα offbeat έγχορδα και τα τύμπανα που χτυπούν σε όλη τη φούγκα “Cum Sancto Spiritu” από την Petite Messe Solonelle – μία από τις «αμαρτίες της γηρατειάς μου», όπως έλεγε ο Rossini. Όσο για τα “choons” των Verdi και Puccini, που ουδέποτε χρειάστηκαν απολογία στην ιταλική κουλτούρα ως μέρος του δικαιώματος γέννησής τους, αποτελούν λαϊκή μουσική με κάθε δυνατή έννοια. Φανταστείτε κάτι αντίστοιχο να συμβαίνει στη Βρετανία: ομοιώματα των Britten, Elgar και Purcell να χορεύουν στην τελετή έναρξης των επόμενων αγώνων που θα φιλοξενήσουμε; Δυσκολεύομαι να το φανταστώ. Δυστυχώς.
Αυτή την εβδομάδα ο Tom ακούει: Το τελευταίο μέρος του Beni Mora του Gustav Holst (1912): In the Streets of the Ouled Nails, όπου ο Holst παρουσιάζει ένα μη-εξωτικοποιημένο θέμα που άκουσε στην Αλγερία. Επαναλαμβάνει το θέμα 163 φορές σε περίπου επτά λεπτά. Πριν από το Boléro του Ravel, πριν από τους Terry Riley και Philip Glass, υπήρχε το Beni Mora. Ακούστε το με θαυμασμό και έκπληξη. [PLACEHOLDER_1 url=https://www.youtube.com/watch?v=An__gKuXPFA]
