Στην ψηφιακή εποχή, το TikTok και το Instagram έχουν μεταμορφωθεί σε απροσδόκητα καλλιτεχνικά εργαστήρια, δίνοντας φωνή σε μουσικούς που πειραματίζονται και αμφισβητούν τα παραδοσιακά όρια. Η Chloë Sobek, μια μουσικός από τη Μελβούρνη, παίζει το βιόλον, έναν πρόγονο του κοντραμπάσου, χρησιμοποιώντας ασυνήθιστα υλικά όπως κομμάτια χαρτονιού και κόκκαλο προβάτου, δημιουργώντας βίντεο που αιχμαλωτίζουν το ενδιαφέρον του αλγορίθμου και συγκεντρώνουν δεκάδες χιλιάδες προβολές. Παρόλο που περιγράφει τον εαυτό της ως ντροπαλή, οι αυτοσκηνοθετημένες της εμφανίσεις έχουν γίνει viral.
Η δύναμη των ψηφιακών πλατφορμών στην προώθηση της πειραματικής μουσικής είναι εμφανής. Ένα παράδειγμα αποτελεί η επιτυχία του “O Superman” της Laurie Anderson, που το 1981 έφτασε στο Νο 2 των βρετανικών charts χάρη στην επιμονή του John Peel στο ραδιόφωνο. Σήμερα, η ίδια δυναμική επαναλαμβάνεται, με καλλιτέχνες όπως η Sobek, πειραματιστές πιανίστες, τραγουδιστές μικροτονικής και άλλοι πρωτοπόροι, να ξεφεύγουν από τους υπόγειους κύκλους τους μέσω βίντεο που γίνονται viral.
Μπορεί να έχετε συναντήσει μια διασκευή τραγουδιού της Mitski σε μια δυσοίωνη μικροτονική κλίμακα, ή ένα κομμάτι πιάνου όπου ο πιανίστας σχεδιάζει μανιωδώς έναν κύκλο πάνω στα πλήκτρα, ή όπως στην περίπτωση του Brad Barr, ένας παρατεταμένος ήχος που δημιουργείται τραβώντας ένα μακρύ κομμάτι πολυεστέρα μέσα από τις χορδές της κιθάρας του. Όλα αυτά υποδηλώνουν ότι το ευρύ κοινό είναι πολύ πιο δεκτικό στην παράξενη μουσική απ’ ό,τι πολλοί υποθέτουν.
Η επιτυχία αυτών των “ψηφιακών βιρτουόζων” αρχίζει να έχει απτό αντίκτυπο στον πραγματικό κόσμο. Η Precious Renee Tucker, μουσικός από το Άρκανσο, μετά από εκατομμύρια προβολές των εξπρεσιονιστικών της σόλο πιανιστικών και συνθετικών εμφανίσεων, προσκλήθηκε να παίξει για την αγαπημένη της Solange Knowles. Η ίδια δηλώνει ότι ακόμα επεξεργάζεται τα πάντα, περιγράφοντας το TikTok της ως ένα χαοτικό ψηφιακό σκίτσο της δια βίου φιλίας της με το πιάνο, γεμάτο ενθουσιώδεις εκδηλώσεις.
Άλλοι πειραματικοί καλλιτέχνες, όπως η Maddie Ashman και ο Bryan Deister, αιχμαλωτίζουν τους χρήστες του TikTok με μικροτονική μουσική, μια ουσιαστικά άγνωστη περιοχή δυσαρμονικών νότων που κρύβονται ανάμεσα στις καθιερωμένες δυτικές κλίμακες. Η Ashman, Βρετανίδα μουσικός, δημιουργεί μικροτονική ποπ γεμάτη από παράξενες αρμονίες και απρόβλεπτες φωνητικές τεχνικές, θυμίζοντας την πρωτοπόρο της avant garde, Meredith Monk. Βρίσκει τη μεγαλύτερη χαρά της κινούμενη μεταξύ διαφορετικών μουσικών προσεγγίσεων. Κατά την τετραετή άνοδό της στις πλατφόρμες βίντεο μικρής διάρκειας, υιοθέτησε τη μικροτονική, καθώς λίγοι καλλιτέχνες μπορούν να την εκτελέσουν.
Η Ashman βασίζει τα βίντεό της στο στοιχείο του αιφνιδιασμού, ξεκινώντας με μια επίδειξη της ακατέργαστης μικροτονικής κλίμακας και στη συνέχεια δημιουργώντας ένα μαγευτικό τραγούδι. Υποθέτει ότι αυτό λειτουργεί καλά για τον αλγόριθμο, καθώς οι προσδοκίες των θεατών ανατρέπονται, προκαλώντας συναισθήματα.
Ωστόσο, όπως και η επιτυχία της Anderson, αυτοί οι μουσικοί είναι τόσο διχαστικοί όσο και προβεβλημένοι. Κάθε βίντεο προκαλεί συζητήσεις, με πολλούς να αμφισβητούν την εγκυρότητα της μουσικής. Η Sobek αναφέρει ότι οι άνθρωποι ξεκινούν καβγάδες στα σχόλια, εκφράζοντας ανησυχία για το όργανό της. Ωστόσο, η προσέγγισή της είναι τρυφερή, φέρνοντας τα παλιά όργανα στη ζωή με έναν νέο τρόπο, αντί να προσπαθεί απλώς να αναπαράγει την ιστορία.
Αυτή η πρόκληση επιτρέπει στη Sobek να ξεχωρίζει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ένα περιβάλλον όπου κάθε σχόλιο, θετικό ή αρνητικό, μετράει ως αλληλεπίδραση. Παράλληλα, mainstream μουσικοί όπως η Rosalía και ο Jacob Collier έχουν οδηγήσει το ενδιαφέρον προς την κλασική εκτέλεση και τη μουσική θεωρία. Η επιτυχία των Sobek, Ashman κ.ά. οφείλεται κυρίως στον ενθουσιασμό ανθρώπων που έχουν κουραστεί από την βαρετή κουλτούρα των influencers και το “AI slop”. Υπάρχει μια γνήσια επιθυμία για κάτι εντελώς νέο.
Αυτό αποτελεί μια επανασύνδεση με τον σκοπό της πειραματικής τέχνης: να προκαλεί και να μετράει την αντίδραση, σπάζοντας αόρατους κανόνες. Η Tucker βρίσκει ιδιαίτερη ευχαρίστηση στις συζητήσεις που προκύπτουν, αμφισβητώντας αν η μουσική της είναι αποδεκτή ή ωραία.
Ωστόσο, κάποια σχόλια κάτω από τα βίντεο γυναικών καλλιτεχνών τείνουν προς τη μισογυνισμό. Η Sobek αναφέρει ότι ως γυναίκα που κάνει κάτι ανατρεπτικό, λαμβάνει έντονες αντιδράσεις από άνδρες και αναρωτιέται αν η κατάσταση θα ήταν διαφορετική αν ήταν άνδρας. Η Ashman παρατηρεί ένα παρόμοιο μοτίβο αυτο-ανακηρυγμένων ανδρών ειδικών που αμφισβητούν πόσο “μικροτονική” είναι η μουσική της, αλλά τονίζει ότι η κοινωνία πλέον μπορεί να τους αντιμετωπίσει με χιούμορ.
Παρά την online επιτυχία τους, οι καλλιτέχνες ανησυχούν για την προσέλκυση των αλγορίθμων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η Tucker αμφισβητεί αν μπορεί να διατηρήσει τη διασκέδαση ή αν πρέπει να συνεχίζει να παράγει ακατάπαυστα.
Η Sobek υποστηρίζει ότι πάντα υπήρχαν “gatekeepers”, και παρόλο που το διαδίκτυο φάνηκε να δημοκρατίζει τα πράγματα, εξακολουθεί να καθορίζεται από τον αλγόριθμο. Αυτό δημιουργεί πίεση για τακτικές δημοσιεύσεις, ενώ το βίντεο μικρής διάρκειας μπορεί να αλλοιώσει την αντίληψη της πειραματικής τέχνης για όσους την ανακαλύπτουν μέσω αλγορίθμων. Η Sobek πιστεύει ότι αυτό προωθεί την ιδέα του θεάματος, και όχι απαραίτητα της καλλιτεχνικής ουσίας.
Ωστόσο, το βίντεο μικρής διάρκειας προσφέρει νέους τρόπους έκφρασης, όπως φαίνεται από τους στίχους που κατεβαίνουν στις σκάλες πίσω από την Ashman στα βίντεό της, ή από τον τρόπο που τα πρόχειρα, παρορμητικά κλιπ της Tucker συνθέτουν ένα μοναδικό σώμα έργου. Αυτή είναι τέχνη σε έναν δημόσιο διάλογο με το κοινό της. Η Tucker εκφράζει την έκπληξή της για το πόσοι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να βρεθούν σε αυτόν τον χώρο του άγνωστου, χωρίς άμεση απάντηση σε έναν άμεσο ψηφιακό χώρο. Είναι περήφανη για τη γενναιότητα όλων τους να τολμήσουν.
