Στο ισόγειο του προσεγμένου σπιτιού της στο Islington του Λονδίνου, η Margaret Calvert εργάζεται σε ένα ατελιέ γεμάτο από οδικές πινακίδες, κομψές μοντέρνες καρέκλες και όλα τα εργαλεία της δουλειάς της. Εξακολουθεί να σχεδιάζει με το χέρι, χρησιμοποιώντας χρωματιστά μολύβια, μελάνια και γκουάς, αναβιώνοντας μια απλούστερη εποχή, χωρίς υπολογιστές και αμέτρητες χρωματικές επιλογές Pantone. «Τότε δεν υπήρχε καν ο όρος graphic design», λέει, «απλώς ονομαζόταν εμπορική τέχνη».
Λίγοι γραφίστες έχουν δει τη γραμματοσειρά τους να παίρνει το όνομά τους. Μία από τις πρώτες ήταν η γραμματοσειρά του Ιταλού Giambattista Bodoni, τον 18ο αιώνα, τα γράμματα του οποίου του προσέδωσαν ένα είδος αθανασίας. Ωστόσο, οι προσπάθειές του δεν άρεσαν σε όλους: ο William Morris φέρεται να περιφρονούσε τα γράμματα του Bodoni, εξοργισμένος με την «ιδρωμένη ασχήμια» τους.
Η Calvert, όπως ο Bodoni, έχει εισέλθει στο γραφιστικό αντίστοιχο του Ολύμπου. Η γραμματοσειρά Calvert μπορεί να θαυμαστεί στο Tyne and Wear Metro, βελτιώνοντας την κατεύθυνση από το Gateshead στο North Shields και πέρα. Μάλιστα, το μαύρο “M” σε κίτρινο φόντο, που σηματοδοτεί άμεσα το Metro, έχει γίνει ένα αστικό και γραφιστικό ορόσημο σε ολόκληρη τη βορειοανατολική Αγγλία. Ίσως ακόμη και ο William Morris θα είχε χαμογελάσει. Καμία «ιδρωμένη ασχήμια» εδώ.
Σχεδιασμένη το 1971 για τη γαλλική νέα πόλη Saint-Quentin-en-Yvelines, αλλά απορριφθείσα ως «πολύ αγγλική», η Calvert είναι μια σύγχρονη εκδοχή μιας slab serif. (Serif αναφέρεται σε γράμματα με γραμμές που τερματίζουν τις άκρες τους – διαβάζετε τώρα μία). Αυτές οι έντονες, εντυπωσιακές γραμματοσειρές χρονολογούνται από τον 19ο αιώνα. Η Calvert έχει περιγραφεί ως έχουσα «ζωηρότητα και κομψότητα, αποφεύγοντας το άκαμπτο και μηχανικό». Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί και για την ίδια τη γυναίκα.
Σχεδίαζε από πολύ μικρή ηλικία. «Ήμουν τριών ή τεσσάρων ετών», θυμάται. «Και θυμάμαι τον εαυτό μου να σχεδιάζει στο πάτωμα σε τεράστια χαρτιά, όχι με κηρομπογιές, απλώς με ένα μολύβι. Ήταν πάντα ένα σπίτι με καμινάδα και μια οικογένεια να στέκεται μπροστά». Της άρεσε ιδιαίτερα η ζωγραφική πορτρέτων. «Γι’ αυτό είμαι τόσο γοητευμένη από τις γραμματοσειρές και την τυπογραφία, γιατί θεωρώ τη μορφή ενός γράμματος σαν σκελετό που πλαισιώνεται με διαφορετικούς τρόπους».
Η Calvert κλείνει φέτος τα 90 και – με μια εξαιρετική καριέρα στο design και την εκπαίδευση, που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και συνεχίζεται ακόμη – έχει γίνει η ενσάρκωση ενός εθνικού θησαυρού. Έχει ακόμη και εμφανιστεί στο Top Gear, κατεβαίνοντας με μεγάλη ταχύτητα σε αυτοκινητόδρομο με ένα λευκό Vauxhall Insignia μαζί με τον James May το 2010, συζητώντας τις τεχνικές λεπτομέρειες των οδικών πινακίδων, την οπτική κληρονομιά της στο έθνος. Όποιος έχει οδηγήσει ποτέ σε βρετανικό αυτοκινητόδρομο έχει συναντήσει το σύστημα σηματοδότησης που σχεδίασε με τον Jock Kinneir ως μέρος της φιλόδοξης μεταπολεμικής εκσυγχρονισμού και επέκτασης του εθνικού οδικού δικτύου, ενοποιώντας και εξορθολογίζοντας αυτό που είχε γίνει ένα σύγχυτο και δυνητικά επικίνδυνο σύνολο στυλ γραμμάτων, χρωμάτων και διάταξης πινακίδων.
Από τα τέλη της δεκαετίας του ’50 έως τα μέσα της δεκαετίας του ’60, αυτό ήταν ένα κολοσσιαίο έργο, αλλά η σαφής, ευανάγνωστη και εξαιρετικά κομψή σήμανση της Calvert και του Kinneir έχει αποκτήσει καθεστώς κλασικού design. Επίσημα εφαρμοσμένη το 1965, και σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη, ήταν «ένα στυλ για τη Βρετανία», αγκαλιάζοντας τη νεωτερικότητα με στόχο την βελτίωση των καθημερινών πραγμάτων για όλους. Οι δρόμοι είναι ασφαλέστεροι, η οδήγηση πιο ευχάριστη. Ο ιστορικός design Robin Kinross επαίνεσε το έργο για την ανάδειξη «του ρόλου που θα μπορούσε να παίξει το design στη δημόσια ζωή».
Η Calvert σχεδίασε πολλά από τα οικεία προειδοποιητικά εικονογράμματα, συμπεριλαμβανομένων των σιλουέτων ενός επιθετικού ελαφιού και ενός αλόγου που καλπάζει, εμπνευσμένα από την πρωτοποριακή φωτογραφία του Eadweard Muybridge. Τα αγροτικά ζώα συμβολίζονται από μια στατική αγελάδα, βασισμένη σε μια πραγματική που ονομαζόταν Patience, την οποία συνάντησε μεγαλώνοντας σε φάρμα συγγενών στο Wiltshire. Η ίδια η Calvert εμφανίζεται στην πινακίδα για τη διάβαση παιδιών, ως ένα κορίτσι με χαρακτηριστικό καρέ μαλλιά που οδηγεί ένα μικρό αγόρι στο δρόμο, αντί το αντίστροφο. Παρόλο που είναι εξαιρετικά σεμνή, έχει πάντα ξεκάθαρους στόχους.
Ο Kinneir, ο οποίος δίδαξε graphic design στην Calvert στο Chelsea College of Art στο Λονδίνο και αργότερα την προσκάλεσε να εργαστεί στο γραφείο του, την περιέγραψε ως «τη φοιτήτρια που αφοσιώθηκε πιο αυστηρά σε αυτό που έκανε. Κρατούσε το κεφάλι της χαμηλά και δούλευε σαν μανιακή».
Το “Woman at Work” είναι ο τίτλος ενός σπουδαίου νέου τόμου, στον οποίο η Calvert αφηγείται την αλληλένδετη ιστορία της ζωής και της καριέρας της. Αλλά στέκεται επίσης ως μια ιστορία του μεταπολεμικού graphic design στη Βρετανία. Το εξώφυλλο είναι μια εκδοχή του διάσημου εικονογράμματος “men at work”, παιχνιδιάρικα τροποποιημένο για να ενσωματώνει τα (ακόμη) καρέ μαλλιά και μια φούστα της Calvert. Οπτικά εκλεπτυσμένο, διορατικό και με σαρκαστικό χιούμορ, είναι η πεμπτουσία της Calvert. Λαμβάνοντας υπόψη τη μακροζωία και τη λαμπρότητα της καριέρας της, είναι επίσης κάτι που άργησε πολύ – αλλά εκείνη ήταν ευτυχής να περιμένει και να επιλέξει τη στιγμή της. «Νομίζω ότι η χρονική στιγμή είναι απολύτως σωστή», λέει, «επειδή εξακολουθώ να συμμετέχω σε ενδιαφέροντα έργα design».
Μεταξύ άλλων, αναμένεται μια έκθεση στην Κιότο, μετά από μια επιτυχημένη έκθεση το 2020 στο Design Museum του Λονδίνου. Και το “Give Way to Design”, ένα ντοκιμαντέρ από την Αργεντινή σκηνοθέτιδα Patricio Orozco, που παρακολουθεί την ιστορία της οδικής σηματοδότησης στη Βρετανία από τα ακόμη υφιστάμενα ρωμαϊκά ορόσημα μέχρι την κληρονομιά της Calvert και του Kinneir, θα κάνει την πρεμιέρα του στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάρτιο.
Γεννημένη κοντά στο Durban της Νότιας Αφρικής, η Calvert ήρθε στη Βρετανία ως έφηβη, φτάνοντας το 1950. Κατά τη διάρκεια των σπουδών της στο Chelsea, απολάμβανε το ανερχόμενο swinging London, αγαπώντας την ελευθερία της σχολής καλών τεχνών όπου «μπορούσες να περάσεις ολόκληρη την εβδομάδα ζωγραφίζοντας ένα νεκρή φύση».
Έμοιαζε προορισμένη για καριέρα ως εικονογράφος ή δασκάλα τέχνης, αλλά στη συνέχεια πήγε να εργαστεί με τον Kinneir στο στενό γραφείο του στο Knightsbridge. «Ένας πελάτης το περιέγραψε ως ‘Ένας άνδρας, ένα κορίτσι και μια τρύπα στον τοίχο’», θυμάται η Calvert. Στην αρχή έκανε τα πάντα, «συμπεριλαμβανομένης της δακτυλογράφησης, κάτι που έμαθα μόνη μου. Και το έκανα πολύ άσχημα. Αν υπάρχει κάτι που δεν θέλεις να κάνεις, απλώς κάν’ το άσχημα και κανείς δεν θα σου ζητήσει να το ξανακάνεις».
Μέχρι το 1964 είχε γίνει συνεργάτης, και σχεδίαζε σε όλες τις κλίμακες, από ετικέτες αποσκευών, αφίσες, επιστολόχαρτα και βιβλία, μέχρι σήμανση στο αεροδρόμιο Gatwick και ταυτότητα για τους βρετανικούς σιδηροδρόμους, όλα με την ίδια σχολαστική φροντίδα για υπέρτατη σαφήνεια και ευανάγνωστη. Ωστόσο, απεχθάνεται τη λέξη branding, λέγοντας ότι της θυμίζει ζώα.
Μετά τη συνταξιοδότηση του Kinneir το 1980, αγκάλιασε την διδασκαλία, εργαζόμενη στο Royal College of Art για σχεδόν 40 χρόνια. «Το graphic design θεωρούνταν ανδρική πειθαρχία», λέει. «Έτσι, νομίζω ότι ήταν έκπληξη για τους ανθρώπους που με έβρισκαν εκεί». Ξεκίνησε διδάσκοντας τυπογραφία σε φοιτητές βιομηχανικού σχεδιασμού. «Τους έβαζα να επανασχεδιάσουν τις πληροφοριακές γραφικές παραστάσεις στα παρκόμετρα, κάτι που κάποιοι από αυτούς έλαβαν πολύ σοβαρά υπόψη».
Παρόλο που έγινε επικεφαλής του graphic design, ο χρόνος της στο RCA σημαδεύτηκε από αναταραχές και διαμάχες, με αποχωρήσεις επικεφαλής τμημάτων, συνεχείς αναδιοργανώσεις και αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών. Όμως, για τους φοιτητές της – πολλοί από τους οποίους είναι τώρα επιτυχημένοι σχεδιαστές και εκπαιδευτικοί – υπήρξε μια υποστηρικτική επιρροή, ενθαρρύνοντας την κριτική σκέψη και την εξερεύνηση πειθαρχιών πέρα από τα γραφικά. Ένας από τους πρώην φοιτητές της, ο Stefan Bufler, καθηγητής σχεδιασμού ταυτότητας στο Augsburg, λέει ότι είχε την ικανότητα να «εντοπίζει αμέσως τυχόν περιττό «φορτίο» που εμποδίζει μια ιδέα να «πετάξει»».
Η Transport, η γραμματοσειρά που σχεδίασαν η Calvert και ο Kinneir για την ανάθεση των οδικών πινακίδων, είναι πιθανώς η πιο οικεία γραμματοσειρά στη Βρετανία. Έκτοτε έχει μεταφερθεί στον ψηφιακό χώρο, ανανεωμένη διακριτικά από την Calvert και τον Henrik Kubel, έναν ακόμη πρώην φοιτητή. Από το 2012, η New Transport χρησιμοποιείται στο gov.uk, την ιστοσελίδα της βρετανικής κυβέρνησης, με τα σχήματά της να λειτουργούν άψογα μέσα στην κυβερνοσφαίρα, απόδειξη της ευανάγνωστης και διαχρονικής αισθητικής της.
Ωστόσο, όπως περιγράφει εύγλωττα η Calvert στο “Woman at Work”, η αρχική της γένεση δεν ήταν καθόλου εύκολη. Η ίδια η ιδέα μιας γραμματοσειράς sans serif (χωρίς τελικές γραμμές) και η χρήση πεζών αλλά και κεφαλαίων γραμμάτων («πιο ευανάγνωστη επειδή διαβάζεις από το σχήμα της λέξης») αμφισβητήθηκε από τους παραδοσιακούς.
Πραγματοποιήθηκαν επίπονες δοκιμές, καταγεγραμμένες σε αρχειακές φωτογραφίες που δείχνουν άνδρες με καπέλο να κάθονται σοβαρά σε ένα αεροδρόμιο, ενώ ένα αυτοκίνητο περνά με μια οδική πινακίδα για το Oldham και το Smethwick στερεωμένη στην οροφή του. Τελικά, η Calvert και ο Kinneir – και η νεωτερικότητα – επικράτησαν σε αυτό που η ίδια περιγράφει ως τη «Μάχη της Serif». Ολόκληρη η ίντριγκα έχει τα συστατικά ενός νόστιμου κινηματογραφικού δράματος για τη βασανιστική σχέση της Βρετανίας με την πρόοδο, ίσως με τη νεαρή Margaret να την υποδύεται η Jessie Buckley.
Εκτός από την εποχή που έκανε βόλτες με μια λευκή Porsche 356C («την αγόρασα για την ομορφιά της, αλλά χάλαγε συνεχώς. Μου κόστισε μια περιουσία για να τη συντηρώ, αλλά την αγαπούσα πολύ»), η Calvert είναι διαβόητα λιτή. Όπως και η δουλειά της, η οποία δεν προκαλεί την προσοχή, αλλά αποτελεί την ουσία του ανθρωποκεντρικού σχεδιασμού, διευκολύνοντας την ευανάγνωστη και την κίνηση σε οτιδήποτε, από συστήματα μεταφορών μέχρι κτίρια ή ιστοσελίδες. «Ο σχεδιασμός για μένα είναι μια διαδικασία», λέει. «Αφορά τη βελτίωση των πραγμάτων. Βασικά, είναι κεφάλι, καρδιά και χέρι».
